Ερώτηση κατέθεσε η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, την οποία συνυπογράφει και η Βουλευτής Λασιθίου Κατερίνα Σπυριδάκη, φέρνοντας στη Βουλή ένα ζήτημα εξαιρετικής κοινωνικής και θεσμικής σημασίας που αφορά την αιφνίδια αναστολή των διαγωνιστικών διαδικασιών για το Πρόγραμμα Επισιτιστικής Βοήθειας και Υλικής Στέρησης (ΕΒΥΣ – πρώην ΤΕΒΑ), την προωθούμενη αλλαγή του τύπου παρέμβασης και τον άμεσο κίνδυνο νέας καθυστέρησης στην παροχή βασικής στήριξης προς τις πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Στην Ερώτηση επισημαίνεται ότι «την παραμονή των Χριστουγέννων εστάλη επιστολή της Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προς όλες τις Περιφέρειες της χώρας, με την οποία ζητείται η παύση ή αναστολή των εν εξελίξει διαγωνιστικών διαδικασιών για την υλοποίηση του Προγράμματος Επισιτιστικής Βοήθειας και Υλικής Στέρησης (πρώην ΤΕΒΑ)». Όπως υπογραμμίζουν οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, πρόκειται για ένα εγκεκριμένο συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα του ΕΣΠΑ 2021–2027, με σαφώς προσδιορισμένο φυσικό αντικείμενο, δεσμευτικούς δείκτες εκροών και αποτελέσματος και ρητές αποφάσεις ένταξης.
Στο κείμενο της Ερώτησης τονίζεται με έμφαση ότι «το Πρόγραμμα Επισιτιστικής Βοήθειας αποτελεί εγκεκριμένη συγχρηματοδοτούμενη παρέμβαση με σαφώς προσδιορισμένο τύπο υλοποίησης, ήτοι παροχή υλικών αγαθών (τρόφιμα και βασική υλική συνδρομή) σε συνδυασμό με υποχρεωτικές συνοδευτικές δράσεις κοινωνικής στήριξης». Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η αρχιτεκτονική του Προγράμματος προϋποθέτει «έλεγχο σε επίπεδο είδους, ποσότητας και ποιότητας των παρεχόμενων αγαθών, καθώς και άμεση σύνδεση του φυσικού αντικειμένου με την επίτευξη των δεικτών και την πιστοποίηση των δαπανών».
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με την Ερώτηση, το γεγονός ότι εξετάζεται η αντικατάσταση του υφιστάμενου τρόπου διανομής αγαθών μέσω αναδόχων «από ένα κεντρικό σύστημα παροχής διατακτικών ή/και ηλεκτρονικών επαναφορτιζόμενων καρτών». Όπως επισημαίνεται ρητά, «μια τέτοια επιλογή δεν συνιστά τεχνική βελτίωση ή λειτουργική προσαρμογή, αλλά πλήρη αλλαγή τύπου παρέμβασης», χωρίς να έχει προηγηθεί έως σήμερα τροποποίηση του εγκεκριμένου Προγράμματος ή θεσμική έγκριση.
Οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ υπογραμμίζουν ότι οι Περιφέρειες, ως Δικαιούχοι συγχρηματοδοτούμενων πράξεων, «ενεργούν υπό καθεστώς δεσμίας αρμοδιότητας και δεν διαθέτουν διακριτική ευχέρεια να αναστείλουν ή να παύσουν την υλοποίηση εγκεκριμένων πράξεων βάσει απλής διοικητικής ή πολιτικής επιστολής». Μάλιστα, τονίζεται ότι τυχόν αναστολή ώριμων διαγωνιστικών διαδικασιών «ενέχει σοβαρούς κινδύνους υπέρβασης αρμοδιότητας, απώλειας επιλεξιμότητας δαπανών, απένταξης πράξεων και επιβολής δημοσιονομικών διορθώσεων ή καταλογισμών».
Στην Ερώτηση αναδεικνύεται επίσης μια έντονη θεσμική αντίφαση, καθώς μόλις στις 5.12.2025, η Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, απαντώντας σε Επίκαιρη Ερώτηση, είχε δηλώσει ότι «σεβόμενοι απόλυτα τις προβλεπόμενες διαδικασίες αναφορικά με τις δημόσιες προμήθειες και τη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων, εξασφαλίζουμε την επιτυχία του προγράμματος και την αποτελεσματική προστασία των ευάλωτων ομάδων». Λίγες ημέρες αργότερα, ωστόσο, ανακοινώθηκε αιφνιδίως αναδιάταξη του Προγράμματος, γεγονός που, όπως επισημαίνεται, «εγείρει σοβαρό ζήτημα θεσμικής σοβαρότητας και διοικητικής αξιοπιστίας».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο κοινωνικό αποτύπωμα της αλλαγής του μοντέλου, καθώς στο ισχύον σχήμα «προβλέπεται ρητά κατ’ οίκον διανομή» για ωφελούμενους που αδυνατούν να μετακινηθούν, πρόβλεψη που καλύπτει «άτομα με σοβαρά κινητικά προβλήματα, ηλικιωμένους με περιορισμένη αυτονομία, άτομα με βαριά αναπηρία». Αντιθέτως, όπως τονίζεται, «η μετάβαση σε σύστημα προπληρωμένων καρτών καταργεί στην πράξη την κατ’ οίκον διανομή» και αφήνει ακάλυπτο το πιο ευάλωτο τμήμα του πληθυσμού.
Στο ίδιο πνεύμα, σημειώνεται ότι η προβαλλόμενη ενίσχυση της «ελευθερίας επιλογής» μέσω καρτών «δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης των ωφελούμενων», ενώ η χρήση «καρτών απόρου» ενέχει «σοβαρό κίνδυνο στιγματισμού και κοινωνικής έκθεσης».
Με την Ερώτηση αυτή, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τα αρμόδια Υπουργεία να απαντήσουν στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:
Προτίθεται η Κυβέρνηση να ανακαλέσει ή να τροποποιήσει την οδηγία αναστολής, ώστε να συνεχιστούν και να ολοκληρωθούν οι ήδη ώριμες διαγωνιστικές διαδικασίες για την επισιτιστική βοήθεια, διασφαλίζοντας την άμεση έναρξη διανομών στους ωφελούμενους;
Ποιο είναι το συγκεκριμένο και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την ενδεχόμενη εφαρμογή του νέου συστήματος παροχής διατακτικών ή/και προπληρωμένων καρτών και με ποιον τρόπο διασφαλίζεται ότι μέχρι την πλήρη θεσμική και επιχειρησιακή του ωρίμανση δεν θα υπάρξει νέο κενό στην παροχή επισιτιστικής στήριξης προς τους δικαιούχους;
Έχει εγκριθεί, όπως απαιτείται σε περίπτωση αλλαγής τύπου παρέμβασης σε συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα, η τροποποίηση του εγκεκριμένου Προγράμματος, η αναθεώρηση των δεσμευτικών δεικτών εκροών και αποτελέσματος και η επικαιροποίηση του Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΔΕ); Αν ναι, πότε εγκρίθηκαν και με ποια συγκεκριμένη απόφαση; Αν όχι, σε ποια νομική βάση προωθείται η εν λόγω αλλαγή;
Πώς διασφαλίζεται η πιστοποιησιμότητα των δαπανών και η συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό ελεγκτικό πλαίσιο, όταν στο προτεινόμενο μοντέλο δεν υφίσταται έλεγχος σε επίπεδο προϊόντος, δεν τεκμηριώνεται ότι οι δαπάνες αφορούν πράγματι αγορά τροφίμων και βασικών αγαθών και ο έλεγχος περιορίζεται αποκλειστικά σε συναλλαγές και κατηγορίες εμπόρων;
Πώς προτίθεστε να αντιμετωπίσετε την απώλεια οικονομιών κλίμακας και το αυξημένο κόστος λιανικών τιμών;
Πώς διασφαλίζεται η συμμόρφωση με το άρθρο 19 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1057 και η κάλυψη ελάχιστων διατροφικών απαιτήσεων;
Πώς αντιμετωπίζονται οι αυξημένοι κίνδυνοι καταστρατήγησης, έμμεσης μεταβίβασης και δημοσιονομικών διορθώσεων;
Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τις διοικητικές, νομικές και δημοσιονομικές συνέπειες από την αναστολή ή ματαίωση ώριμων διαγωνιστικών διαδικασιών, ιδίως σε ό,τι αφορά προσφυγές οικονομικών φορέων, ενδεχόμενες αξιώσεις αποζημίωσης και τον κίνδυνο απώλειας κοινοτικών πόρων;
Πώς διασφαλίζεται η συνέχεια, η αξιοπιστία και η ασφάλεια δικαίου, όταν οι Περιφέρειες και οι οικονομικοί φορείς ενήργησαν βάσει ισχυουσών προσκλήσεων και οδηγιών της Κεντρικής Διοίκησης, οι οποίες εκ των υστέρων ανατρέπονται χωρίς μεταβατικό στάδιο;
Πώς διασφαλίζεται η πρόσβαση των ωφελουμένων που αδυνατούν να μετακινηθούν, οι οποίοι εκτιμώνται σε ποσοστό περίπου 3% του συνόλου βάσει στοιχείων της Διαχειριστικής Αρχής του ΟΠΕΚΑ, όταν το υφιστάμενο και εγκεκριμένο μοντέλο προβλέπει ρητά κατ’ οίκον διανομή και η μετάβαση σε προπληρωμένες κάρτες καταργεί αυτή την ειδική πρόνοια για τα πλέον ευάλωτα άτομα;
Πώς προστατεύονται οι ωφελούμενοι με περιορισμένη κινητικότητα, ψηφιακή αδυναμία ή γεωγραφικούς περιορισμούς;
Πώς προτίθεται το Υπουργείο να διασφαλίσει την ουσιαστική, ισότιμη και τεκμηριωμένη υλοποίηση των υποχρεωτικών Συνοδευτικών Δράσεων, όταν η μετάβαση σε κεντρικό σύστημα προπληρωμένων καρτών αποσυνδέει τις δράσεις αυτές από το φυσικό αντικείμενο, καταργεί τον μηχανισμό φυσικής επαφής και ενεργοποίησης των ωφελουμένων και καθιστά εξαιρετικά δυσχερή έως ανέφικτη την τεκμηρίωση της εφαρμογής τους σε συγκεκριμένες υπο-ομάδες στόχου;
Τέλος, εξετάζεται η δυνατότητα το νέο μοντέλο παροχής να εφαρμοστεί σε επόμενο προγραμματικό κύκλο, ώστε να σχεδιαστεί εξαρχής με κατάλληλους δείκτες, ΣΔΕ και θεσμικές εγγυήσεις, χωρίς να ακυρωθεί ή να παγώσει η ήδη καθυστερημένη τρέχουσα διαδικασία που αφορά βασικές ανάγκες επιβίωσης των πλέον ευάλωτων πολιτών;
