Το εισαγόμενο σκηνικό. Από το σουβενίρ έως το κτίριο: οι αλυσίδες, το κενό ταυτότητας και η διαρροή του τουριστικού ευρώ

Στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς είδαμε το παράδοξο μιας Κρήτης, και μιας Ελλάδας, που πουλάει αυθεντικότητα την οποία δεν παράγει. Σε αυτό το άρθρο, ακολουθούμε το ευρώ του τουρίστα στο ταξίδι του μέσα στη χώρα και ανακαλύπτουμε πόσο σύντομο είναι.

Από το σουβενίρ έως το κτίριο

Η αποσύνδεση τουρισμού και παραγωγής δεν σταματά στο πιάτο. Είναι ολική. Το ΚΕΠΕ διαπίστωσε το 2025 κάτι που ακούγεται σχεδόν σαν οξύμωρο: το αγροδιατροφικό εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας επέστρεψε σε έλλειμμα κυρίως εξαιτίας του τουρισμού οι επισκέπτες αυξάνονται, αλλά οι διατροφικές τους ανάγκες καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές (ΚΕΠΕ, 2026). Η χώρα του λαδιού, της ντομάτας και του μελιού εισάγει πατάτες από την Αίγυπτο και ντομάτες από την Ολλανδία για να ταΐσει τους τουρίστες που ήρθαν για την «κρητική διατροφή» (Από μία Ολλανδία χωρίς ήλιο αλλά >10πλάσια στρεμματική απόδοση).

Το ίδιο και το κτισμένο περιβάλλον. Όποιος έχει επιβλέψει κατασκευή ή επέκταση ξενοδοχείου στην Ελλάδα, και ο γράφων το έχει κάνει επί 3 δεκαετίες, γνωρίζει ότι τα εξειδικευμένα δομικά υλικά, τα συστήματα, τα κουφώματα, τα είδη υγιεινής, οι μηχανολογικές εγκαταστάσεις είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου εισαγόμενα (πλην κάποιου όγκου, ας να μην είμαι άδικος). Το συνολικό εμπορικό έλλειμμα της χώρας άγγιξε τα 33,6 δισ. ευρώ το 2025, με τη μεγαλύτερη συνεισφορά από μηχανήματα και βιομηχανικά προϊόντα (Eurostat, 2025). Μόνο από την Κίνα εισαγάγαμε αγαθά 6,5 δισ. ευρώ. Μέσα σε αυτά, και τα «κρητικά» σουβενίρ. Στην τελευταία ανακαίνιση ήμουν υπερήφανος για την αγορά συγκεκριμένου κλιματιστικού Ιαπωνική προέλευσης που όμως ανακάλυψα ότι κατασκευάζεται το ένα μέρος στην γείτονα και το άλλο στην κεντρική Ευρώπη.

Ακόμη και η αισθητική είναι εισαγόμενη. Το «διεθνές στυλ» των νέων μονάδων μπεζ, γκρι, minimal, παντού το ίδιο, δεν είναι απλώς ζήτημα γούστου, είναι δήλωση παραίτησης από την ταυτότητα, μία ταυτότητα που νομίζουμε αλλά δεν υπάρχει. Ένα κτίριο που θα μπορούσε να βρίσκεται οπουδήποτε, δεν βρίσκεται πουθενά.

Οι διεθνείς αλυσίδες ξενοδοχείων και λοιπών υπηρεσιών, ως σύμπτωμα, όχι ως αιτία

Και εδώ φτάνουμε στο πιο λεπτό σημείο. Οι διεθνείς αλυσίδες καφέ, εστίαση, λιανική κατηγορούνται συχνά ως αιτία της ομογενοποίησης. Είναι λάθος στόχος. Οι αλυσίδες ζωντανεύουν εκεί όπου δεν υπάρχει λαός με αισθητική, πατριωτισμό και διαφορετικότητα. Το κενό ταυτότητας δεν το δημιουργεί η αλυσίδα, το βρίσκει έτοιμο και το καταλαμβάνει, όπως το νερό γεμίζει το κενό δοχείο.

Η απόδειξη είναι συγκριτική: στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Ιαπωνία οι ίδιες αλυσίδες λειτουργούν αλλά δεν κυριαρχούν, γιατί συναντούν κοινωνίες με ισχυρή αισθητική αυτοπεποίθηση, που προτιμούν το δικό τους εσπρέσο, το δικό τους μπιστρό, το δικό τους ιζακάγια. Εκεί η αλυσίδα προσαρμόζεται στον τόπο, εδώ ο τόπος προσαρμόζεται στην αλυσίδα. Η διαφορά δεν είναι νομοθετική είναι πολιτισμική. Και η ελευθερία της αγοράς δεν φταίει που εμείς επιλέγουμε το ομοιόμορφο: η αγορά καθρεφτίζει τις προτιμήσεις μας με αμείλικτη ειλικρίνεια. Αν δεν μας αρέσει το είδωλο, το πρόβλημα δεν είναι ο καθρέφτης.

Η διαρροή του τουριστικού ευρώ

Ας ενώσουμε τα κομμάτια. Το ευρώ του τουρίστα μπαίνει στη χώρα και αμέσως αρχίζει να φεύγει: για το εισαγόμενο πρωινό, για το κινέζικο σουβενίρ, για τα εισαγόμενα υλικά της επόμενης ανακαίνισης, για τα δικαιώματα και τα κέρδη των διεθνών αλυσίδων που επαναπατρίζονται στις μητρικές τους. Ο τουρισμός, που παρουσιάζεται ως η «βαριά βιομηχανία» της χώρας, λειτουργεί εν μέρει ως διαμετακομιστικό εμπόριο συναλλάγματος: το χρήμα κάνει μια σύντομη στάση στην Ελλάδα πριν συνεχίσει το ταξίδι του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο τουρισμός είναι «κακός». Σημαίνει ότι ο πολλαπλασιαστής του, το πόσες φορές το ίδιο ευρώ κυκλοφορεί στην τοπική οικονομία πριν διαρρεύσει, είναι δραματικά μικρότερος από όσο θα μπορούσε. Κάθε τοπικό προϊόν στο πρωινό, κάθε ελληνικό υλικό στην κατασκευή, κάθε αυθεντικό χειροτέχνημα στο ράφι είναι μια τρύπα λιγότερη στον κουβά.

Στο επόμενο μέρος το κρατάω έκπληξη.

Βιβλιογραφία – Πηγές

Eurostat. (2025). International trade of EU, the euro area and the Member States by SITC product group [Σύνολο δεδομένων]. European Commission.
ΚΕΠΕ. (2026). Ελληνική οικονομία: Εξωτερικό εμπόριο αγροτικών προϊόντων και τροφίμων 2025. Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.