Το Ρέθυμνο προετοιμάζεται για τον σεισμό: Τι προβλέπει το πρωτοποριακό σχέδιο προστασίας

Το γεγονός ότι οι κίνδυνοι από φυσικές καταστροφές από εδώ και στο εξής θα έχουν χαρακτηριστικά πολυπλοκότητας, διαφορετικής συχνότητας, έκτασης και έντασης – χαρακτηριστικά που συνθέτουν την έννοια της κλιματικής κρίσης – προσπάθησε να αναδείξει στην ομιλία του ο Ευθύμης Λέκκας, καθηγητής Δυναμικής, Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), στο πλαίσιο του συνεδρίου «Rethymno Blue Shield: Στρατηγική Θωράκισης της Παράκτιας Ζώνης» – μια πρωτοβουλία του Τμήματος Πολιτικής Προστασίας και Διαχείρισης Κρίσεων του δήμου Ρεθύμνης.

Ο καθηγητής ο οποίος είναι μέλος της μελετητικής ομάδας του επικαιροποιημένου αντισεισμικού σχεδίου του Ρεθύμνου και των οικισμών του – μελέτη η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, αναμένεται να παραδοθεί σε δύο εβδομάδες – εξήγησε ότι το Ρέθυμνο εκτός από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αντισεισμικής προστασίας θα έχει και έναν σχεδιασμό για όσα έπονται ενός μεγάλου σεισμού και δεν είναι τίποτα άλλο από ένα τσουνάμι.

Ένα φυσικό φαινόμενο συχνά με φονικές διαστάσεις, στο οποίο καμία ανθρώπινη παρέμβαση ή δύναμη μπορεί να αναχαιτίσει – ο καθηγητής έδειξε το χαρακτηριστικό παράδειγμα της Ιαπωνίας του 2011 όπου ακόμα και αυτή η εξαιρετικά θωρακισμένη και τεχνολογικά προηγμένη χώρα δεν βγήκε αλώβητη – οπότε αυτό που μένει και είναι ανθρωπίνως δυνατό είναι να προβλεφθούν οι ζώνες κινδύνου, να επικαιροποιηθεί η επιχειρησιακή οργάνωση, να υποδειχθούν τα σημεία καταφυγής.

Και όλα αυτά όπως τόνισε επανειλημμένως ο καθηγητής με βάση πραγματικά δεδομένα που έχουν συλλεχθεί απευθείας από το πεδίο: την Ινδονησία του 2004, την Ιαπωνία του 2011, το Νεπάλ του 2026 όπου εκδηλώθηκε ένα πλημμυρικό φαινόμενο ισοδύναμο με τσουνάμι, τη Χιλή του 2010 κ.ά.

 Η πρώτη μικροζωνική μελέτη

Το νέο αντισεισμικό σχέδιο της πόλης του Ρεθύμνου και των 101 οικισμών του εκπονείται στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης που συνυπέγραψαν τον περασμένο Οκτώβριο ο δήμος Ρεθύμνης και το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), με αντικείμενο το Εφαρμοσμένο Ερευνητικό Έργο που φέρει τον τίτλο «Δράσεις Μείωσης Σεισμικής Διακινδύνευσης-Επικαιροποίηση και Βελτιστοποίηση Γενικού Σχεδιασμού «ΕΓΚΕΛΑΔΟΣ-2» στον Δήμο Ρεθύμνης».

Η μελέτη αυτή έρχεται να επικαιροποιήσει μια παλιά μελέτη που είχε γίνει το 1998. «Είμαστε περήφανοι γιατί πριν 28 χρόνια το 1998 στο Ρέθυμνο έγινε η πρώτη μικροζωνική μελέτη. Μέχρι τώρα δεν την έχει κανένας άλλος δήμος. Και ερχόμαστε μετά από 28 περίπου χρόνια να επικαιροοποιήσουμε αυτή τη μελέτη με καινούργια επιστημονικά, πολεοδομικά, πληθυσμιακά και οικονομικά δεδομένα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Λέκκας.

Όπως εξήγησε ο ίδιος η παλιά μελέτη ήταν μια άκρως λεπτομερής δουλειά, η οποία περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τα δεδομένα της σεισμικότητας, την επανάληψη της σεισμικότητας που υπάρχει στον δήμο Ρεθύμνης, τη σεισμική επιτάχυνση, τον διαχωρισμό των επιπέδων της σεισμικής δραστηριότητας, γεωλογικούς σχηματισμούς, εδαφοδυναμικές αναλύσεις, τα φάσματα σχεδιασμού για τις οικοδομές.

Το μεγάλο πρόβλημα κατά τον καθηγητή διαπιστώθηκε στην παλιά πόλη όπου όπως χαρακτηριστικά εξήγησε «εδώ ο συντελεστής ενίσχυσης της επιτάχυνσης είναι 1,8 πάνω από τον αντισεισμικό κανονισμό που ισχύει».

Στη νέα μελέτη έννοιες όπως η τρωτότητα και ο κίνδυνος υπολογίζονται κανονικά και δεν αποτελούν ασαφείς όρους, πράγμα που θα βοηθήσει τον δήμο να γνωρίζει ακριβώς τη διακινδύνευση που υπάρχει για παράδειγμα στην παλιά πόλη. «Η διακινδύνευση αυτή δεν έχει να κάνει απλά με το να πούμε που θα υπάρχουν καταρρεύσεις κτιρίων σε περίπτωση σεισμού. Είναι επίσης ο σχεδιασμός που θα πρέπει να γίνει σε επιχειρησιακό επίπεδο στη συνέχεια αλλά και η καμπάνια ενημέρωσης στους επισκέπτες που θα πρέπει να γίνεται ειδικά τη θερινή περίοδο», εξήγησε ο καθηγητής.

Μεταξύ άλλων, ο κ. Λέκκας ανέφερε επίσης ότι νέοι χώροι «καταυλισμού» έχουν υποδειχθεί μέσω της μελέτης. «Θα τους συζητήσουμε με τον Δήμο να τους αξιοποιήσουμε σε περιπτώσεις εκτάκτων αναγκών και βέβαια πως μπορούν σηματοδοτηθούν αυτοί οι χώροι γιατί πολλοί είμαστε κάτοικοι αλλά οι τουρίστες δεν ξέρουν που ακριβώς να προσφύγουν σε τέτοιες κρίσιμες περιπτώσεις», τόνισε.

Ευάλωτο το ανατολικό μέτωπο απέναντι σε τσουνάμι και ο ρόλος του ΒΟΑΚ

Τα νέα μοντέλα που έχει η επιστήμη στα «χέρια» της πλέον βοηθούν όχι μόνο να προβλεφθεί μέχρι που θα φτάσει ένα τσουνάμι, αλλά και να σχεδιαστεί ένα κατάλληλο επιχειρησιακό πλάνο το λίγο διάστημα αντίδρασης ενδεχομένως που θα υπάρχει σε περίπτωση που εκδηλωθεί ένα τέτοιο τρομακτικό φαινόμενο. Δηλαδή «Που θα πάει ο κόσμος. Προς τα που θα πάει», σχολίασε ο καθηγητής Ευθύμης Λέκκας.

«Αυτά δεν βγαίνουν θεωρητικά, βγαίνουν με βάση δεδομένα τα οποία έχουμε τουλάχιστον από επισκέψεις σε επτά περιοχές στον κόσμο που υπέστησαν τσουνάμι. Και μέσα σε αυτά τα στοιχεία θα μπορέσουμε να δομήσουμε ένα επιχειρησιακό σχέδιο το οποίο θα μειώσει τη διακινδύνευση. Ο κίνδυνος είναι δοσμένος και έχει υπολογιστεί. Όχι με λόγια. Με αριθμούς και υπολογισμούς. Η τρωτότητα είναι υπολογισμένη. Ο κ. Καρύδης το 1998 στην παλιά μελέτη έκανε λεπτομερή αποτύπωση της τρωτότητας των κτιρίων μέσα στην παλιά πόλη. Έχουμε για όλες τις κατασκευές τι τρωτότητα έχουν. Το αισιόδοξο μήνυμα είναι ότι πόλη του Ρεθύμνου αναπτύχθηκε κυρίως σε καινούργιες περιοχές με νέα κτίρια τα οποία έλαβαν υπόψη τους αντισεισμικούς συντελεστές. Το κακό είναι ότι αναπτύχθηκε λίγο άναρχα. Κυρίως προς τα ανατολικά, γιατί εκεί βλέπουμε ότι υπάρχει ένας πυκνός ιστός, τουριστικές δραστηριότητες αλλά δεν είναι σχεδιασμένος ούτως ώστε να μπορέσει να βοηθήσει στον κίνδυνο από ένα τσουνάμι. Τώρα τελευταία ουσιαστικά συμπεριλάβαμε στο υπουργείο περιβάλλοντος σχέδια, τα οποία προβάλλονται στην πολιτική προστασία έτσι ώστε ο σχεδιασμός των ΤΠΣ να γίνει με βάση αυτές τις προβολές», ανέφερε ο κ. Λέκκας.

Ο καθηγητής παρουσίασε ντοκουμέντα από την ώρα που εκδηλώνεται το τσουνάμι σε διάφορες περιοχές περιγράφοντας τη σφοδρότητα του φαινομένου και πως οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τα πραγματικά αυτά παραδείγματα για να επικαιροποιήσουν τη γνώση τους πάνω σε αυτά τα θέματα και κατά συνέπεια να θωρακίσουν τις περιοχές που απειλούνται.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που παρουσίασε μάλιστα για να αναδείξει το ότι η λεγόμενη τρωτότητα που αναφέρεται συνεχώς δεν είναι μια αλλά αλλάζει ανάλογα το φαινόμενο που εκδηλώνεται και τα χαρακτηριστικά του, είναι το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένος ο σκελετός των κτιρίων. Ο καθηγητής εξήγησε ότι μέσα από το παράδειγμα του τσουνάμι στην Ιαπωνία διαπιστώθηκε ότι κατασκευές που είναι φτιαγμένες από οπλισμένο σκυρόδεμα είναι ανθεκτικές απέναντι το φονικό κύμα, ενώ οι μεταλλικές είναι εντελώς ευάλωτες την ώρα βέβαια που οι τελευταίες έχουν καλό αντισεισμικό δείκτη. Αυτό το παράδοξο αναδεικνύει και την πολυπλοκότητα των καταστάσεων που έχουν να διαχειριστούν οι επιστήμονες στο έργο της θωράκισης των κοινωνιών απέναντι στις φυσικές καταστροφές.

Σε ό,τι αφορά το Ρέθυμνο ο κ. Λέκκας ανέφερε ότι όλα αυτά τα πραγματικά δεδομένα βοήθησαν στο να σχεδιαστεί ένα επιχειρησιακό πλάνο για το Ρέθυμνο. Όπως είπε, τα κύρια προβλήματα εντοπίζονται στο ανατολικό Ρέθυμνο ενώ ο υπερυψωμένος ΒΟΑΚ ενδεχομένως να «φρενάρει» ένα τσουνάμι ωστόσο θα παρεμποδίσει το σχέδιο διαφυγής.

«Τα κύρια προβλήματα είναι ουσιαστικά στην ανατολική περιοχή, εκεί όπου τα υψόμετρα είναι χαμηλά, μπορεί να διεισδύσει μέσα το κύμα, αλλά το μεγάλο αρνητικό είναι η υπερυψωμένη αρτηρία του ΒΟΑΚ. Γιατί μπορεί να σταματήσει το κύμα αλλά είναι δύσκολη η διαφυγή. Γιατί οι δρόμοι είναι βέβαια εγκάρσιοι στην ακτογραμμή αλλά πρέπει να υπολογιστεί ο φόρτος που υπάρχει από τα ξενοδοχεία ιδίως τη θερινή περίοδο. Και τα εμπόδια που μπορεί να υπάρχουν. Αυτά θα πρέπει στην εφαρμογή του σχεδίου να τα δούμε. Να πιάσουμε τουλάχιστον τα «χοντρά» πράγματα που μπορούμε να κάνουμε έτσι ώστε να μειώσουμε τη διακινδύνευση», τόνισε ο κ. Λέκκας.

Το Ρέθυμνο πρωτοπόρο

Όπως εξήγησε ο κ. Λέκκας κλείνοντας, η κλιματική κρίση φέρει μαζί της φαινόμενα πολύπλοκα και διαφορετικής έντασης και συχνότητας. Το αντισεισμικό σχέδιο του Ρεθύμνου αποτελεί ένα ειδικό σχέδιο που πέρα από τα γενικά πρωτόκολλα, λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά του Δήμου. Για αυτό όπως είπε σχεδιάζεται για όλους τους Δήμους της χώρας ένα αντίστοιχο ειδικό σχέδιο, ενώ η σχετική υπουργική απόφαση ενδεχομένως να ανακοινωθεί τον Δεκέμβριο.

«Στο υπουργείο συγκροτούμε τα ειδικά σχέδια για κάθε δήμο όπως του Ρεθύμνου. Ο κάθε δήμος πέρα από τον γενικό σχεδιασμό θα έχει και ένα ειδικό σχέδιο με βάση τα ειδικά χαρακτηριστικά, την ανάλυση κινδύνων, της τρωτότητας, της διακινδύνευσης σε κάθε δήμο. Η εξειδίκευση αυτή θα υπάρχει μάλλον μέχρι τα Χριστούγεννα σε υπουργική απόφαση. Για να μπορέσουμε να είμαστε πιο ανθεκτικοί με πραγματικά στοιχεία που αντιπροσωπεύουν κάθε δήμο», τόνισε ο κ. Λέκκας.

Πηγή: rethnea.gr