Χρέη κληρονομιάς: Πώς μπορούν οι κληρονόμοι να προστατεύσουν την προσωπική τους περιουσία -Εκπνέει η προθεσμία

Μια νέα δυνατότητα προστασίας της προσωπικής τους περιουσίας έχουν όσοι κληρονόμησαν χρέη με το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς, χωρίς να έχουν προχωρήσει εγκαίρως στις απαραίτητες ενέργειες.

Η μεταβατική ρύθμιση του νέου Κληρονομικού Δικαίου προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία, με την προθεσμία για την αξιοποίησή της να πλησιάζει. Η ρύθμιση αφορά πρόσωπα που κατέστησαν κληρονόμοι υπό το προϊσχύον Κληρονομικό Δίκαιο και δεν αποποιήθηκαν εμπρόθεσμα την κληρονομιά, ούτε δήλωσαν εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας ότι την αποδέχονται με το ευεργέτημα της απογραφής.

Ως αποτέλεσμα, βρέθηκαν αντιμέτωποι με οφειλές του θανόντος προς το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ, τράπεζες ή ιδιώτες, για τις οποίες μπορούσαν να ευθύνονται ακόμη και με την προσωπική τους περιουσία.

Η δυνατότητα απογραφής και η προθεσμία

Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο προβλέπει τη δυνατότητα διαχωρισμού της κληρονομιαίας από την ατομική περιουσία, ώστε τα χρέη που άφησε ο θανών να μην επιβαρύνουν αυτομάτως τα προσωπικά περιουσιακά στοιχεία του κληρονόμου.

Για όσους υπάγονται στο προηγούμενο καθεστώς, οι μεταβατικές διατάξεις του Ν. 5303/2026 παρέχουν μια πρόσθετη δυνατότητα προστασίας.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 33 παράγραφος 8, κληρονόμοι προσώπων που είχαν αποβιώσει έως τη δημοσίευση του νόμου και δεν είχαν δηλώσει εγκαίρως αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής μπορούν, μέσα σε διάστημα έξι μηνών από τη δημοσίευσή του, να ζητήσουν τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για την απογραφή της κληρονομιάς.

Η διαδικασία αποσκοπεί στην καταγραφή και αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων που συνδέονται με την κληρονομιά. Με αυτόν τον τρόπο, ο κληρονόμος μπορεί, εφόσον πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις, να προστατεύσει την ατομική του περιουσία και παράλληλα να διατηρήσει το δικαίωμά του σε τυχόν θετικό υπόλοιπο της κληρονομιάς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ρύθμισης, η καταληκτική ημερομηνία αναφέρεται ως η 21η Νοεμβρίου 2026, ημέρα Σάββατο. Επειδή οι γραμματείες των δικαστηρίων δεν λειτουργούν κανονικά το Σάββατο, συνιστάται στους ενδιαφερομένους να απευθυνθούν στο αρμόδιο Πρωτοδικείο το αργότερο έως την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, ώστε να αποφύγουν ενδεχόμενα ζητήματα σχετικά με την εμπρόθεσμη υποβολή.

Οι δύο προϋποθέσεις για τη «δεύτερη ευκαιρία»

Η αξιοποίηση της μεταβατικής διάταξης δεν είναι ανεπιφύλακτη. Προβλέπονται δύο βασικές προϋποθέσεις:

• Να μην έχει κινηθεί διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου για οφειλές που προέρχονται από την κληρονομιά, όπως κατάσχεση ή πλειστηριασμός.
• Να μην υφίσταται λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα της απογραφής, σύμφωνα με όσα προβλέπει η σχετική νομοθεσία.

Επομένως, όσοι επιθυμούν να κάνουν χρήση της συγκεκριμένης δυνατότητας θα πρέπει να εξετάσουν εγκαίρως εάν πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.

Τι αλλάζει στην ευθύνη για τα κληρονομικά χρέη

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι οφειλές του θανόντος.

Με το προηγούμενο καθεστώς, η αποδοχή μιας κληρονομιάς μπορούσε να συνεπάγεται ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της ακόμη και με δικά του περιουσιακά στοιχεία. Η προστασία της ατομικής περιουσίας εξασφαλιζόταν μέσω της αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Στο νέο πλαίσιο, που σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις εφαρμόζεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, καθιερώνεται ως γενικός κανόνας ο διαχωρισμός της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου από την κληρονομιαία.

Αυτό σημαίνει ότι οι απαιτήσεις των πιστωτών του θανόντος ικανοποιούνται από τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς και όχι από την ατομική περιουσία εκείνου που την αποκτά.

Παράλληλα, ο κληρονόμος δεν έχει τη δυνατότητα να διαθέτει ή να μειώνει αυθαίρετα την κληρονομιαία περιουσία σε βάρος των πιστωτών. Εφόσον επιθυμεί να μην ισχύσει ο διαχωρισμός των δύο περιουσιών, απαιτείται ρητή δήλωσή του.

Κληρονομικές συμβάσεις: Ο νέος θεσμός και η φορολογική εκκρεμότητα

Στις αλλαγές του Κληρονομικού Δικαίου περιλαμβάνεται και η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, ενός θεσμού που επιτρέπει τη συμβατική ρύθμιση ζητημάτων μελλοντικής κληρονομικής διαδοχής.

Πρόκειται για συμφωνίες μέσω των οποίων μπορούν να καθορίζονται δικαιώματα επί μελλοντικής κληρονομιάς ή να προβλέπεται παραίτηση από αντίστοιχα δικαιώματα, με την τήρηση συμβολαιογραφικού τύπου.

Σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, στο οποίο τέτοιου είδους συμφωνίες απαγορεύονταν και η διαθήκη αποτελούσε το βασικό μέσο έκφρασης της τελευταίας βούλησης, το νέο πλαίσιο διευρύνει τις δυνατότητες προγραμματισμού της κληρονομικής διαδοχής.

Μέσω κληρονομικής σύμβασης μπορεί, μεταξύ άλλων, να προβλεφθεί η εγκατάσταση κληρονόμου, η σύσταση καταπιστεύματος ή κληροδοσίας, καθώς και άλλες ρυθμίσεις που επιτρέπει ο νόμος.

Για τη σύναψη της σύμβασης απαιτείται αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου. Η ανάκλησή της, σε αντίθεση με τη διαθήκη που κατά κανόνα μπορεί να ανακληθεί μονομερώς, προϋποθέτει συμφωνία των δύο πλευρών, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Σύμφωνα με συμβολαιογραφικές εκτιμήσεις, ο θεσμός αναμένεται να παρουσιάσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον κυρίως σε περιπτώσεις σημαντικής περιουσίας.

Ωστόσο, ένα ζήτημα που παραμένει προς αποσαφήνιση είναι η φορολογική αντιμετώπιση των κληρονομικών συμβάσεων. Ειδικότερα, δεν έχει διευκρινιστεί εάν για τον υπολογισμό του αφορολόγητου ορίου θα εφαρμόζονται οι κανόνες που ισχύουν για κληρονομιές, δωρεές αιτία θανάτου ή γονικές παροχές.

Πηγή: iefimerida.gr