Της Σοφίας Νεοφύτου
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Mercosur, δηλαδή η κοινή αγορά της Νότιας Αμερικής με βασικούς πυλώνες τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη, υπέγραψαν μια εμπορική συμφωνία που συζητιόταν για πάνω από δύο δεκαετίες.
Η υπογραφή δεν σημαίνει ότι όλα όσα συμφώνησαν αρχίζουν να εφαρμόζονται αύριο. Ανοίγει όμως τον δρόμο για μια από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως και βάζει την Ελλάδα μπροστά σε μια διπλή πρόκληση. Από τη μία περισσότερες ευκαιρίες για εξαγωγές ορισμένων προϊόντων, από την άλλη μεγαλύτερη πίεση για άλλα.
Το μήνυμα πίσω από τη συμφωνία
Στην Ασουνσιόν έγινε η τελετή της υπογραφής, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να δίνουν πολιτικό βάρος στο γεγονός. Το μήνυμα της ΕΕ ήταν ξεκάθαρο, καθώς σε μια εποχή που επανέρχονται οι δασμοί και ο εμπορικός ανταγωνισμός, η Ευρώπη θέλει να δείξει ότι επιλέγει συμμαχίες και κανόνες αντί για κλειστές αγορές.
Μετά την υπογραφή, θα ακολουθήσει η επικύρωση, δηλαδή οι εγκρίσεις από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, ανάλογα με τη μορφή που θα πάρει η Συμφωνία, και από εθνικά κοινοβούλια. Εκεί αναμένεται νέο κύμα αντιδράσεων, κυρίως από αγροτικούς φορείς που φοβούνται φθηνές εισαγωγές.
Η συμφωνία με απλά λόγια
Με απλά λόγια η εν λόγω συμφωνία σημαίνει ανταλλαγή πρόσβασης στις αγορές. Η ΕΕ κερδίζει καλύτερη πρόσβαση στις χώρες της Mercosur για βιομηχανικά προϊόντα, τεχνολογία, μηχανήματα, χημικά, φάρμακα και εξοπλισμό μεταφορών, μέσω σταδιακής μείωσης ή κατάργησης δασμών που μέχρι σήμερα ήταν πολύ υψηλοί.
Απο την άλλη η Mercosur (κοινή αγορά της Νότιας Αμερικής με βασικούς πυλώνες τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη), κερδίζει καλύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, κυρίως για αγροτικά προϊόντα αλλά με όρια καθώς μπαίνουν ποσοστώσεις και ειδικοί κανόνες, ώστε να μην πληγούν ευρωπαϊκοί κλάδοι όπως το βόειο κρέας και τα πουλερικά.
Γιατί η συμφωνία δίχασε την Ευρώπη
Ο πυρήνας της διαφωνίας είναι η γεωργία. Χώρες με ισχυρό πρωτογενή τομέα φοβούνται ότι προϊόντα που παράγονται με χαμηλότερο κόστος στη Νότια Αμερική θα πιέσουν τις τιμές στην Ευρώπη.
Υπάρχει και δεύτερη ένταση που είναι περιβαλλοντικής σημασίας. Ειδικότερα περιβαλλοντικές οργανώσεις και μέρος της κοινής γνώμης συνδέουν την ενίσχυση του αγροτικού εμπορίου με κίνδυνο αύξησης της αποψίλωσης σε περιοχές όπως ο Αμαζόνιος.
Τι σημαίνει η συμφωνία για την Ελλάδα
Η Ελλάδα μπαίνει σε μια μεγάλη αγορά όπου μπορεί να πουλήσει περισσότερο ό,τι είναι ξεκάθαρα ποιοτικό και «επώνυμο», αλλά θα πρέπει ταυτόχρονα να προστατέψει κλάδους που δεν αντέχουν ανταγωνισμό χαμηλού κόστους.
Η αισιόδοξη και η απαισιόδοξη πλευρά για την Ελλάδα
Βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το εμπορικό ισοζύγιο με τη Mercosur είναι ήδη άνισο. Δηλαδή εισάγουμε πολύ περισσότερα απ’ όσα εξάγουμε, ειδικά στα αγροτικά, τρόφιμα και ποτά. Αυτό έχει δύο αναγνώσεις.
Η αισιόδοξη λέει ότι έχουμε περιθώριο να μεγαλώσουμε τις εξαγωγές, γιατί ξεκινάμε από χαμηλή βάση.Η απαισιόδοξη λέει ότι είμαστε ήδη ευάλωτοι σε ένα κύμα εισαγωγών, επειδή οι ροές από τη Νότια Αμερική είναι πιο ισχυρές από τις δικές μας προς τα εκεί.
Τι είναι οι προστατευόμενες ονομασίες και γιατί είναι κρίσιμες
Ένα από τα πιο πρακτικά κέρδη για την Ελλάδα είναι η νομική προστασία συγκεκριμένων προϊόντων γεωγραφικής ένδειξης, δηλαδή προϊόντων που δεν πρέπει να εμφανίζονται ως «φέτα», «παρθένο ελαιόλαδο» και λοιπά αν δεν είναι πραγματικά αυτά.
Για τον καταναλωτή στη Βραζιλία ή στην Αργεντινή αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη καθαρότητα στο ράφι. Για τον Έλληνα παραγωγό μεταφράζεται σε δυνατότητα να χτίσει τιμή και να αποφύγει την υποκατάσταση από απομιμήσεις.
Να σημειωθεί πάντως πως σε κάποιες περιπτώσεις δίνεται μεταβατικό διάστημα ώστε όσοι ήδη χρησιμοποιούν ονομασίες τύπου φέτα να τις χρησιμοποιούν για ένα διάστημα πριν εφαρμοστεί πλήρως η απαγόρευση. Αυτό σημαίνει ότι η προστασία υπάρχει, αλλά δεν γίνεται αμέσως.
Ποιο είναι το ελληνικό παράδοξο με τις ελιές
Η συζήτηση που έχει ανοίξει στον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς είναι ότι η απελευθέρωση δασμών δεν φαίνεται να είναι πλήρως αμοιβαία για το συγκεκριμένο προϊόν. Με απλά λόγια, υπάρχει συζήτηση να διευκολύνεται η είσοδος ελιών από Mercosur στην Ευρώπη, χωρίς να ανοίγει αντίστοιχα η αγορά της Mercosur για τις ευρωπαϊκές ελιές με τον ίδιο τρόπο.
Αν αυτό ισχύσει τελικά, τότε η Ελλάδα χάνει μια μεγάλη ευκαιρία σε μια αγορά με υψηλή κατανάλωση, ειδικά στη Βραζιλία. Ωστόσο τίποτα ακόμη δεν έχει επικυρωθεί.
Ποια ελληνικά προϊόντα φαίνονται να κερδίζουν
Ελαιόλαδο
Η προοπτική είναι θετική επειδή μια μείωση δασμών στις αγορές της Mercosur κάνει πιο ανταγωνιστικό το επώνυμο ελληνικό προϊόν. Η Βραζιλία ειδικά αναφέρεται ως αγορά όπου το brand μετράει περισσότερο απ’ ό,τι σε ώριμες ευρωπαϊκές αγορές που κυριαρχεί η ιδιωτική ετικέτα.
Κονσερβοποιημένα φρούτα, ειδικά ροδάκινο
Οι δασμοί που αναφέρονται ως πολύ υψηλοί μέχρι σήμερα σημαίνουν ότι η κατάργησή τους μπορεί να αλλάξει το παιχνίδι και να ανοίξει πραγματικά χώρο για ελληνικές εταιρείες.
Ακτινίδιο
Θεωρείται επίσης προϊόν με περιθώριο ανάπτυξης, ακριβώς επειδή είναι εξαγώγιμο, αναγνωρίσιμο και μπορεί να στοχεύσει σε αγοραστικό κοινό που πληρώνει για ποιότητα.
Κρασί
Εδώ το όφελος δεν θα έρθει από όγκους αλλά από ταυτότητα. Τα ελληνικά κρασιά δεν θα κερδίσουν αν πάνε να παίξουν στο φθηνό ράφι. Μπορούν όμως να κερδίσουν αν «χτίσουν ιστορία» γύρω από ποικιλίες και προέλευση, ειδικά σε μια αγορά όπως η βραζιλιάνικη που μεγαλώνει και διαφοροποιείται.
Ποιοι κλάδοι κινδυνεύουν περισσότερο
Υπάρχουν προϊόντα όπου το ελληνικό μειονέκτημα είναι δομικό: υψηλό κόστος παραγωγής και μικρή δυνατότητα μείωση τιμών.
Κτηνοτροφία και κρέας
Ο φόβος δεν είναι μόνο η τιμή αλλά και οι διαφορετικοί κανόνες παραγωγής που επικαλούνται οι φορείς, με ανησυχίες για ουσίες και πρακτικές που στην ΕΕ περιορίζονται αυστηρά. Ακόμη και όταν υπάρχουν ποσοστώσεις, η πίεση στην αγορά μπορεί να είναι υπαρκτή.
Ρύζι
Η ευαισθησία είναι έντονη γιατί η παραγωγή είναι συγκεντρωμένη γεωγραφικά και η αγορά μπορεί να δεχτεί σοκ αν μπουν μεγάλες ποσότητες με χαμηλές τιμές.
Μέλι και καλαμπόκι
Η ανησυχία εδώ είναι καθαρά οικονομική γιατί όταν ο ανταγωνιστής παράγει πολύ φθηνότερα, η εγχώρια τιμή πιέζεται προς τα κάτω, ανεξάρτητα από το αν το ελληνικό προϊόν είναι ποιοτικότερο.
Τι είναι οι δικλείδες ασφαλείας και πότε μετράνε
Η συμφωνία συνοδεύεται από μηχανισμούς που υποτίθεται ότι ενεργοποιούνται όταν μια αγορά διαταράσσεται. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αν υπάρξει απότομη αύξηση εισαγωγών ή μεγάλη πτώση τιμών, η ΕΕ μπορεί να επαναφέρει δασμούς ή να βάλει φρένο στις εισαγωγές σε συγκεκριμένες κατηγορίες.
Το κλειδί είναι ένα, να υπάρχει επιτήρηση, δεδομένα και πολιτική βούληση ώστε να ενεργοποιηθούν οι δικλείδες ασφαλείας.
Τι γίνεται με τους ελέγχους και την ασφάλεια τροφίμων
Η επίσημη γραμμή λέει ότι τίποτα δεν αλλάζει στα ευρωπαϊκά στάνταρ και ό,τι μπαίνει στην ΕΕ πρέπει να τηρεί τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Ωστόσο όπως στα περισσότερα πράγματα, το πρόβλημα δεν είναι ο κανόνας αλλά η εφαρμογή. Πόσο συχνοί και αποτελεσματικοί είναι οι έλεγχοι, πόση ιχνηλασιμότητα υπάρχει, πόσο εύκολο είναι να ξεχωρίσεις στην πράξη τι παρήχθη με ποια μέσα.
Για την Ελλάδα αυτό είναι κρίσιμο, γιατί η εγχώρια αγορά είναι μικρότερη και πιο ευαίσθητη στις διακυμάνσεις τιμών.
Τι πρέπει να κρατήσουμε απο αυτή τη συμφωνία
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur είναι μια μεγάλη αλλαγή πλαισίου που ευνοεί όποιον έχει προϊόν με ταυτότητα, τυποποίηση, brand και στρατηγική αγοράς. Απο την άλλη ενδέχεται να μην ευνοήσει όποιον ζει από προϊόντα που κρίνονται κυρίως στην τιμή και παράγονται σε ένα περιβάλλον υψηλού κόστους.
Αν η Ελλάδα θέλει να βγει κερδισμένη, χρειάζεται δύο πράγματα: οργανωμένο σχέδιο εξαγωγών για τα προϊόντα που μπορούν να «τρέξουν» και πραγματικούς ελέγχους και ενεργοποίηση προστατευτικών μηχανισμών για τα προϊόντα που κινδυνεύουν.
Με πληροφορίες από: Reuters, Politico, Euractiv, Capital, Newsit, Voria, ΥΠΑΑΤ, Eurostat, ΕΛΣΤΑΤ, ΑΠΕ-ΜΠΕ
