Αναθεωρητικές προκλήσεις, οι κοινοτικές στοχεύσεις

Παρατηρώντας την πορεία της ευρωπαϊκής ενοποιητικής διαδικασίας από τις αρχές τις 10ετίας του ΄50, διαπιστώνουμε ότι η ΕΕ έχει κάνει βήματα εμβάθυνσης όπως με την έννοια της ευρωπαϊκής υπηκοότητας, από την άλλη όμως έχει αφήσει ημιτελείς τις κατευθύνσεις της για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική, για την Αμυντική Πολιτική. Γιατί ήταν εθνικά κράτη που δεν δέχθηκαν την ιστορική πρόκληση για την Πολιτική Ένωση, στερώντας από την Ευρώπη την ευκαιρία να διαμορφώσει τον αμυντικό, στρατιωτικό χαρακτήρα της, αφήνοντας τον ρόλο αυτό στην Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Μπορεί στο Maastricht να αποτυπώθηκαν οι κατευθύνσεις της ΟΝΕ, όμως η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής με την προσθήκη της ασφάλειας της Ευρώπης, την κατεύθυνση της πολιτικής ένωσης, ενώ προωθούνταν κυρίως από την Γαλλία, τις στοχεύσεις με την Δυικοευρωπαϊκή Ένωση, οι αντιδράσεις προέρχονταν κυρίως από την φλεγματική Βρετανική στάση, με την άμυνα και την ασφάλεια να μην καταλαμβάνουν τον ζωτικό χώρο που δικαιούντο. Τα κοινά ευρωπαϊκά σύνορα, η διασφάλιση τους, στερούντο ουσιαστικού περιεχομένου.

Στις διεργασίες για το Maastricht, με όσα συνέβαιναν στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, την κατάρρευση των καθεστώτων του, την ιστορική διάλυση της ΕΣΣΔ και του Συμφώνου της Βαρσοβίας, τότε φάνταζε ως πολύ μακρινό ενδεχόμενο το να εκδηλωθεί πολεμική αναμέτρηση στον ευρωπαϊκό χώρο. Το Maastricht, παρά το ότι επικεντρώθηκε στα νομισματικά στοιχεία της ενοποίησης, ήταν μια επιβεβλημένη αναγκαιότητα, που ακόμα και σήμερα αντικατοπτρίζει τον χαρακτήρα μιας προωθημένης μορφής ολοκλήρωσης, κάτω από τις εξελίξεις που έχει επιφέρει η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

H ΕΕ από την 10ετία του 2010, έχει βιώσει δημοσιονομική κρίση, υγειονομική κρίση από μια παγκόσμια πανδημία. Παρά την σφοδρότητα που αυτές οι κρίσεις έπληξαν την Ευρώπη, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα έδειξε ανθεκτικότητα, μπόρεσε να σταθεί απέναντι σε αυτές τις δοκιμασίες, μέσα όμως από διαδικασίες και πρακτικές που ελήφθησαν καθυστερημένα, κάτω από το καθεστώς της πίεσης των γεγονότων που κανένα μεμονωμένο κράτος-μέλος δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. Ακόμα και όταν στις αρχές της 10ετίας του ΄90 η ΕΟΚ των «12» έκανε το οραματικό βήμα στο Maastricht για την δημιουργία της ΕΕ, αλλά και στα χρόνια που προηγήθηκαν, το ηγετικό αποτύπωμα των Μιτεράν, Κολ, Σμίτ και Σιράκ κατηύθυνε την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική στην υιοθέτηση της ΟΝΕ και του ενιαίου νομίσματος, δεν υπήρχαν οι προβλέψεις, οι πρόνοιες για το πως θα απαντήσει η Ευρώπη σε έκτακτες συνθήκες.

Σήμερα, που μας περιβάλλουν πληθώρα προκλήσεων, κινδύνων και απειλών, που το Ρωσικό καθεστώς έχει ως μια από τις κεντρικές του επιδιώξεις να δημιουργεί ρήγματα στο ευρωατλαντικό πεδίο και να απομακρύνει την Ευρώπη από την Αμερική, η κοινοτικοποίηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας, το ζήτημα των κοινών ευρωπαϊκών συνόρων, με τον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας, προσδιορίζονται σε έναν κόσμο ταραγμένο, όπου όλα τα ανωτέρω είναι ένα διαρκώς ζητούμενο. Με το καθεστώς Πούτιν να είναι τοποθετημένο όχι στην επικράτηση της ειρήνης, αλλά στην διεύρυνση του πολέμου, η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίσει την ισχυροποίηση της, να μην δίνει περιθώρια ανάπτυξης διαιρετικών και διχαστικών τάσεων.

Και τώρα, είναι η ώρα για μια ολική επαναφορά της υπόθεσης της ενοποίησης της Ευρώπης, εστιάζοντας πάνω στην άμυνα και στην ασφάλεια της. Το επιχειρησιακό πλαίσιο της επιχείρησης Aspides στο οποίο αναδείχθηκε ο ισχυρός, αναβαθμισμένος στρατιωτικά και διπλωματικά ρόλος της Ελληνικής Δημοκρατίας, με την συμμετοχή των αναβαθμισμένων ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, μας δίνει το στίγμα ότι η ΕΕ οφείλει μια ριζική επανατοποθέτηση στο ενωσιακό πλαίσιο, από την ενέργεια και την εφοδιαστική της αλυσίδα, έως την άμυνα και την ασφάλεια, την διπλωματική έκφραση, με μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση, με προϋποθέσεις για κοινή δράση, διαμορφώνοντας ισχυρό νομικό περιεχόμενο στο ενωσιακό περιβάλλον. Και όλα αυτά να διαμορφώνονται σε ένα περιβάλλον έντονων αναταράξεων, συγκρούσεων και αστάθειας, των εξελίξεων που έχουν προκληθεί σε διεθνές επίπεδο.