Καύσωνες, πυρκαγιές και λοιμώξεις απειλούν την υγεία εκατομμυρίων Ευρωπαίων

Καθώς η κλιματική αλλαγή εντείνεται σε όλη την Ευρώπη, οι αστικές περιοχές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας αυξανόμενης κρίσης δημόσιας υγείας.

Μια ιστορική έκθεση που δημοσιεύθηκε σήμερα Σάββατο στο The Lancet Public Health προειδοποιεί ότι, παρόλο που ο τοπικός σχεδιασμός για το κλίμα επεκτείνεται, δεν συμβαδίζει με τους κλιμακούμενους κινδύνους για την υγεία από το περιβάλλον.

Η αξιολόγηση, με τίτλο «Lancet Countdown Europe 2026: Urban Climate and Health Assessment», παρακολουθεί 28 δείκτες σε περισσότερες από 850 ευρωπαϊκές πόλεις.

Για εκατομμύρια Ευρωπαίους που ζουν στις πόλεις, οι απειλές που συνδέονται με την ακραία ζέστη, τις μολυσματικές ασθένειες, τις πυρκαγιές ακόμη και την έκθεση στη γύρη αυξάνονται, σύμφωνα με τη μελέτη αυτή.

Αναπτύχθηκε από 58 κορυφαίους ερευνητές από 31 ακαδημαϊκά ιδρύματα και περιλαμβάνει βασικές συνεισφορές στην κοινωνικοοικονομική ανάλυση και την ανάλυση των ευνοϊκών συνθηκών από τον καθηγητή Anil Markandya.

«Η μελέτη υπογραμμίζει τις περιφερειακές ανισότητες στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι πόλεις επηρεάζονται και ανταποκρίνονται στους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή», δήλωσε στο AFP η καθηγήτρια Κάθριν Τον του Lancet Countdown Europe.

Αύξηση κατά 161% της θνησιμότητας από την ακραία ζέστη

Η θνησιμότητα που σχετίζεται με την ακραία ζέστη αυξήθηκε κατά σχεδόν 161% στις πόλεις της νότιας Ευρώπης μεταξύ 1991-2000 και 2015-2024, ενώ ο κίνδυνος δασικών πυρκαγιών αυξήθηκε κατά 7% στις ίδιες πόλεις μεταξύ 2003 και 2023, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης.

Οι κλιματικές συνθήκες που ευνοούν τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού αυξήθηκαν κατά 369% στις πόλεις της Ανατολικής Ευρώπης μεταξύ 1982-2010 και 2015-2024, ενώ οι συγκεντρώσεις γύρης υπερδιπλασιάστηκαν στις πόλεις της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης κατά την ίδια περίοδο.

Ωστόσο, στις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης, οι προσπάθειες προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, που προκαλείται κυρίως από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, προχωρούν.

Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, κάλυψη με φυτά, χώροι πρασίνου, προστασία από τις πλημμύρες… έχουν καταγραφεί περισσότερες από 1.500 δράσεις από τους επιστήμονες.

Αυξάνονται οι κίνδυνοι για την υγεία εκατομμυρίων κατοίκων στην Ευρώπη

«Οι πόλεις της Ευρώπης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής και της υγείας. Νέα δεδομένα σε επίπεδο πόλης δείχνουν ότι η αυξανόμενη θερμότητα, ο κίνδυνος μολυσματικών ασθενειών, ο κίνδυνος πυρκαγιών και η έκθεση στη γύρη αυξάνουν τους κινδύνους για την υγεία εκατομμυρίων κατοίκων πόλεων σε όλη την Ευρώπη», λέει ο Anil Markandya.

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν μια δραματική αύξηση σε ορισμένους από αυτούς τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και απειλές, ιδιαίτερα στη Νότια Ευρώπη. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη στις πόλεις της Νότιας Ευρώπης αυξήθηκε κατά 160,6%, ενώ ο κίνδυνος πυρκαγιών έχει επίσης αυξηθεί περισσότερο σε αυτές τις αστικές περιοχές μεταξύ 2003 και 2023.

Τα πυκνοκατοικημένα δομημένα περιβάλλοντα ενισχύουν αυτούς τους κινδύνους, επηρεάζοντας δυσανάλογα ευάλωτες ομάδες όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και οι κοινότητες χαμηλού εισοδήματος.

Πολλά τα εμπόδια

Ενώ πολλές πόλεις λαμβάνουν προληπτικά μέτρα, οι προσπάθειές τους αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια. Παρόλο που το αστικό πράσινο και οι ανακλαστικές επιφάνειες έχουν βοηθήσει με επιτυχία στην ψύξη των πόλεων, μειώνοντας την ένταση της καλοκαιρινής αστικής θερμικής νησίδας στο 88% των πόλεων που αναλύθηκαν, η εφαρμογή παραμένει πολύ αργή για την προστασία των πληθυσμών από τους επιδεινούμενους κινδύνους.

Σύμφωνα με την κοινωνικοοικονομική ανάλυση της έκθεσης, η οποία περιλαμβάνει τις συνεισφορές του Anil Markandya του BC3, το κύριο εμπόδιο για την αποτελεσματική δράση είναι το οικονομικό. Σχεδόν το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών πόλεων που συμμετείχαν στην έρευνα αναφέρουν ρητά τους οικονομικούς και τεχνικούς περιορισμούς ως σημαντικά εμπόδια που τις εμποδίζουν να αντιμετωπίσουν κρίσιμα ζητήματα κλιματικής και υγειονομικής περίθαλψης.

Για την οικοδόμηση πιο υγιών και ανθεκτικών αστικών χώρων, η αξιολόγηση καλεί τις κυβερνήσεις να γεφυρώσουν αυτό το επενδυτικό κενό διοχετεύοντας ισχυρή δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση στην τοπική προσαρμογή, θεσπίζοντας ισχυρότερη πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και ενσωματώνοντας τη δημόσια υγεία απευθείας στην πολιτική για το κλίμα.

«Πολλά απομένουν να γίνουν»

Στο 88% των 533 μεγαλύτερων ευρωπαϊκών πόλεων – εκείνων με περισσότερους από 100.000 κατοίκους – η αστική επιφανειακή θερμότητα μειώθηκε μεταξύ 2014 και 2019, με τις θερμοκρασίες να μειώνονται κατά 0,7° Κελσίου, σύμφωνα με τη μελέτη.

Οι πόλεις με τους περισσότερους χώρους πρασίνου κατέγραψαν πιο σημαντικές μειώσεις στις τοπικές θερμοκρασίες.

Η μελέτη έχει ορισμένους περιορισμούς. Επειδή τα δεδομένα είναι κυρίως σε δημοτικό επίπεδο, «καλύπτουν τις διαφορές εντός μιας πόλης», εξηγεί η Τον.

Και, λόγω έλλειψης ορισμένων δεδομένων, ορισμένες πτυχές της αλληλεπίδρασης κλίματος-υγείας δεν μπορούσαν να ληφθούν υπόψη, όπως το κόστος της κλιματικής αλλαγής για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.

«Πολλά απομένουν να γίνουν», προειδοποιούν οι συγγραφείς, επισημαίνοντας «σημαντικά οικονομικά και τεχνικά εμπόδια» και ανεπαρκή πολιτική δέσμευση. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότερες από τις λύσεις είναι «γνωστές, αλλά σπάνια εφαρμόζονται», επισημαίνει η ίδια.

• Πρώτον, απαιτείται επείγουσα δράση για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στην υγεία που σχετίζονται με τη θερμότητα στις πόλεις, εστιάζοντας στην ενίσχυση και την αξιολόγηση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για την υγεία από τη θερμότητα και την ενσωμάτωσή τους σε σχέδια προσαρμογής στην υγεία από τη θερμότητα.
• Δεύτερον, ο διατομεακός αστικός και συγκοινωνιακός σχεδιασμός στις πόλεις είναι ζωτικής σημασίας για τη μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, με την αύξηση των αστικών χώρων πρασίνου (ειδικά των δέντρων), τη χρήση δομικών υλικών που απορροφούν λιγότερη θερμότητα, την αποσφράγιση αδιαπέραστων επιφανειών και την προώθηση των ενεργών και δημόσιων συγκοινωνιών. Η βελτίωση της συμπύκνωσης, με παράλληλη επένδυση στο αστικό πράσινο, μπορεί να υποστηρίξει αποτελεσματικά τα ενεργά ταξίδια, αντισταθμίζοντας παράλληλα τις αρνητικές επιπτώσεις που σχετίζονται με το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.
• Τρίτον, η επιτάχυνση της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε όλους τους τομείς, ιδίως την ενέργεια και τις μεταφορές, έχει τη δυνατότητα να αποφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία από τη μειωμένη ατμοσφαιρική ρύπανση.

Πηγή: In.gr