Το κράτος που δεν προλαβαίνει την αγορά: γιατί η διακυβέρνηση είναι το πραγματικό μας τουριστικό «έργο υποδομής»

Η ελληνική επιχειρηματικότητα τρέχει ενώ το κράτος και η αυτοδιοίκηση, συχνά, λαχανιάζουν πίσω της. Πουθενά δεν φαίνεται αυτό πιο καθαρά απ’ ό,τι στον τουρισμό, τον κλάδο που στηρίζει μεγάλο μέρος της οικονομίας μας και απαιτεί σύγχρονη, ευέλικτη διοίκηση.

Ας ξεκινήσω από μια καλή είδηση, γιατί η εικόνα δεν είναι μονόχρωμη. Στην έκθεση Business Ready 2024 της Παγκόσμιας Τράπεζας, η Ελλάδα ξεχωρίζει διεθνώς για την ευκολία έναρξης επιχείρησης. Με το ΓΕΜΗ, την Υπηρεσία Μιας Στάσης και το gov.gr αποδείξαμε ότι, όταν θέλουμε, μεταρρυθμίζουμε. Το πρόβλημα δεν είναι πια να ιδρύσεις την εταιρεία είναι όσα έρχονται μετά: αδειοδότηση, λειτουργία, εποπτεία, σχεδιασμός προορισμού.

Εκεί η εικόνα αλλάζει. Στον δείκτη ανταγωνιστικότητας IMD 2025 η Ελλάδα βρίσκεται στην 50ή θέση ανάμεσα σε 69 οικονομίες, ενώ στην «επιχειρηματική αποτελεσματικότητα» υποχώρησε στην 53η, η ίδια ανάλυση αποδίδει τη χαμηλή επίδοση σε «αδύναμους θεσμούς και βαριά γραφειοκρατία». Η παραγωγικότητά μας παραμένει περίπου στο 52–57% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Στη διαφθορά, ο δείκτης CPI 2025 της Transparency International δίνει στην Ελλάδα 50/100 και 56η θέση παγκοσμίως, από τις χαμηλότερες της ΕΕ.

Το πρόβλημα δεν είναι πια να ιδρύσεις την εταιρεία, είναι όλα όσα έρχονται μετά.

Το ίδιο το Business Ready εξηγεί τον μηχανισμό: οι οικονομίες, κατά κανόνα, γράφουν αξιοπρεπείς κανόνες «στα χαρτιά», αλλά υστερούν στην παροχή των δημόσιων υπηρεσιών που τους κάνουν πράξη. Η Ελλάδα είναι σχεδόν υπόδειγμα αυτού του χάσματος μεταξύ νόμου και εφαρμογής.

Πίσω από αυτό κρύβονται δύο διαρθρωτικά αίτια. Πρώτον, η πολυνομία και η κακονομία: σύμφωνα με μελέτη της διαΝΕΟσις, από το 1975 ψηφίστηκαν στην Ελλάδα περίπου 250 φορολογικά νομοσχέδια όταν στις ΗΠΑ, σε 240 χρόνια, μόλις δέκα. Ασαφείς, αντικρουόμενοι κανόνες που αλλάζουν διαρκώς καθιστούν αδύνατο τον προγραμματισμό, για τον δημόσιο υπάλληλο όσο και για τον επιχειρηματία.

Δεύτερον, η υπερσυγκέντρωση. Η Ελλάδα είναι από τα λιγότερο αποκεντρωμένα κράτη της ΕΕ: η αυτοδιοίκηση διαχειρίζεται μόλις το περίπου 6,6% της δημόσιας δαπάνης, ενώ το 77% των δημοσίων υπαλλήλων υπηρετεί στην κεντρική διοίκηση. Η διεθνής αξιολόγηση SGI 2024 σημειώνει ότι οι ελληνικοί δήμοι έχουν στενό πεδίο αρμοδιοτήτων και περιορισμένη οικονομική και οργανωτική αυτονομία, ενώ το κράτος αλλάζει συνεχώς τα καθήκοντά τους έτσι η συνεργασία σπάνια μεταφράζεται σε αποτελεσματικές υπηρεσίες.

Ο τουρισμός πληρώνει το τίμημα. Διεθνώς, κάθε ώριμος προορισμός διοικείται από έναν Οργανισμό Διαχείρισης Προορισμού (DMO) που ηγείται και συντονίζει τη στρατηγική, όχι απλώς την προβολή. Η Ελλάδα συστήνει μόλις τώρα τους πρώτους 8 DMO, με προϋπολογισμό περίπου 103,5 εκατ. ευρώ δεκαετίες μετά τη Βαρκελώνη, το Τιρόλο ή τη Βιέννη.

Εδώ οφείλω μια ειλικρινή παρατήρηση, ως μέλος ΔΣ Επιμελητηρίου. Στη Γερμανία, τα 79 Επιμελητήρια (IHK) είναι ισχυροί, αυτοχρηματοδοτούμενοι θεσμοί που, εδώ και πάνω από 150 χρόνια, κάνουν επαγγελματική κατάρτιση, συμβουλευτική και περιφερειακή ανάπτυξη, ανεξάρτητοι από την κυβέρνηση. Το ζητούμενο είναι να αποκτήσουν ξανά πόρους και ρόλο μηχανής επιχειρηματικής ανάπτυξης.

Κλείνω με μια ευγενική ένσταση. Στον 21ο αιώνα, η δημόσια ζωή μας καταναλώνεται στον κύκλο κομμάτων και εκλογών, ενώ η συμμετοχική δημοκρατία η δομημένη διαβούλευση με πολίτες και επιχειρήσεις μένει υπανάπτυκτη. Ο ΟΟΣΑ το λέει καθαρά: η συμμετοχή πολιτών και ενδιαφερομένων στη λήψη αποφάσεων βελτιώνει τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αποδοχή των πολιτικών. Χρειαζόμαστε θεσμούς που επεξεργάζονται κοινωνικά και επιχειρηματικά προβλήματα συνεχώς όχι μόνο όταν πλησιάζει η κάλπη.

Η Ελλάδα έδειξε ότι μπορεί. Με τα εργαλεία της ΕΕ ήδη διαθέσιμα, η επόμενη μεγάλη μεταρρύθμιση δεν είναι ένας ακόμη νόμος, είναι η ικανότητα να λειτουργούμε σύγχρονους θεσμούς. Αυτό είναι το πραγματικό μας «έργο υποδομής».