Χρυσή: Το παραδεισένιο νησί που έγινε ξερό δάσος

«Oποιος επισκέπτεται σήμερα τη Χρυσή αντικρίζει ένα ξερό δάσος. Δεν είναι ο πολυδιαφημισμένος παράδεισος που νομίζουν οι περισσότεροι ή το παρθένο μεσοπέλαγο νησί που έχουν κάποιοι επισκεφθεί στο παρελθόν». Με αυτά τα λόγια περιγράφει ο επίκουρος καθηγητής Φυσικού Κεφαλαίου, Βιοποικιλότητας Φυτών και Οικοσυστημικών Υπηρεσιών του Πανεπιστημίου Πατρών, Γιάννης Κόκκορης, όσα κατέγραψαν οι επιστήμονες στο μικρό ακατοίκητο νησί που βρίσκεται νοτίως της Ιεράπετρας και προστατεύεται ως περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000, ως καταφύγιο άγριας ζωής και ως τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Ο δρ Κόκκορης ήταν ο επικεφαλής επιστημονικής μελέτης που εκπονήθηκε με σκοπό να εντοπιστούν οι αιτίες της υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος στη Χρυσή, το γνωστό παλαιότερα ως Γαϊδουρονήσι, και να προταθούν λύσεις για την αντιμετώπισή της. Oπως προκύπτει από την έρευνα, χρόνια ανεξέλεγκτης επισκεψιμότητας από χιλιάδες ανθρώπους που πήγαιναν στο νησί για να βρουν έναν ερημικό παράδεισο έχουν αφήσει ένα πιθανώς ανεξίτηλο αποτύπωμα στο φυσικό τοπίο.

 Υπεραιωνόβια δέντρα ξεράθηκαν

Το σημαντικότερο οικολογικό χαρακτηριστικό της Χρυσής είναι ο οικότοπος προτεραιότητας 2250* «Θίνες των παραλιών με αρκεύθους», που προστατεύεται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης και περιλαμβάνει υπεραιωνόβια δέντρα, ορισμένα ηλικίας άνω των 350 ετών. Οι ρίζες των αρκεύθων συγκρατούν την άμμο, συμβάλλοντας στη σταθερότητα των αμμοθινών και στη διατήρηση ολόκληρου του παράκτιου οικοσυστήματος. «Εκτιμούμε ότι πάνω από το 60% του δάσους βρίσκεται σήμερα σε κατάσταση ξήρανσης», τονίζει ο κ. Κόκκορης, ο οποίος προσθέτει ότι παρατηρήθηκαν έντονα σημάδια διαταραχής και καταστροφής σε ορισμένες θέσεις των αμμοθινών από τους χιλιάδες ανθρώπους που έχουν βρεθεί στο νησί όλα τα περασμένα έτη.

«Η εκτός μονοπατιών κίνηση, η κατασκήνωση, η ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων, η χρήση οχημάτων και η άμεση καταπόνηση της βλάστησης προκάλεσαν αποσταθεροποίηση της δομής των αμμοθινών, αποκάλυψη των ριζών των δέντρων, περιορισμό της φυσικής αναγέννησης του δάσους των αρκεύθων και υποβάθμιση των οικοτόπων. Αν δεν διασωθούν οι άρκευθοι, ο οικότοπος προτεραιότητας θα πάψει να υπάρχει οριστικά, ενώ άλλα είδη θα κυριαρχήσουν στην περιοχή ή και θα έχουμε φαινόμενα απώλειας των θινών, του εδάφους και τελικά ερημοποίησης».

 Χιλιάδες αναξέλεγκτοι επισκέπτες

Συχνά τα τελευταία χρόνια τέτοιου είδους αλλαγές των οικοσυστημάτων προς το χειρότερο αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή. Ο δρ Κόκκορης λέει ότι όντως μπορεί να επηρεάσει την ανθεκτικότητα των αρκεύθων, αλλά τα κλιματολογικά στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών, τα οποία μελετήθηκαν από τους επιστήμονες, δεν αρκούν για να εξηγήσουν τη σημερινή κατάσταση.

 Ερέτρια: Το δύσβατο μονοπάτι για το «Νησί των Ονείρων»

«Οι επιμέρους κλιματικές τάσεις δεν εμφάνισαν την απαιτούμενη στατιστική ισχύ, ώστε η σημερινή υποβάθμιση να αποδοθεί κυρίως στο κλίμα», σημειώνει ο καθηγητής. Ο ίδιος εξηγεί ότι η κλιματική αλλαγή λειτουργεί ως πρόσθετος επιβαρυντικός παράγοντας, αλλά «η άμεση αιτία των καταγεγραμμένων φθορών παραμένει, πιθανότατα, η επί δεκαετίες ανεξέλεγκτη παρουσία και δραστηριότητα των επισκεπτών».

 Για την περίοδο 2017-2024 καταγράφηκαν από το Λιμεναρχείο 613.535 επισκέπτες, τα δύο τρίτα εκ των οποίων το δίμηνο Ιουλίου – Αυγούστου.

Ειδικότερα, το 1991 στη Χρυσή είχαν καταγραφεί 17.271 επισκέπτες, το 1999 ο αριθμός είχε αυξηθεί στις 64.575, ενώ το 2019 έφτασε τις 151.362. «Για την περίοδο 2017-2024 καταγράφηκαν από το λιμεναρχείο 613.535 επισκέπτες, τα δύο τρίτα εκ των οποίων το δίμηνο Ιουλίου – Αυγούστου», υπογραμμίζει ο κ. Κόκκορης. Αν συνυπολογιστεί ότι παλαιότερα ήταν πολλοί αυτοί που έπαιρναν μαζί τους τα χρειαζούμενα για ελεύθερο κάμπινγκ και έμεναν στη Χρυσή για ημέρες, τότε εξάγεται το συμπέρασμα ότι η ανθρώπινη παρουσία στο νησί είναι ακόμη μεγαλύτερη από αυτήν που δείχνουν οι αριθμοί. Το 2021 τέθηκαν από την πολιτεία αυστηροί περιορισμοί στον τρόπο με τον οποίο γίνεται η προσέγγιση στο νησί, καθώς τα σκάφη επιτρέπεται να αγκυροβολούν μόνο σε συγκεκριμένα σημεία στα ανοιχτά και μόνο μέσω αυτού του τρόπου μπορεί να υπάρχει πρόσβαση. Ωστόσο, η ζημιά έχει γίνει.

 Φέρουσα ικανότητα 

Ενα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της μελέτης είναι ο υπολογισμός της φέρουσας ικανότητας της Χρυσής. Οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι με βάση την έκταση των παραλιών που επιτρέπεται να είναι προσβάσιμες και με πρότυπο 15 τετραγωνικών μέτρων ανά άτομο, η φέρουσα ικανότητα είναι 1.026 επισκέπτες ημερησίως. Από αυτούς, οι 833 αντιστοιχούν στην παραλία Μπελεγρίνα και οι 193 στην παραλία Βουγιού Μάτι. Για τα επιτρεπόμενα μονοπάτια υπολογίστηκε μέγιστος αριθμός 204 ατόμων που θα μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα στις διαδρομές, υπό την προϋπόθεση ότι είναι τα ίδια άτομα με αυτά που βρίσκονται στις παραλίες. Προτείνεται δηλαδή μια μείωση κατά περίπου 35% των ανθρώπων που επισκέπτονται το νησί τους μήνες αιχμής, καθώς τον Αύγουστο του 2017 ο αριθμός τους ήταν 42.000, τον Αύγουστο του 2018 ήταν 44.000 και τον Αύγουστο του 2019 ήταν 49.000. Eνας αριθμός επισκεπτών στα προτεινόμενα επίπεδα είναι πολύ μικρότερος από την κοσμοπλημμύρα προηγούμενων ετών και θα καθιστούσε το νησί οικολογικά βιώσιμο.

«Το όριο των 1.026 ατόμων δεν αποτελεί μια άνευ όρων “άδεια” καθημερινής πρόσβασης. Ισχύει μόνο εφόσον λειτουργούν όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας και διαχείρισης: ελεγχόμενη είσοδος, οριοθετημένες ζώνες επίσκεψης, σηματοδοτημένα μονοπάτια, φύλαξη, παρακολούθηση των επισκεπτών και ουσιαστική επιβολή των περιορισμών. Χωρίς αυτές τις υποδομές και χωρίς επαρκές προσωπικό, η φέρουσα ικανότητα θεωρείται μηδενική. Με απλά λόγια, εάν η πολιτεία δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η επίσκεψη θα γίνεται με όρους προστασίας, τότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής οποιοσδήποτε αριθμός επισκεπτών», διευκρινίζει ο δρ Κόκκορης.

 «Η Χρυσή είναι στο χέρι μας να διασωθεί»

Για τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Πατρών έχει ιδιαίτερη σημασία η άποψη των επισκεπτών της Χρυσής. Σε σχετικές ερωτήσεις που απευθύνθηκαν σε 338 ανθρώπους που επισκέφθηκαν το νησί, το 95% αναγνώρισε ότι ο ανεξέλεγκτος τουρισμός προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στο οικοσύστημα, το 84% συμφώνησε ότι πρέπει να περιοριστεί ο αριθμός των ατόμων που μεταφέρονται καθημερινά εκεί, το 91,3% υποστήριξε τη δημιουργία ειδικά σχεδιασμένων διαδρομών με οικολογικές και ιστορικές πληροφορίες, το 77% υποστήριξε την παρουσία φυλάκων ή συνοδών, το 74,7% τον περιορισμό των προσβάσιμων περιοχών και το 73,5% την περίφραξη των πλέον ευαίσθητων τμημάτων. Ωστόσο το 68% θεωρεί ότι ο απόλυτος αποκλεισμός θα είχε αρνητικές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία και κοινωνία.

«Η Χρυσή είναι στο χέρι μας να διασωθεί και μας δίνει το πρόσταγμα όχι μόνο η επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά και η σύμφωνη γνώμη της τοπικής κοινωνίας και των επισκεπτών να συνεχίσουμε σε αυτή την κατεύθυνση. Τα πρώτα βήματα έχουν γίνει, τόσο από την πολιτεία όσο και από την επιστημονική κοινότητα, που συνεχίζει με την παρακολούθηση την κατάσταση στο νησί. Το παράδειγμα της προστασίας και της διαχείρισης της Χρυσής μπορεί να αποτελέσει οδηγό τόσο για παρόμοιες περιοχές στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο όσο και για κάθε προστατευόμενη περιοχή», καταλήγει ο δρ Κόκκορης.

ΠΗΓΗ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ