Παρουσία πλήθους κόσμου, εκπροσώπων αρχών και φορέων άνοιξε και επίσημα τις «πύλες» του σήμερα το απόγευμα (08/05), το Κέντρο Υφαντικής στα Ανώγεια, σε νέο χώρο αφιερωμένο στη διατήρηση, ανάδειξη και σύγχρονη προσέγγιση της παραδοσιακής υφαντικής τέχνης της Κρήτης.
Το Κέντρο αποτελεί όραμα και δωρεά της Κωστάντζας Σμπώκου – Κωνσταντακοπούλου προς τον Δήμο Ανωγείων και υλοποιήθηκε με την ουσιαστική συμβολή της Κάρμεν Κωνσταντακοπούλου. Στεγάζεται σε χώρο με ιδιαίτερη συναισθηματική σημασία: το παλαιό εργαστήριο της Αγάπης Σμπώκου, το γένος Σκουλά, γιαγιάς της δωρήτριας. Το βιομηχανικό κτίριο που ανεγέρθηκε μετά την ολοκληρωτική καταστροφή των Ανωγείων, τον Αύγουστο του 1944, και αποτέλεσε χώρο εργασίας για πολλές υφάντριες, μετατράπηκε σήμερα σε έναν σύγχρονο, πολυλειτουργικό πυρήνα πολιτισμού, δημιουργίας και εκπαίδευσης.
Η υφαντική υπήρξε μια θεμελιώδης τεχνολογία επιβίωσης, μέσω της οποίας οι γυναίκες όχι μόνο παρήγαν τα απαραίτητα για την καθημερινή ζωή, αλλά συνέβαλαν ουσιαστικά στην οικονομία του χωριού μέσω του εμπορίου των παραγόμενων αγαθών.
Πέρα από τη χρηστική της διάσταση, η υφαντική αποτέλεσε και μια βαθιά κοινωνική συνάντηση που καλλιέργησε τη συλλογική γνώση και μνήμη, συνδέοντας την καθημερινότητα με την αισθητική έκφραση. Μέσα από τα χέρια των γυναικών που εργάζονταν στον αργαλειό διαμορφώνονταν ιστορίες, μεταφέρονταν εμπειρίες διατηρώντας ζωντανή η ταυτότητα του τόπου. Το νήμα λειτουργούσε ως σύνδεσμος ανάμεσα στις γενιές, ενσωματώνοντας μνήμη, γνώση και συνέχεια μέσα στον χρόνο. Στα Ανώγεια, η υφαντική ξεπέρασε τα όρια μιας πρακτικής· διαμόρφωσε τον τρόπο ζωής, ενσωματώθηκε στην καθημερινή εμπειρία της κοινότητας και συνέβαλε στη συλλογική ταυτότητα του χωριού.
Στην εναρκτήρια έκθεση του κέντρου, παρουσιάζονται υφαντά που διασώθηκαν από το Ολοκαύτωμα του 1944, με αντιπαραβολές διαφορετικών τεχνικών ύφανσης και βαφικής που χαρακτηρίζουν την ανωγειανή παράδοση. Εκτός από – ιστορικά υφαντά της Αγάπης Σμπώκου, συγκεντρώθηκαν υφαντά που αναδύθηκαν μέσα από την επί τόπου έρευνα της δημιουργικής ομάδας με τη βοήθεια της Ανωγειανής Αθηνάς Φρυσσάλη. Σε συνεργασία με τις οικογένειες και υφάντριες του χωριού παραχωρήθηκαν οικογενειακά κειμήλια που συμβάλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση αυτής της συλλογικής παρακαταθήκης.
Το Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής προσεγγίζει την υφαντική ως μια ζώσα πολιτιστική πρακτική που συνεχίζει να εξελίσσεται. Το εγχείρημα στοχεύει στη διατήρηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου, και προσβλέπει στην επανεκκίνηση τόσο της παραγωγή της υφαντικής τέχνης, όσο και της ολιστικής διαδικασίας που προηγείται της ύφανσης, ενισχύοντας την κυκλική οικονομία του τόπου. Έχει στόχο να αποτελέσει έναν δυναμικό, ζωντανό χώρο που να ενθαρρύνει τη βιωματική εμπειρία, τη συμμετοχή και τον δημιουργικό διάλογο με το παρόν.
Στο πλαίσιο της λειτουργίας του θα φιλοξενεί μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις, εκπαιδευτικά εργαστήρια για όλες τις ηλικίες, καθώς και δράσεις που συνδέουν την παραδοσιακή γνώση με τη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική και τον διεθνή πολιτιστικό διάλογο.
Στο πλαίσιο των εγκαινίων «έπεσαν» οι υπογραφές για το Μνημόνιο Συνεργασίας με το Μουσείο Μπενάκη, μια συνεργασία που ξεκινά με την οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων γύρω από την υφαντική.
Την κατασκευή επιμελήθηκε ο μηχανικός Δημήτρης Μανιουδάκης, σε συνεργασία με τοπικούς εργολάβους, Ζαχαρία Νταγιαντά και τους συνεργάτες του, κινητοποιώντας την τοπική κοινωνία να αγκαλιάσει το έργο σε όλη τη διάρκεια των εργασιών. Σημαντική υπήρξε η συμβολή των συνεργατών/χορηγών που υποστήριξαν την υλοποίηση του έργου.
