Γιατί αυξάνονται οι ξυλοδαρμοί μαθητών – Μπορεί το σχολείο να τους σταματήσει;

Το πρωί της 4ης Φεβρουαρίου, σε σχολείο του Ηρακλείου, ένας 13χρονος μαθητής πλησίασε συμμαθητή του, τον εξύβρισε και στη συνέχεια να τον χτύπησε με μανία στο πρόσωπο και στα χέρια μέσα στον χώρο του σχολείου. Η μητέρα του παιδιού κατήγγειλε το περιστατικό στην αστυνομία και για την υπόθεση συνελήφθη τόσο ο ανήλικος όσο και η μητέρα του για παραμέληση εποπτείας ανηλίκου.

Το περιστατικό είναι ένα από τα πολλά που έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στον Άλιμο, ομάδα εξωσχολικών εισέβαλε σε σχολικό προαύλιο και επιτέθηκε σε 15χρονο μαθητή, ο οποίος μεταφέρθηκε τραυματισμένος στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία». Στην Αμαλιάδα, 13χρονη μαθήτρια δέχθηκε επίθεση από δύο συμμαθήτριές της μέσα στο προαύλιο του γυμνασίου και χρειάστηκε νοσηλεία. Στη Θεσσαλονίκη, ομάδα μαθητών ξυλοκόπησε 16χρονο έξω από λύκειο στο κέντρο της πόλης, μπροστά στα μάτια περαστικών. Στην Πετρούπολη, εξωσχολικοί φέρονται να επιτέθηκαν σε τρεις 17χρονους μαθητές έξω από σχολικό συγκρότημα.

Τα περιστατικά βίας μεταξύ ανηλίκων μοιάζουν πλέον να εμφανίζονται σχεδόν καθημερινά. Και παρότι η δημόσια συζήτηση συχνά περιορίζεται στις εικόνες των ξυλοδαρμών που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα είναι βαθύτερο και πολύ πιο σύνθετο.

1 στα 3 παιδιά έχει βιώσει εκφοβισμό

Τα τελευταία χρόνια, η σχολική βία και ο εκφοβισμός στην Ελλάδα παρουσιάζουν σταθερή αύξηση. Σύμφωνα με πανελλαδική έρευνα του οργανισμού «Το Χαμόγελο του Παιδιού» για το σχολικό έτος 2022-2023, 1 στα 3 παιδιά στην Ελλάδα δήλωσε ότι έχει βιώσει κάποια μορφή σχολικού εκφοβισμού, ενώ έναν χρόνο αργότερα το ποσοστό αυξήθηκε από 32,4% σε 35,5%.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά ήταν τα ποσοστά σε περιοχές που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές ή εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα οικονομικής πίεσης, όπως η Θεσσαλία, το Νότιο Αιγαίο και η Αττική. Την ίδια στιγμή, οι παρεμβάσεις του Χαμόγελου του Παιδιού σε σχολεία για περιστατικά βίας αυξήθηκαν κατά 85%.

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια παιδιατρικής και εφηβικής ιατρικής του ΕΚΠΑ, Άρτεμις Τσίτσικα, έχει παρουσιάσει ακόμη πιο ανησυχητικά ευρήματα. Σύμφωνα με τις έρευνες του ΕΚΠΑ, περιστατικά bullying ή έκθεσης σε εκφοβιστικές συμπεριφορές αφορούν έως και το 50%-60% του εφηβικού πληθυσμού, ενώ το 70,6% των μαθητών δηλώνει ότι έχει υπάρξει μάρτυρας τέτοιων περιστατικών. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 64% των παιδιών που βιώνουν bullying επιλέγουν να μη μιλήσουν σε κανέναν.

Παράλληλα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, έως τις 17 Μαρτίου 2026 είχαν δημιουργήσει λογαριασμό στην πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr συνολικά 442 μαθητές και από αυτούς οι 129 υπέβαλαν αναφορά.

Η μετά-Covid γενιά του άγχους

Οι ειδικοί συνδέουν την αύξηση της βίας και με τη γενικευμένη ψυχολογική πίεση που άφησε πίσω της η πανδημία. Σύμφωνα με έρευνα της UNICEF για την ψυχική υγεία εφήβων και νέων στη μετά-Covid εποχή, το 56% των νέων δήλωσε ότι η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η κλιματική κρίση επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική του υγεία.

Η σχολική άρνηση, το άγχος επίδοσης, οι κρίσεις πανικού και η δυσκολία κοινωνικής επανένταξης εμφανίζονται πλέον όλο και συχνότερα μέσα στις σχολικές αίθουσες. Η Γαλλίδα διδάκτορας Ψυχολογίας Marie Gallé-Tessonneau έχει εξηγήσει ότι το φαινόμενο είναι πολυπαραγοντικό και συνδέεται με τον φόβο αποτυχίας, το κοινωνικό άγχος, την αγωνία έκθεσης και τις μεταβάσεις ανάμεσα στις βαθμίδες εκπαίδευσης.

Την ίδια ώρα, ο Γάλλος ψυχίατρος François Jubert παρομοιάζει το σχολικό άγχος με μια μορφή «εξουθένωσης» που σχετίζεται με ένα όλο και πιο ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό περιβάλλον.

Πάντως σύμφωνα με τους ειδικούς, η βία στα σχολεία δεν γεννιέται αποκλειστικά μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Αντίθετα, συχνά αποτελεί αντανάκλαση ευρύτερων κοινωνικών πιέσεων, οικογενειακών δυσκολιών, ψηφιακής έκθεσης και ψυχικής επιβάρυνσης που μεταφέρεται στην καθημερινότητα των παιδιών.

Ο ρόλος των social media και της ψηφιακής βίας

Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης σχολικής βίας είναι ότι δεν σταματά όταν τελειώνει το σχολείο. Το bullying συνεχίζεται πλέον στο κινητό τηλέφωνο, στις ομαδικές συνομιλίες και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο διαδικτυακός εκφοβισμός λειτουργεί συχνά ως επέκταση της βίας που ξεκινά μέσα στη σχολική κοινότητα. Φωτογραφίες, βίντεο, χλευαστικά σχόλια και δημόσιος εξευτελισμός μπορούν να μετατρέψουν ένα περιστατικό σε μαζικό θέαμα μέσα σε λίγα λεπτά.

 Τι μπορεί να γίνει

Σε κάθε περίπτωση τα τελευταία χρόνια έχουν ξεκινήσει ορισμένες πρωτοβουλίες πρόληψης και διαχείρισης του φαινομένου. Το υπουργείο Παιδείας έχει αναπτύξει δίκτυο πρόληψης και αντιμετώπισης της σχολικής βίας, ενώ σε αρκετές περιοχές εφαρμόζονται πιλοτικά προγράμματα σχολικής διαμεσολάβησης. Στη Μαγνησία, για παράδειγμα, από τη νέα σχολική χρονιά δικηγόροι θα εκπαιδεύουν μαθητές και εκπαιδευτικούς στις πρακτικές ειρηνικής επίλυσης συγκρούσεων μέσα στα σχολεία.

Παράλληλα, ειδικοί τονίζουν την ανάγκη για σταθερή παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στις σχολικές μονάδες, καλύτερη εκπαίδευση εκπαιδευτικών και γονέων, αλλά και δημιουργία ασφαλών μηχανισμών αναφοράς ώστε τα παιδιά να αισθάνονται ότι μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο.
Πηγές: «Το Χαμόγελο του Παιδιού» , ΕΚΠΑ και Άρτεμις Τσίτσικα, UNICEF Greece, PubMed Central, ΕΛ.ΑΣ. OΚΑΝΑ