Γιατί όλο και λιγότεροι θέλουν να γίνουν εκπαιδευτικοί

Ο αριθμός των αιτήσεων που κατατέθηκαν φέτος στις προκηρύξεις του ΑΣΕΠ για τους πίνακες κατάταξης των εκπαιδευτικών επιβεβαιώνει από μόνος του αυτό πολλοί σκέφτονται, αλλά δεν λένε.

Ότι το επάγγελμα του εκπαιδευτικού έχει εκπέσει το τελευταίο διάστημα. Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Φέτος υπέβαλαν αίτηση 136.059 εκπαιδευτικοί, έναντι 152.278 το 2023. Δηλαδή, μέσα σε μία τριετία, καταγράφηκαν 16.219 λιγότερες αιτήσεις από πτυχιούχους που διεκδικούν θέση μόνιμου ή αναπληρωτή εκπαιδευτικού στο δημόσιο σχολείο.

Η μείωση στον αριθμό των εκπαιδευτικών αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή οι πίνακες ανανεώνονται κάθε τρία χρόνια και αποτελούν την κύρια πύλη εισόδου στη δημόσια εκπαίδευση. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται απλώς για μια χαμηλότερη συμμετοχή σε έναν διαγωνισμό, αλλά για ένδειξη ότι ένα επάγγελμα που επί δεκαετίες θεωρούνταν ασφαλής και κοινωνικά αναγνωρισμένη επιλογή, σήμερα χάνει μέρος της ελκυστικότητάς του.

Το Creta24.gr ανέτρεξε στα πρόσφατα δεδομένα και ρώτησε εκπαιδευτικούς σε μία προσπάθεια να απαντήσει στο νέο φλέγον ερώτημα. Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι πια ελκυστική για τους επαγγελματίες;

Το οικονομικό βάρος

Ο πρώτος και πιο προφανής λόγος που συμβαίνει αυτό είναι οι αποδοχές. Ένας νέος εκπαιδευτικός ξεκινά με μισθό που, σύμφωνα με εκπροσώπους του κλάδου, κινείται περίπου στα 800-900 ευρώ. Το ποσό αυτό γίνεται ακόμη πιο ασφυκτικό όταν ο εκπαιδευτικός τοποθετείται μακριά από τον τόπο κατοικίας του και πρέπει να καλύψει ενοίκιο, μετακινήσεις και βασικά έξοδα διαβίωσης.

Το πρόβλημα είναι εντονότερο για τους αναπληρωτές, οι οποίοι συχνά καλούνται να μετακινηθούν μέσα σε λίγες ημέρες σε νησιά, τουριστικές περιοχές ή απομακρυσμένες περιοχές. Σε αρκετές περιπτώσεις, μεγάλο μέρος του μισθού καταλήγει στη στέγαση, ενώ η προσωρινότητα της θέσης δεν επιτρέπει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Έτσι, η είσοδος στην εκπαίδευση παύει  μοιάζει περισσότερο με οικονομικό ρίσκο παρά με την αρχή μίας καριέρας.

Εκπαιδευτικός με κόστος

Ας μην ξεχνάμε επίσης πως παλαιότερα το να είσαι εκπαιδευτικός μακριά από το σπίτι δεν είχε τόσα εμπόδια. Σήμεραοι συνθήκες έχουν αλλάξει. Η διατήρηση μίας ή και δύο κατοικιών, η δυσκολία εύρεσης στέγης, οι συνεχείς μετακινήσεις και η αβεβαιότητα για την επόμενη σχολική χρονιά λειτουργούν αποτρεπτικά.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο δύσκολη αν συνυπολογιστεί ότι τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί χιλιάδες περιπτώσεις παραίτησης ή μη ανάληψης υπηρεσίας αναπληρωτών, παρότι αυτό συνεπάγεται ποινή αποκλεισμού από τους πίνακες για κάποια χρόνια. Το γεγονός δείχνει ότι, για ορισμένους, το κόστος της αποδοχής μιας θέσης είναι πλέον μεγαλύτερο από το κόστος της άρνησης.

Η απαξίωση του επαγγέλματος

Πέρα από τα οικονομικά, υπάρχει και ένα βαθύτερο ζήτημα κύρους. Εκπρόσωποι των εκπαιδευτικών περιγράφουν μια σταδιακή απαξίωση του επαγγέλματος, τόσο θεσμικά όσο και κοινωνικά. Ο εκπαιδευτικός καλείται να σηκώσει περισσότερες ευθύνες, να διαχειριστεί πιο σύνθετες τάξεις με πολλούς περισσότερους μαθητές σε σχέση με παλαιότερα, να αντιμετωπίσει εντάσεις με γονείς, μαθητές και διοίκηση και όλα αυτά χωρίς στήριξη.

Περισσότερη γραφειοκρατία, λιγότερη παιδαγωγική

Ένα ακόμη στοιχείο που επανέρχεται συχνά στις μαρτυρίες εκπαιδευτικών είναι η αύξηση της γραφειοκρατίας. Πλατφόρμες, καταχωρίσεις, σχέδια δράσης, αξιολογήσεις, διοικητικές υποχρεώσεις και διαρκείς διαδικασίες περιορίζουν τον χρόνο και την ενέργεια που μπορεί να αφιερωθεί στην ίδια τη διδασκαλία.
Έτσι, αρκετοί εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι απομακρύνονται από τον πυρήνα του επαγγέλματος και δεν έχουν τον απαραίτητο χρόνο να «δουλέψουν» τη σχέση με τους μαθητές και κυρίως τη δημιουργική προετοιμασία του μαθήματος.

Ένα σχολείο πιο απαιτητικό

Όπως προαναφέραμε, οι τάξεις σήμερα είναι πιο σύνθετες από ό,τι στο παρελθόν. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαχειριστούν μαθησιακές δυσκολίες, ζητήματα συμπεριφοράς, σχολική βία, ψυχολογική πίεση μαθητών, ανάγκες ειδικής αγωγής και αυξημένες προσδοκίες από τις οικογένειες. Όλα αυτά απαιτούν στήριξη, επιμόρφωση, βοηθητικό προσωπικό και σταθερές δομές.
Όταν όμως οι ανάγκες αυξάνονται χωρίς να αυξάνονται αντίστοιχα τα μέσα, το αποτέλεσμα είναι επαγγελματική κόπωση. Η εξουθένωση των εκπαιδευτικών δεν αφορά μόνο τους ίδιους. Επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της εκπαίδευσης και την καθημερινότητα των μαθητών.

Η αλλαγή στις επιλογές των νέων

Εκτός από τα παραπάνω, άλλος ένας λόγος που οι νέοι δεν επιλέγουν την εκπαίδευση το γενικότερο χαμηλό ενδιαφέρον τους σχετικά με μονιμότητα ή το κοινωνικό κύρος, κάτι το οποίο ήταν βαθιά ριζωμένο στις προηγούμενες γενιές. Υπολογίζουν, δηλαδή, περισσότερο την ποιότητα ζωής, τις αποδοχές, τη δυνατότητα εξέλιξης, την ευελιξία και το αν ένα επάγγελμα τους επιτρέπει να χτίσουν μια βιώσιμη καθημερινότητα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εκπαίδευση ανταγωνίζεται άλλες επαγγελματικές διαδρομές πάνω στο ίδιο πεδίο, όπως η διδασκλία σε ένα ιδιωτικό σχολείο, σε ένα φροντιστήριο, στις εταιρείες εκπαίδευσης ή ακόμη και δουλειές εκτός αντικειμένου. Με άλλα λόγια, για κάποιον η προοπτική να περιμένει χρόνια σε πίνακες, να μετακινείται διαρκώς και να ζει με χαμηλές αποδοχές δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη θυσία.

Η άλλη πλευρά

Η εικόνα, βέβαια, δεν είναι μονοδιάστατη. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει μόνιμοι διορισμοί, ενώ η δημόσια εκπαίδευση εξακολουθεί να προσφέρει σταθερότητα σε όσους καταφέρνουν να διοριστούν. Επιπλέον, το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παραμένει για πολλούς μια επιλογή με ισχυρό κοινωνικό νόημα.

Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η σταθερότητα από μόνη της δεν αρκεί. Όταν οι αποδοχές είναι χαμηλές, οι συνθήκες δύσκολες και το κύρος του επαγγέλματος μειώνεται, η προοπτική της μονιμότητας δεν λειτουργεί πλέον ως τόσο ισχυρό κίνητρο όσο στο παρελθόν.

Το ερώτημα για τα επόμενα χρόνια

Σε κάθε περίπτωση η μείωση των αιτήσεων στον ΑΣΕΠ δεν είναι απλώς πρόβλημα ενός κλάδου.

Είναι προειδοποίηση για το ίδιο το δημόσιο σχολείο. Αν λιγότεροι νέοι άνθρωποι θέλουν να μπουν στην εκπαίδευση, τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί μειώθηκαν οι αιτήσεις.

Είναι ποιοι θα διδάσκουν στα σχολεία τα επόμενα χρόνια, με ποιες συνθήκες και με ποια προοπτική.
Έτσι το επάγγελμα του εκπαιδευτικού δεν χάνει την αξία του, αλλά σίγουρα έχει χάσει την αίγλη και τη δυναμική του.