Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο κατά του Ιράν, υποσχέθηκε μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη. Μόλις δέκα ημέρες από την αρχή της σύγκρουσης, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είχαν «ήδη κερδίσει τον πόλεμο με πολλούς τρόπους», γράφει το CNN σε ανάλυσή του για τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Δύο μήνες αργότερα, οι μάχες έχουν σταματήσει, αλλά το οριστικό τέλος του πολέμου δεν φαίνεται πουθενά στον ορίζοντα. Τα στρατηγικά κέρδη της Ουάσινγκτον θεωρούνται ελάχιστα, ενώ ελάχιστοι βγαίνουν νικητές, αν όχι κανείς.
«Δεν υπάρχουν πραγματικοί νικητές από τον πόλεμο, αλλά υπάρχουν χώρες που είναι συγκριτικά καλύτερα τοποθετημένες για να διαχειριστούν τις συνέπειές του», είπε η Μελανί Σίσσον, ανώτερη ερευνήτρια στο Brookings Institute, στο CNN.
Χαμένοι
Ο Ιρανικός λαός
Σε κάθε σύγκρουση στον κόσμο, οι απλοί άνθρωποι έχουν τα περισσότερα να χάσουν. Στο Ιράν, οι πολίτες δέχονται πολλαπλά πλήγματα. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν πλήξει χιλιάδες στόχους, περιλαμβανομένων επιθέσεων σε υποδομές πολιτών, σκοτώνοντας περισσότερους από 3.600 ανθρώπους, εκ των οποίων οι περισσότεροι από 1.700 ήταν άμαχοι, σύμφωνα με την ομάδα υπεράσπισης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν. Ο Τραμπ έχει φτάσει στο σημείο να απειλεί να καταστρέψει «ολόκληρο τον πολιτισμό του Ιράν», εάν οι κυβερνήτες της χώρας δεν υποκύψουν στις απαιτήσεις του.
Ταυτόχρονα, το καθεστώς του Ιράν έχει εντείνει τη βίαιη καταστολή της αντίστασης. Η νέα ηγεσία του καθεστώτος, υπό τον Ανώτατο Ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, φαίνεται να είναι ακόμα πιο σκληρή από την προηγούμενη, πρόθυμη να στείλει μήνυμα σε οποιονδήποτε τολμήσει να την αμφισβητήσει. Σύμφωνα με οργανώσεις δικαιωμάτων, περισσότερα από 600 άτομα έχουν εκτελεστεί από την κυβέρνηση από την αρχή του έτους, μετά από χιλιάδες θύματα κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων στα τέλη Δεκεμβρίου και Ιανουαρίου. Επίσης, οι Ιρανοί βρίσκονται υπό κυβερνητικό μπλακ άουτ στο διαδίκτυο για πάνω από 8 εβδομάδες.
Σοβαρό είναι το πλήγμα στην ιρανική οικονομία, με αποτέλεσμα την απώλεια θέσεων εργασίας και την αύξηση της φτώχειας.
Ο Λιβανέζικος λαός
Ο Λιβανέζικος λαός έχει εμπλακεί στη σύγκρουση μεταξύ της Χεζμπολάχ, της παραστρατιωτικής ομάδας υποστηριζόμενης από το Ιράν, και του Ισραήλ για δεκαετίες. Μέχρι τον Φεβρουάριο υπήρχε μια εύθραυστη εκεχειρία. Όμως, μετά τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από το Ισραήλ, η Χεζμπολάχ πέρασε στην αντεπίθεση, με αποτέλεσμα το Τελ Αβίβ να προβεί σε σειρά από φονικές αεροπορικές επιθέσεις αλλά και χερσαία επέμβαση, με αποτέλεσμα πάνω από 2.500 νεκρούς.
Χώρες του Κόλπου
Ο πόλεμος επηρέασε βαθιά και τις χώρες του Κόλπου, που παρά τη γεωγραφική τους θέση, είχαν απολαύσει δεκαετίες σταθερότητας και ευημερίας, μέχρι που το Ιράν να περάσει στην αντεπίθεση.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν πληγεί από ιρανικούς πυραύλους και drone.Ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των επιθέσεων έχει αναχαιτιστεί, η ζημιά έχει ήδη γίνει, απειλώντας το καθεστώς των ΗΑΕ ως περιφερειακού επιχειρηματικού και τουριστικού κόμβου.
Εν τω μεταξύ, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει καταστρεπτική επίδραση στο Ιράκ, το Κατάρ και το Κουβέιτ, οι οποίοι εξαρτώνται από το θαλάσσιο πέρασμα για να πουλήσουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλες εξαγωγές τους.
Ο Αμερικανικός λαός
Ο πόλεμος έχει στοιχίσει και στους Αμερικανούς, που πληρώνουν ήδη περισσότερα για καύσιμα, αεροπορικά εισιτήρια και κάποιες υπηρεσίες καθώς όλο και περισσότερες επιχειρήσεις αρχίζουν να προσθέτουν χρεώσεις καυσίμων στις τιμές τους. Ο ετήσιος πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,3% τον Μάρτιο, από 2,4% τον Φεβρουάριο.
Η παγκόσμια οικονομία και οι καταναλωτές
Οι καταναλωτές σε όλο τον κόσμο ήδη πιέζονται από τις συνέπειες του πολέμου. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη στην Ασία, όπου πολλές χώρες εξαρτώνται από τις εισαγωγές πετρελαίου και άλλων πετροχημικών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή. Στη Λατινική Αμερική, οι άνθρωποι δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στις αυξημένες τιμές ενέργειας και τροφίμων. Η κρίση επιβαρύνει τις ήδη προβληματικές οικονομίες σε όλη την Αφρική. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί για «μεγάλο σοκ».
Πριν από τον πόλεμο, ο παγκόσμιος πληθωρισμός αναμενόταν να μειωθεί στο 3,8% φέτος από 4,1% πέρυσι, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Τώρα, αναμένει αύξηση των τιμών κατά 4,4%.
Το ΔΝΤ μείωσε επίσης την πρόβλεψη για την ανάπτυξη στο 3,1%, έναντι 3,3% πρόβλεψης τον Ιανουάριο.
Η τράπεζα προειδοποίησε ότι οι φτωχότερες χώρες θα πληγούν περισσότερο, εν μέρει λόγω των αυξανόμενων τιμών των λιπασμάτων. Οι άνθρωποι σε αυτές τις χώρες εξαρτώνται περισσότερο από τη γεωργία και δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό των συνολικών τους εσόδων για τρόφιμα.
Οι αβέβαιοι
Ντόναλντ Τραμπ
Ο Αμερικανός πρόεδρος έβαλε ένα τεράστιο στοίχημα, που δεν έχει αποδώσει μέχρι στιγμής. Ο ίδιος υποσχέθηκε έναν σύντομο πόλεμο με στόχο την εξάλειψη των πυρηνικών και πυραυλικών απειλών του Ιράν και ενδεχομένως την ανατροπή του καθεστώτος. Όμως, οι στόχοι δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί και το τέλος της σύγκρουσης παραμένει ασαφές.
Στις ΗΠΑ, ο πόλεμος δεν ήταν δημοφιλής από την αρχή. Όσο περισσότερο διαρκεί, τόσο χειρότερα γίνονται τα δημοσκοπικά αποτελέσματα για τον Τραμπ. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση του CNN, η έγκριση του προέδρου ήταν μόλις 37% τις τρεις τελευταίες εβδομάδες μέχρι τη Δευτέρα.
«Πολιτικά, οι τιμές των καυσίμων είναι ήδη κακές, κάτι που δεν βοηθά την κυβέρνηση Τραμπ. Διπλωματικά, ο Τραμπ φαίνεται αδύναμος. Φαίνεται τώρα να καταλαβαίνει ότι η συνέχιση των μαχών θα κοστίσει στις ΗΠΑ πολύ και δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό να παράγει τα αποτελέσματα που θέλει, στο ζήτημα των πυρηνικών, στο Στενό, στην αλλαγή καθεστώτος», πρόσθεσε η Σίσσον.
Ωστόσο, ο Τραμπ μπορεί να βγει νικητής εάν το Ιράν αναγκαστεί να παραδοθεί και να συμφωνήσει στις απαιτήσεις των ΗΠΑ, κάτι που δεν φαίνεται πιθανόν.
Ισραήλ και Μπενιαμίν Νετανιάχου
Πριν λίγα χρόνια, η ιδέα μιας άμεσης σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και Ισραήλ θα ήταν αδιανόητη, ενώ χώρες όπως οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να την αποτρέψουν.
Ωστόσο, ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, κατάφερε να πείσει τον Τραμπ ότι μια κοινή αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν ήταν ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί το καθεστώς και το πυρηνικό του πρόγραμμα. Την περασμένη εβδομάδα, ο Νετανιάχου επανέλαβε την υπόσχεσή του ότι θα «αλλάξει την εικόνα της Μέσης Ανατολής» και ότι «λειτουργεί σε πλήρη συνεργασία» με τον πρόεδρο Τραμπ.
Το γεγονός ότι η στρατιωτική επιχείρηση έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ισχύος του Ιράν μπορεί να δώσει στον Νετανιάχου την ώθηση που χρειάζεται ενόψει των εκλογών. Όμως, δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ενώ οι περισσότεροι Ισραηλινοί υποστηρίζουν τον πόλεμο με το Ιράν, δεν πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κερδίζουν. Ο πόλεμος έχει επίσης ζημιώσει περαιτέρω τη θέση του Ισραήλ στις ΗΠΑ, που ήδη πλήττεται λόγω της σύγκρουσης στη Γάζα.
Ανησυχία υπάρχει επίσης και για την ασφάλεια μεγάλου αριθμού ανθρώπων που ζουν στα βόρεια μέρη του Ισραήλ, όπου η απειλή από πυραύλους και drones της Χεζμπολάχ έχει αυξηθεί και πάλι.
Το ιρανικό καθεστώς
Το ιρανικό καθεστώς έχει υποφέρει κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, με πολλούς υψηλόβαθμους αξιωματούχους, με κυριότερο τον Αγιαχολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Ωστόσο, το καθεστώς παραμένει ισχυρό και οι νέοι επικεφαλής δείχνουν πιο ριζοσπαστικοί και ανοιχτοί. Κυρίως, το καθεστώς έχει αποκτήσει διπλωματικό πλεονέκτημα, αφού κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ, αποδεικνύει ότι μπορεί να προκαλέσει παγκόσμια καταστροφή.
Ουκρανία
Βραχυπρόθεσμα, ο πόλεμος στο Ιράν είναι πολύ κακό νέο για το Κίεβο, καθώς κρίσιμες παραδόσεις όπλων έχουν μεταφερθεί. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε στο CNN την περασμένη εβδομάδα ότι οι προμήθειες αντιβαλλιστικών πυραύλων έχουν μειωθεί λόγω της περιορισμένης παραγωγικής ικανότητας στις ΗΠΑ.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει επίσης αποσπάσει την προσοχή του κόσμου από την Ουκρανία, με την αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα υπό τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ να επικεντρώνεται πλέον στο Ιράν.
Ωστόσο, υπάρχει μια αχτίδα ελπίδας. Μετά από 4 χρόνια προσπάθειας, η Ουκρανία έχει γίνει υπερδύναμη drone, κάτι που δεν έχει περάσει απαρατήρητο.
«Αυτός ο πόλεμος έχει δημιουργήσει μερικές ενδιαφέρουσες ευκαιρίες για την Ουκρανία στον Κόλπο. Ο Ζελένσκι ταξίδεψε στον Κόλπο και τον υποδέχτηκαν με ανοιχτές αγκάλες. Αυτό μπορεί να είναι η αρχή μιας σημαντικής σχέσης, λόγω του κοινού ενδιαφέροντος για την ανάπτυξη τεχνολογίας κατά των drones», είπε η Γιάκουμπιαν.
Οι μέχρι στιγμής νικητές
Κίνα
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας στον κόσμο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι το Πεκίνο μπορεί να βγει από αυτή τη σύγκρουση σε καλύτερη θέση.
Η Κίνα έχει αντέξει την πετρελαϊκή κρίση σχετικά καλά. Τα τελευταία 10 χρόνια, έχει δημιουργήσει τεράστια αποθέματα πετρελαίου, ενώ έχει επιταχύνει τη μετάβαση στην ηλεκτρική ενέργεια, περιλαμβανομένων του άνθρακα και των ανανεώσιμων πηγών.
Όλα αυτά βοηθούν τη χώρα να αντέξει την πίεση από τις υψηλές τιμές του πετρελαίου. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε περισσότερη ζήτηση για τα ηλιακά πάνελ και τις ανεμογεννήτριες της Κίνας στο μέλλον, καθώς η ζήτηση για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναμένεται να αυξηθεί.
Εταιρείες ορυκτών καυσίμων
Ενώ οι υψηλές τιμές πετρελαίου κάνουν τη ζωή των ανθρώπων πολύ ακριβότερη, οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου αποκομίζουν τεράστια κέρδη.
Chevron, Shell, BP, ConocoPhillips, Exxon και TotalEnergies βλέπουν κέρδη λόγω των υψηλών τιμών του πετρελαίου και των έντονων διακυμάνσεων. Σύμφωνα με νέα έκθεση της Oxfam, οι έξι εταιρείες αναμένεται να έχουν κέρδος 94 δισ. δολάρια φέτος.
Ωστόσο, τα υψηλά κέρδη έχουν οδηγήσει σε αιτήματα για φόρους στα υπερκέρδη σε πολλές χώρες. Η κρίση επίσης καθιστά την ενέργεια από Ανανεώσιμες Πηγές πιο ελκυστική και μπορεί να επιταχύνει την πτώση των ορυκτών καυσίμων.
Ρωσία
Η ρωσική οικονομία επωφελείται από τη σύγκρουση. Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου και των λιπασμάτων σημαίνουν επιπλέον χρήματα για το Κρεμλίνο, ειδικά μετά την προσωρινή άρση των κυρώσεων των ΗΠΑ στο ρωσικό αργό πετρέλαιο που ήδη βρίσκεται στη θάλασσα.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας δήλωσε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι τα έσοδα από την ενέργεια της Ρωσίας αυξήθηκαν σχεδόν διπλάσια τον Μάρτιο, φτάνοντας τα 19 δισεκατομμύρια δολάρια, από 9,75 δισεκατομμύρια τον Φεβρουάριο. Ωστόσο, οι συνεχιζόμενες επιθέσεις της Ουκρανίας στις ρωσικές εγκαταστάσεις πετρελαίου, ιδιαίτερα σε λιμάνια και διυλιστήρια, περιόρισαν την ποσότητα πετρελαίου που μπορεί να πουλήσει η Ρωσία.
Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
Η παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση έχει ενισχύσει την επιθυμία πολλών χωρών να στραφούν σε καθαρές πηγές ενέργειας, κάτι που μπορεί να ωφελήσει τον τομέα. Η Κομισιόν παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα νέα στρατηγική για να προστατεύσει το κοινό από τα «σοκ των τιμών των ορυκτών καυσίμων» και να επιταχύνει την ανάπτυξη «εγχώριας καθαρής ενέργειας», εν μέρει σε απάντηση στην παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Ωστόσο, υπάρχει και μια ένσταση: η κρίση του Ιράν οδηγεί σε αύξηση των τιμών των υλικών που χρησιμοποιούνται στην ανανεώσιμη ενέργεια, όπως το αλουμίνιο, και αναταράσσει βασικές εφοδιαστικές αλυσίδες. Αυτό μπορεί να καταστήσει την τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πιο ακριβή.
Παραγωγοί Drones και Κατασκευαστές Όπλων
Όπως σε κάθε σύγκρουση, οι κατασκευαστές όπλων αναμένεται να είναι από τους κερδισμένους. Το Ινστιτούτο Στοκχόλμης για την Ειρηνική Έρευνα (SIPRI) δημοσίευσε μια έκθεση τη Δευτέρα δείχνοντας ότι οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 2,9% πέρυσι, φτάνοντας τα 2,019 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Οι αυξήσεις αυτές οφείλονται σε κράτη που ανταποκρίνονται «σε ένα ακόμη έτος πολέμων, αβεβαιότητας και γεωπολιτικών αναταραχών με μεγάλες κλίμακες εξοπλιστικών προγραμμάτων».
Πηγή: protothema.gr
