Καύσωνες και ξηρασία αλλάζουν τη ζωή στην Ευρώπη

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή απειλή, αλλά μια πραγματικότητα που μεταμορφώνει ριζικά την καθημερινότητα κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και πολιτών. Η Ευρώπη ειδικότερα, που απολάμβανε επί αιώνες ένα σχετικά ήπιο κλίμα –καθιστώντας τον κλιματισμό πολυτέλεια και επιτρέποντας στη γεωργία να βασίζεται στις τακτικές βροχοπτώσεις–, βλέπει τις ισορροπίες της να ανατρέπονται με ταχύτατους ρυθμούς.

Πυρκαγιές που εξαπλώθηκαν από την παρατεταμένη ανομβρία σάρωσαν τη Γαλλία και την Ισπανία, ενώ έπληξαν ακόμη και περιοχές όπως η Ουαλλία. Ποτάμια σε ολόκληρη την Kεντρική Ευρώπη σχεδόν στέρεψαν, ενώ οι καταπράσινοι λόφοι και τα αστικά πάρκα της Αγγλίας ξεράθηκαν. Καλλιέργειες καταστράφηκαν, τρένα εκτροχιάστηκαν και ποταμόπλοια προσάραξαν, καθώς εμβληματικά ποτάμια όπως ο Λίγηρας, ο Δούναβης, ο Ρήνος και ο Πάδος έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, προκαλώντας ασφυξία στις μεταφορές και στη βιομηχανική παραγωγή.

Η Γηραιά Ηπειρος αποτελούσε ήδη την ταχύτερα θερμαινόμενη περιοχή του πλανήτη, με τον υδράργυρο να έχει ανέβει περίπου κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή, όταν στον υπόλοιπο πλανήτη η αντίστοιχη αύξηση κυμαίνεται στους 1,4 βαθμούς. Αυτό το καλοκαίρι, όμως, η κατάσταση ξέφυγε από κάθε προηγούμενο. Σύμφωνα με το πρόγραμμα της Ε.Ε. για την παρατήρηση της Γης Copernicus, το δίμηνο Ιουνίου – Ιουλίου ήταν το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη. Ο ρυθμός της αλλαγής έχει αιφνιδιάσει πολλές κυβερνήσεις, παρά τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων επί χρόνια.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το όριο των 38 βαθμών Κελσίου ξεπεράστηκε έξι φορές από το 2003 μέχρι σήμερα, σχολεία και επιχειρήσεις ανέστειλαν τη λειτουργία τους, ενώ οι Αρχές άρχισαν να εξετάζουν ακόμη και την αλλαγή του σχολικού ημερολογίου, ώστε τα μαθήματα να ολοκληρώνονται πιο νωρίς κάθε καλοκαίρι.

Μειωμένες σοδειές

Για τον αγροτικό κόσμο ιδιαίτερα η κατάσταση είναι δραματική. Με τα τρία τέταρτα της Αγγλίας να βιώνουν την τρίτη ξηρασία μέσα σε μία πενταετία, η φετινή συγκομιδή απειλείται με ιστορικό χαμηλό, γεγονός που αναμένεται να τροφοδοτήσει περαιτέρω τον πληθωρισμό των τροφίμων.

Τα λαχανικά δεν αναπτύσσονται ικανοποιητικά, ενώ η παραγωγή γάλακτος καταγράφει πτώση εξαιτίας της θερμικής καταπόνησης των ζώων και της έλλειψης βοσκοτόπων. Αυτό αναγκάζει τους κτηνοτρόφους να καταναλώνουν από το καλοκαίρι τα αποθέματα των χειμερινών ζωοτροφών. Στην ανατολική Αγγλία μάλιστα, τον βασικό σιτοβολώνα της χώρας, η ελάχιστη βροχόπτωση, σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες, οδήγησε σε σοβαρή συρρίκνωση της παραγωγής. Παράγοντες της αγοράς προβλέπουν ότι θα ενταθεί το φαινόμενο του shrinkflation (συρρίκνωση λόγω πληθωρισμού) , όπου οι καταναλωτές θα πληρώνουν τις ίδιες ή υψηλότερες τιμές για αισθητά μικρότερα προϊόντα.

Ακριβότερα τρόφιμα

Ακόμη και στους περίφημους αμπελώνες του Μπορντό, οι οινοποιοί αναγκάστηκαν να ζητήσουν κατ’ εξαίρεσιν άδεια ποτίσματος και να επισπεύσουν τη συγκομιδή για τις αρχές Αυγούστου, τρεις εβδομάδες δηλαδή νωρίτερα από το κανονικό, αντιμετωπίζοντας σοβαρές απώλειες.

Οι οικονομικές συνέπειες είναι ήδη ορατές. Ο οικονομολόγος της Oxford Economics Τόμας Ντβόρζακ εκτιμά ότι ο πληθωρισμός των τροφίμων θα επιβαρυνθεί κατά 1 έως 2 ποσοστιαίες μονάδες, ψαλιδίζοντας την ανάπτυξη της Ευρωζώνης και απειλώντας την με στασιμότητα. Μόνο στη Γαλλία το συνολικό κόστος από τους καύσωνες, την ξηρασία και τις φωτιές, όπως οι πυρκαγιές που σημειώθηκαν στη Ζιρόντ καίγοντας πάνω από 100.000 στρέμματα, υπολογίζεται σε 15 δισ. ευρώ.

Για τους ντόπιους παραγωγούς η καταστροφή είναι ολοκληρωτική. Η αναδάσωση απαιτεί χρόνια αναμονής για την αποφυγή παρασίτων, ενώ η ωρίμανση των νέων δέντρων χρειάζεται μισό αιώνα. Η απώλεια αυτών των δασών δεν συνιστά απλώς οικονομική ζημία, αλλά ένα μεγάλο πλήγμα στην κληρονομιά και στην ταυτότητα της περιοχής.

Μακροπρόθεσμα, η άνοδος της θερμοκρασίας απειλεί να πλήξει καίρια την παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού. Σύμφωνα με στοιχεία της γερμανικής ασφαλιστικής εταιρείας Allianz, κάθε επιπλέον βαθμός μεταξύ 30 και 35 Κελσίου μειώνει την παραγωγικότητα κατά 3%, εξέλιξη που θα μπορούσε να επιφέρει πτώση έως και 7% στο ΑΕΠ ευάλωτων χωρών έως το 2030.

Την ίδια ώρα που οι επιστήμονες προβλέπουν ότι το κλίμα του Λονδίνου θα μοιάζει με αυτό του Μπορντό τις επόμενες δεκαετίες, η αυξημένη ζήτηση νερού από αναδυόμενους κλάδους, όπως τα data centers, καθιστά την ανάγκη για άμεση προσαρμογή των υποδομών πιο επιτακτική από ποτέ.