Η ιλαρά επανέρχεται στο προσκήνιο των ευρωπαϊκών υγειονομικών αρχών, παρά το γεγονός ότι αποτελεί νόσο που προλαμβάνεται αποτελεσματικά μέσω εμβολιασμού. Οι ειδικοί τονίζουν τη σημασία της διατήρησης υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης, καθώς η επιμονή της νόσου αποδεικνύει ότι ο κίνδυνος δεν έχει εξαλειφθεί.
Σύμφωνα με τη μηνιαία έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), καταγράφηκαν 3.607 κρούσματα ιλαράς στις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ μέσα σε διάστημα δώδεκα μηνών, από την 1η Απριλίου 2025 έως τις 31 Μαρτίου 2026. Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη συνεχούς επιτήρησης και ενίσχυσης των προγραμμάτων εμβολιασμού.
Κατά την ίδια περίοδο αναφέρθηκαν πέντε θάνατοι: τρεις στη Γαλλία, ένας στην Ολλανδία και ένας στη Ρουμανία. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι «η ιλαρά δεν αποτελεί απλώς μια παιδική λοίμωξη», αλλά μια ιδιαίτερα μεταδοτική ασθένεια, ικανή να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές ή ακόμη και θάνατο.
Τον Μάρτιο του 2026, από τις 30 χώρες που υπέβαλαν στοιχεία, οι 12 ανέφεραν συνολικά 172 περιστατικά, ενώ οι υπόλοιπες καμία περίπτωση. Ο αριθμός αυτός ήταν αυξημένος σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, αν και το ECDC διευκρινίζει ότι τα δεδομένα ενδέχεται να αναθεωρηθούν κατά την επαλήθευση.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Η Ελλάδα κατέγραψε τέσσερα κρούσματα ιλαράς στο διάστημα από την 1η Απριλίου 2025 έως τις 31 Μαρτίου 2026. Δύο περιστατικά εντοπίστηκαν τον Απρίλιο του 2025, ένα τον Μάιο και ένα τον Ιούνιο, ενώ από τον Ιούλιο του 2025 έως και τον Μάρτιο του 2026 δεν αναφέρθηκαν νέα κρούσματα.
Σε ό,τι αφορά την ερυθρά, σημειώθηκε μία περίπτωση τον Αύγουστο του 2025. Παρά τον μικρό αριθμό, η εμβολιαστική κάλυψη χρειάζεται βελτίωση. Το 2024 ανήλθε στο 91% για την πρώτη δόση και στο 71% για τη δεύτερη, ποσοστά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό στόχο του 95% για επαρκή προστασία.
Οι χώρες με τα περισσότερα κρούσματα
Την ίδια περίοδο, τα περισσότερα περιστατικά σημειώθηκαν στη Ρουμανία (1.010), ακολουθούμενη από τη Γαλλία (577), την Ιταλία (493), την Ισπανία (353) και το Βέλγιο (324). Μόνο τέσσερις χώρες – το Λουξεμβούργο, η Μάλτα, η Φινλανδία και το Λιχτενστάιν – δεν ανέφεραν κανένα κρούσμα.
Τον Μάρτιο του 2026, η πλειονότητα των νέων περιστατικών εντοπίστηκε στη Βουλγαρία (52), στην Ιταλία (44), στην Ισπανία (24), στη Γαλλία (15) και στη Γερμανία (11).
Βρέφη και μικρά παιδιά στο επίκεντρο
Από τα 3.607 κρούσματα με γνωστή ηλικία, τα 1.143 αφορούσαν παιδιά κάτω των πέντε ετών, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο του συνόλου. Τα υψηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν στα βρέφη κάτω του ενός έτους και στα παιδιά 1-4 ετών.
Η ευαλωτότητα των βρεφών θεωρείται κρίσιμη, καθώς στις περισσότερες χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ η πρώτη δόση του εμβολίου κατά της ιλαράς χορηγείται μετά τους 12 μήνες. Έτσι, τα πολύ μικρά παιδιά προστατεύονται κυρίως μέσω της συλλογικής ανοσίας του πληθυσμού.
Σχεδόν 8 στους 10 ανεμβολίαστοι
Από τα 3.029 άτομα, τα 2.369 δεν είχαν εμβολιαστεί (78,2%), ενώ 10,6% είχαν λάβει μία δόση και 9,9% δύο ή περισσότερες. Στην ηλικιακή ομάδα 1-4 ετών, από τα 781 παιδιά, τα 588 ήταν ανεμβολίαστα.
Για την εξάλειψη της ιλαράς απαιτείται εμβολιαστική κάλυψη άνω του 95% με δύο δόσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις WHO-UNICEF για το 2024, μόνο τέσσερις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ πέτυχαν αυτόν τον στόχο: Κύπρος, Ουγγαρία, Ισλανδία και Πορτογαλία.
Συνολικά στην ΕΕ/ΕΟΧ, η κάλυψη για την πρώτη δόση εκτιμήθηκε στο 93,8% και για τη δεύτερη στο 87,8%. Το κενό αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς η πλήρης προστασία απαιτεί και τις δύο δόσεις.
Ερυθρά: Λίγα κρούσματα, αλλά ανάγκη επαγρύπνησης
Η εικόνα για την ερυθρά παραμένει ηπιότερη. Από την 1η Απριλίου 2025 έως τις 31 Μαρτίου 2026, 29 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ ανέφεραν συνολικά 78 περιπτώσεις, χωρίς καταγεγραμμένους θανάτους.
Τον Μάρτιο του 2026 καταγράφηκαν μόλις δύο περιστατικά, και τα δύο στην Πολωνία. Συνολικά, η Πολωνία συγκέντρωσε τις περισσότερες αναφορές (63), αν και το ECDC επισημαίνει ότι μόνο δύο ήταν εργαστηριακά επιβεβαιωμένα.
Η ερυθρά είναι συνήθως ήπια νόσος, ωστόσο κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να προκαλέσει σοβαρές συγγενείς βλάβες. Η διατήρηση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης παραμένει βασικό εργαλείο για τη δημόσια υγεία.
Οι συστάσεις του ECDC
Το ECDC καλεί τις αρχές δημόσιας υγείας να κινηθούν σε πολλαπλά επίπεδα, με πρώτο στόχο την κάλυψη των κενών ανοσίας. Κρίσιμη θεωρείται η επίτευξη και διατήρηση εμβολιαστικής κάλυψης άνω του 95% με τη δεύτερη δόση του εμβολίου κατά της ιλαράς.
Το Κέντρο ζητά επίσης ισχυρή επιτήρηση, ετοιμότητα των υπηρεσιών δημόσιας υγείας, ταχεία διάγνωση και αποτελεσματικό έλεγχο των εξάρσεων. Οι επαγγελματίες υγείας καλούνται να ελέγχουν το εμβολιαστικό ιστορικό των πολιτών, ιδίως πριν από ταξίδια, και να είναι οι ίδιοι πλήρως εμβολιασμένοι.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Η ιλαρά εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πιο μεταδοτικές ιογενείς νόσους. Σε ευάλωτους πληθυσμούς, η διασπορά μπορεί να φτάσει το 100%. Παρά το ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η εξάλειψη δεν είναι δεδομένη.
Όταν η εμβολιαστική κάλυψη μειώνεται, οι δεύτερες δόσεις καθυστερούν ή παραλείπονται και ομάδες πληθυσμού μένουν εκτός υπηρεσιών υγείας, η ιλαρά «επιστρέφει». Το ίδιο ισχύει και για την ερυθρά, όπου η χαμηλή κυκλοφορία δεν αναιρεί την ανάγκη σταθερής προστασίας
