Ο Οδυσσέας, ο Νόλαν και η αναμέτρηση με την ιστορία!

Του Κώστα Α.Μπογδανίδη

«Άνδρα μοι ένεπεν μούσα πολύτροπον ως μάλα πολλά πλάγχθη, επεί Τροίης ιερόν πτολίεθρον έπερσεν, πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω….» μαθαίναμε από την Πρώτη Γυμνασίου. Τόσο νωρίς προσπαθούσαν να μας εισάγουν στη μυθοπλασία της Οδύσσειας. Και πολύ νωρίτερα ακούγαμε διηγήσεις, από τους δασκάλους μας κυρίως , για τον πολυμήχανο Οδυσσέα, τον Βασιλιά της Ιθάκης. Στο νου και τη φαντασία μας ήταν ένας τετραπέρατος στρατηγός που βρισκόταν πάντα μερικές κινήσεις μπροστά από φίλους και εχθρούς, που δεν υπήρχε πρόβλημα να μην μπορεί να το λύσει.

Μεγαλώσαμε με την Οδύσσεια, αλλά αμφιβάλλω εάν ήταν πολλοί εκείνοι που την έχουν διαβάσει και τότε και τώρα. Αλλά ξέρουμε ή κάνουμε πως ξέρουμε. Οπότε δεν είναι και μεγάλη έκπληξη ότι οι πάντες , από τους κριτικούς μέχρι τον κυρ Μήτσο στις Πατέλες, έχουν άποψη για την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν- ενίοτε κι εκείνοι που δεν την έχουν δει ακόμη! Αλλά σε αυτή την κριτική αναμέτρηση κανένας δεν είναι άδικος. Ουτε εμείς που μεγαλώσαμε με τον θρύλο του Οδυσσέα, ούτε ο Νόλαν που αποφάσισε να φτιάξει τον δικό του ήρωα.

Ο Νόλαν, ίσως είναι σήμερα από τα μεγαλύτερα ονόματα του παγκόσμιου κινηματογράφου. Και της βιομηχανίας που τον στηρίζει. Στο ζενίθ της δημοφιλίας του αποφάσισε να ασχοληθεί με ένα Έπος. Τόλμησε να καταπιαστεί με το πιο δυνατό σενάριο που γράφτηκε ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η Οδύσσεια, όπως και η Ιλιάδα, είναι σαν να διαβάζεις….1000 βιβλία μαζί, που και σε ένα σίριαλ πολλών επεισοδίων δύσκολα θα χωρούσαν. Τέτοια πλοκή, τέτοιες εικόνες και διαδρομές, τόσοι ήρωες και μηνύματα, τόσες τραγωδίες και μύθοι σε μία αφήγηση που να στέκουν στην κορυφή 4-5 χιλιάδες χρόνια δεν έχουν υπάρξει ξανά!

Από μόνο του λοιπόν το εγχείρημα του Νόλαν -και όσων το έχουν επιχειρήσει ξανά από τον Τζόυς ως τον Καζαντζάκη- είναι ένα τόλμημα με τεράστιο ρίσκο. Δεν παίρνει ένα σενάριο που το κάνει ταινία, αλλά αναμετριέται με την ιστορία του ανθρώπου! Άνιση μάχη, γνωστό αποτέλεσμα…

Πραγματικά το πιστεύω. Όταν έχεις να κάνεις με ένα τέτοιο Έπος ό,τι και να κάνεις είσαι από κάτω. Δύσκολα θα πίστευε κανένας πως ο διάσημος σκηνοθέτης θα μπορούσε να ανταπεξέλθει σε αυτή την αναμέτρηση με τον Όμηρο και το αφήγημά του. Αλλά και μόνο που παίρνει το ρίσκο- φυσικά με πολύ χρήμα και ανέσεις πίσω του- του αξίζουν συγχαρητήρια.

Τώρα οι λεπτομέρειες είναι μόνο για ανάλυση καφενείου , παρέας και κοινωνικών δικτύων. Το εάν η Ωραία Ελένη είναι μαύρη (ούτε Ωραία, ούτε Ελένη…) , η απουσία μυθικών προσώπων από την ταινία, οι ατάκες που δεν μπήκαν (το όνομα μου είναι…Κανένας) και πολλές άλλες δίκαιες και άδικες επισημάνσεις έχουν να κάνουν με την πάντα ενδιαφέρουσα κουβέντα που έπεται της απόλαυσης ενός φιλμ…Αλλά όχι με την ουσία!

Ο Νόλαν δημιούργησε μια ωραία, γρήγορη και με έντονο ρυθμό περιπέτεια που μπορείς να τη δεις άνετα και στην αίθουσα του σινεμά -αρκεί να είναι κλιματιζόμενη!- και στην τηλεόρασή σου.

Ο Νόλαν δίνει μια δική του οπτική, προτείνει μια δική του ανάγνωση. Και αυτός είναι ο ωραίος στόχος, ο σκοπός κάθε καλλιτέχνη.

Ο Νόλαν είχε στη διάθεσή του χρήμα και κόσμο (πόσο εντυπωσιακό κάστ!) για να δημιουργήσει μια καλή ταινία και το πέτυχε. Αλλά έπος δεν είναι. Δεν λες βγαίνοντας από την αίθουσα…τι είδα, πόσο μαγικό φιλμ είναι! Η ταινία θα πάει καλά στα εισιτήρια λόγω…ονόματος και της διαφήμισης που έχει, αλλά μέχρι εκεί. Μερικά χρόνια μετά οι άνθρωποι θα συζητούν για τον Οδυσσέα, τον Όμηρο, δεν είμαι βέβαιος ότι θα έχουν κατά νου τον Νόλαν και την Οδύσσειά του.

Ο καθένας δικαιούται να έχει άποψη για το φιλμ. Πληρώνει άλλωστε. Αλλά ας είμαστε μετριοπαθείς και συγκαταβατικοί. Κρατάμε την ουσία. Το πιο σπουδαίο είναι ο κινηματογράφος επιστρέφει στα βασικά και στην ιστορία. Και ο Οδυσσέας επιστρέφει σπίτι, πως το λέγαμε; Νόστιμον ήμαρ.