Δεν είναι όλα τα γυαλιά ηλίου ίδια – Γιατί η σωστή επιλογή τους είναι θέμα επιστήμης και όχι μόνο αισθητικής

Δύο ζευγάρια γυαλιά ηλίου μπορεί να φαίνονται σχεδόν ίδια. Ίδιο χρώμα, ίδια σκουρότητα, παρόμοιος σκελετός. Προσφέρουν όμως την ίδια προστασία; Η πρόσφατη αλλαγή στο θεσμικό πλαίσιο διάθεσης των γυαλιών ηλίου επανέφερε το ερώτημα αυτό στη δημόσια συζήτηση. Η απάντηση, σύμφωνα με την επιστήμη της οπτικής και της όρασης, είναι ξεκάθαρη: όχι.

Τα γυαλιά ηλίου δεν είναι απλώς ένα αξεσουάρ μόδας ούτε σκουρόχρωμοι φακοί που μειώνουν την ένταση του ηλιακού φωτός. Είναι οπτικά προϊόντα ακριβείας, σχεδιασμένα να ρυθμίζουν το φάσμα και την ποσότητα της ακτινοβολίας που εισέρχεται στον οφθαλμό. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από χαρακτηριστικά που δεν είναι ορατά με γυμνό μάτι, όπως η διαπερατότητα, η απορροφητικότητα και η ανακλαστικότητα των φακών.

Γιατί φοράμε γυαλιά ηλίου;

Οι περισσότεροι θα απαντούσαν αυθόρμητα: «για να προστατευτούμε από την υπεριώδη ακτινοβολία». Aν και η απάντηση αυτή είναι σωστή, δεν είναι ο λόγος για τον οποίο οι περισσότεροι επιλέγουμε να φορέσουμε γυαλιά ηλίου όταν βρεθούμε σε ένα περιβάλλον με έντονη ηλιοφάνεια.

Στην πραγματικότητα, αυτό που μας ενοχλεί άμεσα είναι το έντονο ορατό φως. Όταν ο ήλιος είναι ψηλά ή όταν το ηλιακό φως ανακλάται στη θάλασσα, στην άμμο, στο χιόνι ή ακόμη και στην άσφαλτο, δημιουργείται το λεγόμενο θάμβος (glare): μια δυσάρεστη αίσθηση εκτυφλωτικής φωτεινότητας που μειώνει την οπτική άνεση και μπορεί να επηρεάσει ακόμη και την ασφάλειά μας, για παράδειγμα κατά την οδήγηση.

Η σκουρότητα ενός φακού δεν αποτελεί μόνο αισθητικό χαρακτηριστικό. Πρέπει να επιλέγεται ανάλογα με τις συνθήκες περιβαλλοντικού φωτισμού και τις ανάγκες κάθε χρήστη. Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία εξυπηρετεί έναν διαφορετικό σκοπό. Αν και αόρατη, η χρόνια έκθεση μπορεί να προκαλέσει σωρευτικές αλλοιώσεις στους ιστούς του οφθαλμού και να επιταχύνει την εμφάνιση καταρράκτη. Ένα σωστά επιλεγμένο ζευγάρι γυαλιά ηλίου πρέπει επομένως να εξασφαλίζει τόσο οπτική άνεση και ευκρίνεια όσο και αποτελεσματική προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία.

Τι κάνει τελικά έναν φακό ασφαλή;

Είναι εύκολο να υποθέσει κανείς ότι όσο πιο σκουρόχρωμος είναι ένας φακός, τόσο καλύτερα προστατεύει την όραση. Στην πραγματικότητα, η σκουρότητα ενός φακού δεν καθορίζει από μόνη της την ποιότητα ή το επίπεδο προστασίας που προσφέρει.

Κάθε φορά που το ηλιακό φως προσπίπτει σε έναν φακό, ένα μέρος του φωτός ανακλάται στην επιφάνειά του, ένα μέρος απορροφάται από το υλικό του φακού και το υπόλοιπο διαπερνά τον φακό και φτάνει στον οφθαλμό. Η ισορροπία μεταξύ αυτών των τριών οπτικών φαινομένων καθορίζει τόσο την ποιότητα της όρασης όσο και το επίπεδο προστασίας που προσφέρει ένα ζευγάρι γυαλιά ηλίου. Δεν αρκεί, λοιπόν, ένας φακός να μειώνει απλώς την ποσότητα του φωτός. Εξίσου σημαντικό είναι ποια μήκη κύματος της ηλιακής ακτινοβολίας επιτρέπει να περάσουν και ποια φιλτράρει. Η ιδιότητα αυτή, γνωστή ως φασματική διαπερατότητα, αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό ενός ποιοτικού φακού.

Αυτό σημαίνει ότι δύο φακοί με ακριβώς την ίδια σκουρότητα μπορεί να συμπεριφέρονται εντελώς διαφορετικά. Μπορεί να επιτρέπουν τη διέλευση διαφορετικής ποσότητας υπεριώδους ακτινοβολίας, να περιορίζουν σε διαφορετικό βαθμό το θάμβος ή να προκαλούν περισσότερες ανεπιθύμητες αντανακλάσεις που επηρεάζουν την άνεση και την ποιότητα της όρασης. Η συμπεριφορά αυτή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: το υλικό κατασκευής του φακού, τον δείκτη διάθλασής του, τις επιστρώσεις που διαθέτει, αλλά και από τη φασματική του διαπερατότητα.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι η αξιολόγηση της ποιότητας ενός φακού απαιτεί γνώση της οπτικής επιστήμης, των υλικών και των προδιαγραφών που καθορίζουν την ασφάλεια και την απόδοσή του.

Αρκεί η σήμανση CE;

Η σήμανση CE αποτελεί ένδειξη συμμόρφωσης με τις ισχύουσες ευρωπαϊκές προδιαγραφές, όχι όμως από μόνη της εγγύηση ποιότητας. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι περίπου ένα στα πέντε γυαλιά ηλίου που κυκλοφορούσαν στην ευρωπαϊκή αγορά δεν πληρούσε πλήρως τις απαιτούμενες προδιαγραφές ασφάλειας και προστασίας. Το εύρημα αυτό υπενθυμίζει ότι η επιλογή ενός ζευγαριού γυαλιών ηλίου δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά ούτε στην παρουσία της σήμανσης CE ούτε στην εξωτερική του εμφάνιση. Άλλωστε, η συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές βασίζεται κυρίως στη δήλωση του ίδιου του κατασκευαστή.

Τα γυαλιά ηλίου δεν είναι απλώς σκουρόχρωμοι φακοί. Είναι οπτικά προϊόντα ακριβείας που επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα της όρασης και την προστασία των ματιών μας. Γι’ αυτό και η επιλογή τους πρέπει να βασίζεται στην επιστημονική γνώση και στην καθοδήγηση ενός πτυχιούχου οπτικού-οπτομέτρη.

Το άρθρο βασίζεται στην ανασκόπηση των συγγραφέων που δημοσιεύθηκε στα Οφθαλμολογικά Χρονικά («Γυαλιά ηλίου και προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία». 2015; 25(3), 222-229), καθώς και σε πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την αξιολόγηση της ποιότητας γυαλιών ηλίου στην ευρωπαϊκή αγορά.