Eίναι σαφές πως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει να επηρεάζει τις αερομεταφορές με έναν τρόπο που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες έμοιαζε μακρινός για τον μέσο ταξιδιώτη.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό ούτε αφορά αποκλειστικά τις χώρες της περιοχής, αλλά περνά μέσα από τις τιμές του πετρελαίου, τα αεροπορικά καύσιμα, τα δρομολόγια των εταιρειών και τελικά φτάνει στο ερώτημα που απασχολεί ήδη όσους έχουν κλείσει ή σχεδιάζουν καλοκαιρινές διακοπές. Μπορεί να επηρεαστεί το ταξίδι μας;
Η σύντομη απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει προς το παρόν εικόνα γενικευμένης κατάρρευσης των πτήσεων στην Ευρώπη. Υπάρχει όμως σοβαρή πίεση καθώς οι αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να κόβουν δρομολόγια, να αναπροσαρμόζουν τα προγράμματά τους και να μετακυλίουν μέρος του αυξημένου κόστους στους επιβάτες. Αυτό σημαίνει ακριβότερα εισιτήρια, λιγότερες διαθέσιμες θέσεις και μεγαλύτερη πιθανότητα αλλαγών σε ορισμένες πτήσεις, κυρίως σε δρομολόγια που θεωρούνται λιγότερο κερδοφόρα.
Τι έχει αλλάξει στα αεροπορικά καύσιμα
Η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στην αγορά πετρελαίου, ειδικά λόγω της σημασίας των Στενών του Ορμούζ, ενός από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους για τη μεταφορά πετρελαίου διεθνώς. Όταν η ροή από μια τόσο σημαντική περιοχή περιορίζεται ή απειλείται, η αγορά αντιδρά άμεσα.
Τα αεροπορικά καύσιμα, που βασίζονται στην κηροζίνη, αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα κόστη για τις αεροπορικές εταιρείες. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Αερομεταφορών, μπορεί να φτάνουν περίπου το 30% των συνολικών δαπανών μιας εταιρείας. Όταν η τιμή τους σχεδόν διπλασιάζεται ή και παραπάνω, το κόστος μιας πτήσης αλλάζει δραματικά.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα αεροσκάφη θα μείνουν χωρίς καύσιμα από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά ότι κάποιες πτήσεις παύουν να είναι οικονομικά βιώσιμες. Ετσι, οι εταιρείες καλούνται να αποφασίσουν αν θα πετάξουν με πολύ υψηλότερο κόστος, αν θα αυξήσουν τις τιμές ή αν θα ακυρώσουν δρομολόγια.
Γιατί ακυρώνονται πτήσεις
Σύμφωνα με στοιχεία της Cirium, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν αφαιρέσει περίπου δύο εκατομμύρια θέσεις από τα προγράμματα πτήσεων του Μαΐου, ενώ οι ακυρώσεις φτάνουν τις 12.000 με 13.000 πτήσεις παγκοσμίως. Πρόκειται για περίπου το 1% των παγκόσμιων πτήσεων, ποσοστό που σύμφωνα με τα διεθνή ΜΜΕ δεν δείχνει γενικευμένο μπλακάουτ, αλλά είναι αρκετό για να προκαλέσει αναστάτωση σε επιβάτες και αεροδρόμια.
Οι μεγαλύτερες πιέσεις φαίνεται να καταγράφονται σε δρομολόγια μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, όπου οι παρακάμψεις, οι περιορισμοί στον εναέριο χώρο και η εξάρτηση από καύσιμα που συνδέονται με τη Μέση Ανατολή κάνουν τις πτήσεις πιο ακριβές και πιο σύνθετες.
Για τις αεροπορικές, το πρώτο θύμα είναι συνήθως τα λιγότερο κερδοφόρα δρομολόγια. Μικρότερες πόλεις, περιφερειακές συνδέσεις και πτήσεις με χαμηλή πληρότητα κινδυνεύουν περισσότερο από τα μεγάλα και εμπορικά δρομολόγια.
Θα υπάρξει πραγματική έλλειψη καυσίμων στην Ευρώπη;
Η εικόνα είναι πιο σύνθετη στην πραγματικότητα. Η Ευρώπη διαθέτει αποθέματα και οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι υποχρεωμένες να διατηρούν στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα αποθέματα δεν είναι πάντα ξεχωριστά οργανωμένα ειδικά για αεροπορικά καύσιμα.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει προειδοποιήσει ότι, αν η κρίση συνεχιστεί και οι ροές δεν αποκατασταθούν, η Ευρώπη μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με δυσκολίες μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να καθησυχάσει, τονίζοντας ότι υπάρχουν αποθέματα και ότι εξετάζονται σχέδια συντονισμένης διαχείρισης, ανακατανομής και κοινής χρήσης καυσίμων εφόσον χρειαστεί.
Ο Απόστολος Τζιτζικώστας, επίτροπος Μεταφορών και Τουρισμού της Ε.Ε., έχει επισημάνει ότι στην παρούσα φάση οι ακυρώσεις δεν γίνονται τόσο επειδή δεν υπάρχουν καύσιμα, αλλά επειδή η τιμή τους είναι τόσο υψηλή ώστε ορισμένες πτήσεις δεν συμφέρουν πλέον τις εταιρείες. Με άλλα λόγια, το άμεσο πρόβλημα είναι περισσότερο οικονομικό παρά απόλυτης επάρκειας.
Τι σημαίνει αυτό για τους επιβάτες
Για τον ταξιδιώτη, η κρίση μπορεί να φανεί με τρεις τρόπους. Πρώτον, μέσα από υψηλότερες τιμές στα εισιτήρια. Ήδη σε αρκετές διαδρομές, κυρίως μεγάλων αποστάσεων, οι αυξήσεις είναι σημαντικές. Δεύτερον, μέσα από λιγότερες διαθέσιμες θέσεις, καθώς οι εταιρείες περιορίζουν τη χωρητικότητα. Τρίτον, μέσα από αλλαγές ή ακυρώσεις πτήσεων, ειδικά σε δρομολόγια που δεν έχουν υψηλή ζήτηση.
Πάντως δεν κινδυνεύουν όλες οι πτήσεις το ίδιο, δηλαδή οι μεγάλες συνδέσεις, τα γεμάτα αεροσκάφη και τα εμπορικά δρομολόγια έχουν περισσότερες πιθανότητες να διατηρηθούν. Αντίθετα, πιο ευάλωτες είναι οι μικρότερες γραμμές, οι πτήσεις με ανταπόκριση και οι διαδρομές που εξυπηρετούνται από εταιρείες με μικρότερη οικονομική αντοχή.
Τι ισχύει με τις αποζημιώσεις
Ένα κρίσιμο σημείο για τους επιβάτες είναι ότι, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, οι αεροπορικές εταιρείες που ακυρώνουν πτήσεις λόγω υψηλών τιμών ή ελλείψεων καυσίμων δεν απαλλάσσονται αυτομάτως από την υποχρέωση αποζημίωσης. Ο Απόστολος Τζιτζικώστας έχει ξεκαθαρίσει ότι οι τιμές των καυσίμων δεν θεωρούνται από μόνες τους «έκτακτη περίσταση» που προστατεύει τις εταιρείες από αξιώσεις επιβατών.
Αυτό σημαίνει ότι αν μια πτήση ακυρωθεί χωρίς να συντρέχουν πραγματικά έκτακτες συνθήκες, ο επιβάτης μπορεί να έχει δικαίωμα επιστροφής χρημάτων, εναλλακτικής πτήσης ή αποζημίωσης, ανάλογα με την περίπτωση. Η πρακτική εφαρμογή βέβαια θα εξαρτηθεί από το πώς θα αιτιολογήσει κάθε εταιρεία την ακύρωση.
Κινδυνεύουν λοιπόν οι καλοκαιρινές διακοπές;
Προς το παρόν, το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι να χαθούν μαζικά οι διακοπές, αλλά να γίνουν πιο ακριβές και πιο αβέβαιες. Όσοι ταξιδεύουν σε δημοφιλείς προορισμούς, με απευθείας πτήσεις και μεγάλες εταιρείες, πιθανότατα θα επηρεαστούν λιγότερο. Όσοι όμως έχουν πιο σύνθετα ταξίδια, πολλές ανταποκρίσεις ή πτήσεις προς μικρότερα αεροδρόμια, καλό είναι να παρακολουθούν στενά τις ενημερώσεις της εταιρείας τους.
Πηγές: BBC, Guardian, Financial Times, Associated Press, Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών (IATA), Lufthansa, Ryanair, Air France-KLM, AirAsia και Imperial College London.
