Οι πρόσφατες υποθέσεις στην Κρήτη δείχνουν ότι οι τηλεφωνικές απάτες έχουν μετατραπεί σε μία οργανωμένη εγκληματική δραστηριότητα με συγκεκριμένους ρόλους, επαναλαμβανόμενη μεθοδολογία και θύματα που επιλέγονται μεθοδικά. Στο Ηράκλειο, στα Χανιά, στο Ρέθυμνο και στον Μυλοπόταμο, οι δράστες εμφανίζονταν άλλοτε ως υπάλληλοι του ΔΕΔΔΗΕ, άλλοτε ως λογιστές και άλλοτε ως αστυνομικοί, καταφέρνοντας να αποσπάσουν χρήματα, κοσμήματα και χρυσές λίρες από ηλικιωμένους, αλλά και από νεότερους πολίτες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις το σενάριο ήταν απλό, αλλά αποτελεσματικό. Το θύμα δεχόταν ένα τηλεφώνημα από άγνωστο πρόσωπο που μιλούσε με αυτοπεποίθηση και επικαλούνταν μια επείγουσα κατάσταση. Μια δήθεν διαρροή ρεύματος που μπορούσε να προκαλέσει πυρκαγιά. Μια υποτιθέμενη εκκρεμότητα με την εφορία. Ένα ανύπαρκτο επίδομα. Ένα τροχαίο ατύχημα συγγενικού προσώπου. Μέσα σε λίγα λεπτά, ο φόβος, η πίεση και η επίκληση μιας δήθεν επίσημης ιδιότητας αρκούσαν για να οδηγήσουν το θύμα σε μια απόφαση που υπό άλλες συνθήκες δεν θα έπαιρνε ποτέ.
Το CRETA24 ανέτρεψε σε όλες τις πρόσφατες υποθέσεις με τηλεφωνικές απάτες καθώς και εξιχνιάσεις υποθέσεων απο την ΕΛ.ΑΣ. Και παρουσιάζει όλο το μηχανισμό λειτουργίας των κυκλωμάτων καθώς και τους τρόπους που αποσπούν χρήματα απο ανυποψίαστους πολίτες.
Το τηλεφώνημα είναι μόνο η αρχή
Η τηλεφωνική απάτη δεν ολοκληρώνεται όμως τη στιγμή της κλήσης. Αντίθετα, εκεί αρχίζει η διαδικασία χειραγώγησης. Ο τηλεφωνητής αναλαμβάνει να δημιουργήσει το κατάλληλο ψυχολογικό περιβάλλον. Δεν αφήνει χρόνο στο θύμα να σκεφτεί, να καλέσει κάποιον συγγενή ή ακόμη και να ελέγξει την πληροφορία ή να επικοινωνήσει με την υπηρεσία την οποία υποτίθεται ότι εκπροσωπεί ο δράστης. Με λίγα λόγια η απάτη βασίζεται στην ταχύτητα.
Στα περιστατικά της Κρήτης, οι δράστες ζητούσαν από τα θύματα να συγκεντρώσουν χρήματα και τιμαλφή και να τα αφήσουν έξω από το σπίτι, σε σημείο που τους υποδείκνυαν. Σε άλλες περιπτώσεις, τους έπειθαν να τα παραδώσουν σε συνεργό που εμφανιζόταν ως εκπρόσωπος της υπηρεσίας. Και η στιγμή της παράδοσης είναι κρίσιμη, διότι εκεί η απάτη αποκτά φυσική παρουσία. Ο λεγόμενος εισπράκτορας εμφανίζεται για λίγα δευτερόλεπτα, παραλαμβάνει τη σακούλα, τα κοσμήματα ή τα χρήματα και εξαφανίζεται.
Οι ρόλοι πίσω από το κύκλωμα
Οι υποθέσεις που εξιχνιάστηκαν δείχνουν ότι πίσω από τέτοιες απάτες συχνά υπάρχει καταμερισμός εργασίας. Άλλος πραγματοποιεί τις κλήσεις, άλλος καθοδηγεί την επιχείρηση, άλλος μετακινείται προς το σπίτι του θύματος και άλλος αναλαμβάνει την οδήγηση ή τη διαφυγή. Σε μεγαλύτερες οργανώσεις, υπάρχει ολόκληρο τηλεφωνικό κέντρο, εισπράκτορες, οδηγοί, πρόσωπα που διαθέτουν οχήματα, κάρτες κινητής τηλεφωνίας ή τραπεζικούς λογαριασμούς τρίτων.
Το προφίλ των δραστών δεν είναι ενιαίο. Σε κάποιες υποθέσεις εμφανίζονται νεαρά άτομα που αναλαμβάνουν τον ρόλο του εισπράκτορα. Σε άλλες, οργανωμένες ομάδες λειτουργούν από συγκεκριμένες περιοχές και στήνουν πραγματικά επιχειρησιακά κέντρα. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες οι αρχές έχουν εντοπίσει διεθνείς διασυνδέσεις ή δράση με βάση εκτός Ελλάδας.
Σε κάθε περίπτωση το κοινό στοιχείο είναι ότι ο δράστης που μιλά στο τηλέφωνο δεν είναι απαραίτητα αυτός που θα εμφανιστεί στην πόρτα. Αυτό δυσκολεύει την εξιχνίαση και επιτρέπει στα κυκλώματα να συνεχίζουν τη δράση τους ακόμη και όταν συλλαμβάνονται επιμέρους μέλη.
Πώς βρίσκουν το νούμερο μας;
Ως προς τον εντοπισμό τους, είναι γνωστό πως οι ηλικιωμένοι αποτελούν συχνό στόχο, κι αυτό γιατί οι δράστες θεωρούν ότι είναι πιο πιθανό να έχουν μετρητά ή κοσμήματα στο σπίτι και λιγότερη εξοικείωση με τις σύγχρονες μορφές απάτης. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε αυτούς. Νεότεροι πολίτες εξαπατώνται κυρίως μέσω προσχημάτων που σχετίζονται με τράπεζες, ηλεκτρονικές πληρωμές, κουπόνια, επιστροφές φόρου ή επιδόματα.
Οι δράστες δεν τηλεφωνούν πάντα τυχαία. Σε αρκετές υποθέσεις οι αρχές εξετάζουν πώς τα κυκλώματα αποκτούν πληροφορίες για τα υποψήφια θύματα. Τηλεφωνικοί κατάλογοι, δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες, διαρροές δεδομένων, στοιχεία από συναλλαγές ή ακόμη και πληροφοριοδότες μπορούν να δώσουν στους απατεώνες ένα κρίσιμο πλεονέκτημα. Όταν γνωρίζουν το όνομα, την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση ή μια πραγματική συναλλαγή του θύματος, η απάτη γίνεται πολύ πιο πειστική.
Οι βασικές μορφές της απάτης
Η απάτη με τον δήθεν υπάλληλο του ΔΕΔΔΗΕ είναι από τις πιο συχνές. Ο καλών προειδοποιεί για διαρροή ρεύματος, κίνδυνο ηλεκτροπληξίας ή πυρκαγιάς και ζητά από το θύμα να απομακρύνει χρήματα και κοσμήματα από το σπίτι. Η οδηγία εμφανίζεται ως μέτρο προστασίας, ενώ στην πραγματικότητα προετοιμάζει την παραλαβή της λείας.
Eπίσης η απάτη με το τροχαίο ατύχημα συγγενικού προσώπου χρησιμοποιεί τον πανικό. Ο δράστης προσποιείται τον αστυνομικό ή τον γιατρό και υποστηρίζει ότι παιδί ή συγγενής του θύματος έχει τραυματιστεί σοβαρά ή εμπλέκεται σε δυστύχημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεύτερο μέλος της ομάδας παριστάνει το συγγενικό πρόσωπο και εκλιπαρεί για βοήθεια, κάνοντας το σενάριο πιο αληθοφανές. Υπάρχουν επίσης οι ψηφιακές παραλλαγές. Κλήσεις από αριθμούς του εξωτερικού, αυτοματοποιημένα μηνύματα που ζητούν επιβεβαίωση συναλλαγής, SMS και μηνύματα σε εφαρμογές που οδηγούν σε ψεύτικους συνδέσμους. Εκεί ο στόχος δεν είναι η σακούλα με τα κοσμήματα, αλλά η πρόσβαση στον τραπεζικό λογαριασμό.
Πώς μας πείθουν τελικά;
Το ερώτημα δεν είναι γιατί κάποιος δεν κατάλαβε την απάτη, αλλά πώς οι δράστες κατάφεραν να περιορίσουν την κρίση του μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Η τηλεφωνική απάτη βασίζεται στην κοινωνική μηχανική. Ο απατεώνας δεν χρειάζεται πάντα υψηλή τεχνολογία. Χρειάζεται να προκαλέσει φόβο, βιασύνη, εμπιστοσύνη ή ενοχή.
Όταν κάποιος ακούει ότι κινδυνεύει το σπίτι του από φωτιά, ότι συγγενής του έχει τραυματιστεί ή ότι χάνει ένα οικονομικό δικαίωμα, αντιδρά συναισθηματικά. Οι δράστες το γνωρίζουν και κρατούν το θύμα στη γραμμή, το καθοδηγούν βήμα προς βήμα και αποτρέπουν κάθε εξωτερική επιβεβαίωση. Η φράση «μην κλείσετε το τηλέφωνο» ή η πίεση να ενεργήσει κάποιος αμέσως είναι συχνά το πραγματικό σήμα κινδύνου.
Γιατί αυξάνονται οι τηλεφωνικές απάτες
Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι οι τηλεφωνικές απάτες να έχουν πολλαπλασιαστεί καθώς προσφέρουν στα κυκλώματα υψηλό κέρδος με σχετικά περιορισμένο ρίσκο. Δεν απαιτείται διάρρηξη, παραβίαση πόρτας ή μακρά φυσική παρουσία στον τόπο του εγκλήματος. Το μεγαλύτερο μέρος της δράσης γίνεται από απόσταση. Ο εισπράκτορας εμφανίζεται μόνο στο τελικό στάδιο και για πολύ λίγο. Παράλληλα, η καθημερινότητα των πολιτών έχει γίνει πιο ψηφιακή και πιο σύνθετη. Επιδόματα, πλατφόρμες, ηλεκτρονικές πληρωμές, τραπεζικές εφαρμογές, δημόσιες υπηρεσίες και κωδικοί έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο ο πολίτης συχνά δεν γνωρίζει τι είναι κανονική διαδικασία και τι όχι. Οι δράστες εκμεταλλεύονται αυτή την αβεβαιότητα. Αν μια μέθοδος αποδώσει, αντιγράφεται γρήγορα από άλλες ομάδες.
Πώς μπορεί να προστατευτεί κανείς
Η βασική αρχή είναι απλή. Κανένας δημόσιος φορέας, τράπεζα, υπηρεσία κοινής ωφέλειας ή λογιστικό γραφείο δεν ζητά τηλεφωνικά να παραδώσετε χρήματα, κοσμήματα, τραπεζικούς κωδικούς, PIN ή κωδικούς μιας χρήσης. Κανένας πραγματικός υπάλληλος του ΔΕΔΔΗΕ δεν θα σας ζητήσει να βγάλετε τιμαλφή έξω από το σπίτι. Κανένας αστυνομικός ή γιατρός δεν θα απαιτήσει χρήματα για να σωθεί ή να προστατευθεί συγγενής σας.
Σε κάθε ύποπτη κλήση, η σωστή αντίδραση είναι να διακόπτεται η επικοινωνία και να γίνεται επιβεβαίωση από ανεξάρτητο κανάλι. Όχι στον αριθμό που έδωσε ο καλών, αλλά στον επίσημο αριθμό της υπηρεσίας, της τράπεζας ή του συγγενικού προσώπου. Ιδίως οι ηλικιωμένοι πρέπει να έχουν συμφωνήσει με την οικογένειά τους έναν απλό κανόνα. Καμία παράδοση χρημάτων ή κοσμημάτων σε άγνωστο και καμία αποκάλυψη τραπεζικών στοιχείων στο τηλέφωνο.
Επίσης η φραγή άγνωστων ή ύποπτων αριθμών, η αναγνώριση κλήσεων, τα φίλτρα spam στα κινητά και η προσοχή σε κλήσεις από το εξωτερικό μπορούν να περιορίσουν την έκθεση. Όμως η τεχνολογία δεν αρκεί. Το πιο αποτελεσματικό φίλτρο παραμένει η καθυστέρηση. Να μη ληφθεί καμία απόφαση υπό πίεση.
Τέλος, αυτό που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι πως το κοινό νήμα όλων των υποθέσεων είναι η εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης. Οι δράστες δεν μπαίνουν πια από την πόρτα, αλλά από το τηλέφωνο. Έτσι μέχρι να αντιληφθούμε ότι η φωνή στην άλλη άκρη της γραμμής δεν ήταν υπάλληλος, λογιστής, γιατρός ή αστυνομικός, τα χρήματα και τα κοσμήματα ίσως έχουν ήδη κάνει φτερά.
Με πληροφορίες απο Ελληνική Αστυνομία, «Καθημερινή», «Τα Νέα», ΑΠΕ-ΜΠΕ, Naftemporiki.gr, Iefimerida.gr, In.gr, Ot.gr, ΕΡΤ, ανακοινώσεις ΔΥΠΑ.
