Έρευνα: Γιατί η ασφάλεια στις παραλίες δεν τελειώνει στον ναυαγοσωστικό πύργο

Η φετινή ναυαγοσωστική περίοδος ξεκίνησε με την Κρήτη να αναδεικνύεται ως χαρακτηριστικό και διαχρονικό παράδειγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν πολλοί παραλιακοί δήμοι της χώρας.

Στον Δήμο Χερσονήσου, έναν από τους πιο τουριστικούς δήμους της Ελλάδας, οι πολυσύχναστες παραλίες βρέθηκαν στην αρχή της σεζόν χωρίς ναυαγοσωστική κάλυψη, παρότι η παρουσία ναυαγοσωστών είναι υποχρεωτική από την 1η Ιουνίου.

Ο διεθνής διαγωνισμός για την κάλυψη των αναγκών του δήμου απέβη άγονος, καθώς δεν εκδηλώθηκε ενδιαφέρον από ναυαγοσωστικές σχολές ή εταιρείες. Ο δήμος Χερσονήσου οδηγήθηκε ακόμη και στην Εισαγγελία Ηρακλείου, καταθέτοντας φάκελο με τις ενέργειες που είχαν γίνει, προκειμένου να καταγραφεί ότι οι προβλεπόμενες διαδικασίες είχαν ακολουθηθεί, χωρίς όμως να βρεθεί ανάδοχος.  H λύση τελικά βρέθηκε στα μέσα Ιουνίου.

Προσοχή. Να σημειώσουμε πως η εικόνα αυτή δεν αφορά μια μικρή ή απομονωμένη περιοχή. Η Χερσόνησος αποτελεί έναν από τους βασικούς τουριστικούς προορισμούς της Κρήτης, με χιλιάδες επισκέπτες και αυξημένη πίεση στις παραλίες κάθε καλοκαίρι. Εν προκειμένω πάντως η λύση φαίνεται πως δόθηκε με την υπογραφή σύμβασης ύψους 624.407,89 ευρώ, που προβλέπει την κάλυψη δεκαοκτώ πολυσύχναστων παραλιών με είκοσι εννέα άτομα προσωπικό, από τις 15 Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου.

Το Creta24 έκανε μία έρευνα προσπαθώντας να καταγράψει τους λόγους που τόσο οι κρητικοί δήμοι, όσο και άλλη παράλιοι δήμο δυσκολεύονται τόσο πολύ να βρουν ναυαγοσώστες κατά την καλοκαιρινή περίοδο. Το μόνο σίγουρο είναι πως το πρόβλημα δεν είναι μόνο τοπικό και πως κάθε χρόνο, η ναυαγοσωστική κάλυψη ξεκινά με καθυστερήσεις, κυρίως διότι οι δήμοι πρέπει να ολοκληρώσουν διαγωνισμούς, να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση και να βρουν προσωπικό σε μια αγορά όπου οι διαθέσιμοι ναυαγοσώστες δεν επαρκούν πάντα για τις ανάγκες.

Φταίει η γραφειοκρατία ή η έλλειψη προσωπικού; 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δοθεί, η κρατική χρηματοδότηση για τη ναυαγοσωστική κάλυψη ανέρχεται σε 15 εκατ. ευρώ για τους δήμους, με πρόσθετο ποσό 5 εκατ. ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, οι δήμοι υποστηρίζουν ότι τα ποσά δεν καλύπτουν πάντα το σύνολο της δαπάνης και ότι συχνά ανακοινώνονται αργά, με αποτέλεσμα οι διαδικασίες να ξεκινούν με καθυστέρηση.
Στα πρακτικά ζητήματα του επαγγέλματος, η σεζόν διαρκεί τέσσερις μήνες, από την 1η Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου και οι ναυαγοσώστες βρίσκονται σε υπηρεσία καθημερινά, συνήθως από τις 10:00 έως τις 18:00. Ωστόσο, για να στελεχωθούν πολλές περιοχές, χρειάζεται να μετακινηθούν εργαζόμενοι από άλλα μέρη της χώρας, κάτι που αυξάνει το κόστος και κάνει τις θέσεις λιγότερο ελκυστικές.
Ενδεικτικό είναι ότι στο ξεκίνημα του Ιουνίου η κάλυψη εκτιμάται περίπου στο 30% των παραλιών, στα μέσα του μήνα στο 60% και από τα μέσα Ιουλίου μπορεί να φτάσει κοντά στο 90%.

Οι ποινικές ευθύνες και η πίεση στους δήμους

Φέτος, το ζήτημα πήρε μεγάλες διαστάσεις διότι τέθηκε στο τραπέζι το ενδεχόμενο ποινικών ευθυνών για δήμους που δεν ανταποκρίνονται στην υποχρέωση ναυαγοσωστικής κάλυψης. Σύμφωνα με υπηρεσιακό έγγραφο του υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, σε περίπτωση παραβάσεων οι λιμενικές αρχές καλούνται να επιβάλλουν τις προβλεπόμενες διοικητικές κυρώσεις και να ενημερώνουν τις εισαγγελικές αρχές.
Επομένως με βάση τα παραπάνω η έλλειψη ναυαγοσωστών δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως διοικητική εκκρεμότητα, αλλά ως ζήτημα που συνδέεται με την προστασία της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα. Από την άλλη πλευρά, οι δήμοι αντιτείνουν ότι συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με άγονους διαγωνισμούς, υψηλό κόστος και καθυστερημένη χρηματοδότηση.
Εν προκειμένω στην Κρήτη, εκτός από τη Χερσόνησο, αντίστοιχα προβλήματα καταγράφηκαν και στον Δήμο Αγίου Νικολάου, όπου ο διαγωνισμός για τις πολυσύχναστες παραλίες απέβη επίσης άγονος.

Οι παραλίες υψηλού κινδύνου και το παράδειγμα της Μήλου

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για τη ναυαγοσωστική κάλυψη δεν αφορά μόνο το αν υπάρχει πύργος σε μια οργανωμένη παραλία. Αφορά και σημεία υψηλής επικινδυνότητας, όπου οι συνθήκες μπορούν να αλλάξουν γρήγορα.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Σαρακήνικου στη Μήλο, όπου πρόσφατο περιστατικό με τουρίστρια που κινδύνευσε να πνιγεί επανέφερε τις μνήμες από τη διπλή τραγωδία του Αυγούστου του 2025, όταν δύο τουρίστες από το Βιετνάμ έχασαν τη ζωή τους στο ίδιο σημείο. Ο δήμαρχος Μήλου υποστηρίζει ότι φέτος, για πρώτη φορά, υπάρχει οργανωμένη ναυαγοσωστική κάλυψη στο Σαρακήνικο, με δύο ναυαγοσώστες από την 1η Ιουνίου, ενημερωτικές πινακίδες και σημαδούρες. Παρ’ όλα αυτά, το περιστατικό δείχνει τα όρια της ναυαγοσωστικής παρουσίας, ειδικά όταν οι επισκέπτες μπαίνουν στη θάλασσα με ισχυρούς ανέμους ή επιχειρούν βουτιές από βράχια.

Οι αριθμοί πίσω από τους πνιγμούς

Το μόνο σίγουρο είναι πως κάθε χρόνο η Ελλάδα μετρά πολλούς νεκρούς στις θάλασσες. Ειδικότερα σύμφωνα με στοιχεία της Safe Water Sports, το 2025 καταγράφηκαν 376 θάνατοι σε θάλασσα, λίμνες, ποτάμια, πισίνες και άλλα εσωτερικά ύδατα. Από αυτούς, οι 357 σημειώθηκαν στη θάλασσα, έναντι 388 το 2024.  Ωστόσο φαίνεται πως το 2025 δεν καταγράφηκε κανένα θανατηφόρο ατύχημα σε οργανωμένες παραλίες όπου υπήρχαν ναυαγοσώστες. Αυτό δείχνει τη σημασία της παρουσίας εκπαιδευμένου προσωπικού, αλλά και του σύγχρονου εξοπλισμού, όπως απινιδωτές, σκάφη και σωστικά μέσα.

Σε κάθε περίπτωση κανείς δεν μπορεί να μην χαρακτηρίσει ανησυχητικά αυτά τα στοιχεία καθώς οκτώ στους δέκα ανθρώπους που πνίγονται στη θάλασσα είναι άνω των 60 ετών, ενώ το 2025 αυξήθηκαν οι θάνατοι σε πισίνες και άλλα εσωτερικά ύδατα. Παράλληλα, οι θάνατοι παιδιών διπλασιάστηκαν, από δύο το 2024 σε τέσσερις το 2025.

Τι αλλάζει φέτος 

Μάλιστα τα στοιχεία αυτά οδήγησαν φέτος και το υπουργείο Υγείας να ξεκινήσει στοχευμένη εκστρατεία ενημέρωσης για την πρόληψη των πνιγμών.   Σε συνεργασία με την ΗΔΙΚΑ, πολίτες ηλικίας άνω των 60 ετών λαμβάνουν ενημερωτικό μήνυμα με οδηγίες προστασίας, καθώς πρόκειται για την ηλικιακή ομάδα που συγκεντρώνει περίπου το 80% των θανάτων από πνιγμό στη χώρα.  Παράλληλα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σημαντικό ποσοστό των θυμάτων είναι και τουρίστες, οι οποίοι συχνά δεν γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες των ελληνικών θαλασσών και υποτιμούν τους κινδύνους.

 Η ασφάλεια δεν τελειώνει στον πύργο

Σε κάθε περίπτωση, οι ναυαγοσώστες μπορούν να σώσουν ζωές, όμως η παρουσία τους δεν αναιρεί την ανάγκη πρόληψης.  Ο πνιγμός συχνά δεν μοιάζει με αυτό που φαντάζεται ο περισσότερος κόσμος. Δεν συνοδεύεται απαραίτητα από φωνές ή έντονες κινήσεις. Μπορεί να συμβεί αθόρυβα, ακόμη και στα ρηχά, ειδικά σε ηλικιωμένους και παιδιά. Γι’ αυτό και οι ειδικοί επιμένουν ότι οι ηλικιωμένοι δεν πρέπει να κολυμπούν μόνοι σε απομονωμένες παραλίες, οι γονείς δεν πρέπει να αποσπούν την προσοχή τους όταν τα παιδιά βρίσκονται στο νερό, ενώ η είσοδος στη θάλασσα μετά από φαγητό, αλκοόλ ή έντονη κόπωση αυξάνει τον κίνδυνο. Διαβάσατε τι έγινε πριν λίγες ημέρες σε παραλία στις Γούβες.

Οπως και να έχει η φετινή σεζόν δείχνει ότι η Ελλάδα έχει κάνει βήματα στη ναυαγοσωστική κάλυψη, αλλά το σύστημα εξακολουθεί να ξεκινά κάθε καλοκαίρι με καθυστερήσεις, ελλείψεις και ανοιχτά θεσμικά ζητήματα.

Η Κρήτη ανέδειξε από νωρίς το πρόβλημα με τον πιο καθαρό τρόπο. Ένας κορυφαίος τουριστικός δήμος βρέθηκε χωρίς κάλυψη στην αρχή της περιόδου, όχι επειδή δεν υπήρχε υποχρέωση, αλλά επειδή ο μηχανισμός δεν μπόρεσε να λειτουργήσει εγκαίρως.

Το ζητούμενο, πλέον, δεν είναι μόνο να υπάρχουν ναυαγοσώστες στις παραλίες. Είναι να υπάρχουν εγκαίρως, με επαρκή χρηματοδότηση, με προσωπικό που μπορεί να καλύψει πραγματικά τις ανάγκες, με εξοπλισμό και με σχεδιασμό που να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε ακτής.

Γιατί σε μια χώρα όπου η θάλασσα είναι κομμάτι της ζωής μας, η ασφάλεια στις παραλίες δεν είναι τυπική υποχρέωση. Είναι ζήτημα δημόσιας ασφάλειας.

Πηγές: tanea.gr, tovima.gr, Aftodioikisi.gr, ΕΡΤ, ΕΡΤ News, Safe Water Sports, Creta24,  Παρατηρητήριο Ατυχημάτων, Υπουργείο Υγείας, ΗΔΙΚΑ, ΕΟΔΥ, Δήμος Χερσονήσου, ΕΘΝΟΣ.