Η υπόθεση της 43χρονης Ελευθερίας Γιακουμάκη από το Ηράκλειο ήρθε να υπενθυμίσει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η έμφυλη βία στην Κρήτη και στην Ελλάδα δεν είναι ούτε αόρατη,ούτε παρελθόν. Αντίθετα, παραμένει παρούσα, απειλητική και πολλές φορές θανατηφόρα.
Η 43χρονη μητέρα δύο παιδιών βρέθηκε νεκρή μέσα στο αυτοκίνητό της, σε δύσβατο σημείο στην περιοχή της Αγίας Βαρβάρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ο πρώην σύντροφός της ήταν εκείνος που της είχε ζητήσει να συναντηθούν την Κυριακή 19 Απριλίου, σε ένα ραντεβού που όλα δείχνουν πως είχε οργανωθεί ως παγίδα θανάτου. Οι αρχές εκτιμούν ότι η δολοφονία έγινε μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, χωρίς καν το θύμα να προλάβει να αντιδράσει.
Από την ιατροδικαστική εξέταση προέκυψε ότι δέχθηκε μία σφαίρα στο μέτωπο από εννιάρι πιστόλι. Ο δράστης φαίνεται ότι στάθηκε έξω από το όχημα, μπροστά στο παράθυρο της θέσης του οδηγού, και πυροβόλησε σχεδόν εξ επαφής. Η Ελευθερία είχε φύγει από το σπίτι της χωρίς προσωπικά αντικείμενα, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι πίστευε πως επρόκειτο για μια σύντομη, συνηθισμένη συνάντηση και όχι για ενέδρα.
Όσα ακολούθησαν δείχνουν, σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα, μια προσπάθεια συγκάλυψης. Ο δράστης φέρεται να μετέφερε το όχημα της γυναίκας σε άλλο σημείο, να κινήθηκε με ταξί, να επέστρεψε στο δικό του αυτοκίνητο και να προσπάθησε να απομακρυνθεί από την περιοχή αφήνοντας πίσω του όσο το δυνατόν λιγότερα ίχνη. Είχε ήδη βρεθεί στο μικροσκόπιο των αρχών, αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή στην εξαφάνιση της 43χρονης και λίγες ώρες αργότερα εντοπίστηκε νεκρός, έχοντας βάλει τέλος στη ζωή του.
Μια δολοφονία που δεν γεννήθηκε ξαφνικά
Η γυναικοκτονία της Ελευθερίας Γιακουμάκη δεν μοιάζει με μια αιφνίδια έκρηξη. Μέσα από τις μαρτυρίες που ακολούθησαν, αποτυπώνεται ένα μοτίβο ελέγχου, πίεσης και έμμονης παρακολούθησης. Άνθρωποι που γνώριζαν τον δράστη τον περιγράφουν ως βίαιο, χειριστικό και ζηλιάρη. Σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες, παρακολουθούσε την 43χρονη, είχε τοποθετήσει GPS στο όχημά της και είχε φτάσει στο σημείο να της καταστρέψει τα λάστιχα.
Από έρευνα που έκανε το CRETA24 ανατρέχοντας σε όλες τις γυναικοκτονίες που έχουν σημειωθεί στο νησί αλλά και σε καταγγελίες που έχουν υποβάλει γυναίκες που έχουν νιώσει απειλή, τέτοιες υποθέσεις δεν ξεκινούν τη στιγμή της σφαίρας ή του μαχαιριού. Έχουν προηγηθεί συμπεριφορές ελέγχου, φόβου, απειλής, πίεσης και ασφυκτικής επιτήρησης. Η δολοφονία είναι η ακραία κατάληξη μιας πορείας που έχει ήδη δώσει προειδοποιητικά σημάδια.
Στις γυναικοκτονίες το όπλο είναι παράγοντας θανάσιμου κινδύνου
Η γυναικοκτονία της Γιακουμάκη επανέφερε στο προσκήνιο και ένα ακόμη στοιχείο που συναντάται συχνά σε υποθέσεις της Κρήτης, αυτό της χρήσης όπλου. Το νησί κουβαλά διαχρονικά μια ιδιαίτερη σχέση με τα όπλα, είτε αυτή συνδέεται με οικογενειακές παραδόσεις, είτε με την οπλοκατοχή, είτε με μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα που αντιμετώπισε για χρόνια το όπλο ως σχεδόν αυτονόητο στοιχείο της καθημερινότητας σε ορισμένες περιοχές.
Στις γυναικοκτονίες αυτό το στοιχείο είναι παράγοντας θανάσιμου κινδύνου. Όταν ο έλεγχος, η εμμονή και η βία συναντούν την εύκολη πρόσβαση σε όπλο, το αποτέλεσμα γίνεται ακόμα πιο φονικό. Η περίπτωση της Ελευθερίας Γιακουμάκη το επιβεβαιώνει με τον πιο ωμό τρόπο, όπως το επιβεβαίωσαν και άλλες υποθέσεις στην Κρήτη τα προηγούμενα χρόνια.
Οι καταγγελίες αυξάνονται και αποκαλύπτουν την πραγματική έκταση
Το πρώτο τρίμηνο του 2025 η Κρήτη κατέγραψε 353 επίσημες καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας, έναντι 218 την αντίστοιχη περίοδο του 2024 και 200 το 2023. Η αύξηση είναι σαφής και ανησυχητική. Το Ηράκλειο παραμένει στο επίκεντρο, ενώ πολύ έντονη είναι και η αύξηση στα Χανιά.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται κυρίως γυναίκες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης του Παρατηρητηρίου για τη Βία κατά των Γυναικών στην Κρήτη, το 73% των θυμάτων είναι γυναίκες. Στη μεγάλη τους πλειονότητα είναι ημεδαπές, ενώ οι ηλικίες 35 έως 45 ετών εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά καταγγελιών. Σημαντικό είναι επίσης ότι αυξάνονται και τα περιστατικά που αφορούν παιδιά, με την καταγεγραμμένη κακοποίηση ανηλίκων να παρουσιάζει δραματική άνοδο.
Τα ίδια τα περιστατικά που περιγράφονται στην έκθεση αποκαλύπτουν και τις μεγάλες δυσκολίες του συστήματος. Γυναίκες που ζητούν βοήθεια και δεν λαμβάνουν την αναγκαία προστασία. Θύματα που μεταφέρονται από υπηρεσία σε υπηρεσία χωρίς σαφές πλαίσιο υποστήριξης. Καταγγελίες που υποβαθμίζονται ως οικογενειακές διαμάχες. Μητέρες που μένουν στο ίδιο σπίτι με τον κακοποιητή γιατί δεν έχουν πού αλλού να πάνε. Φόβος, οικονομική εξάρτηση, κοινωνική πίεση και έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας συνθέτουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η βία μπορεί να συνεχίζεται μέχρι να γίνει μη αναστρέψιμη.
Οι γυναικοκτονίες στην Κρήτη έχουν ιστορία και ονοματεπώνυμα
Η Κρήτη έχει γνωρίσει και άλλες υποθέσεις που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη. Δεν πρόκειται για σποραδικά περιστατικά χωρίς σύνδεση μεταξύ τους. Αντίθετα, η αναδρομή των τελευταίων ετών δείχνει πόσο συχνά το θύμα είναι γυναίκα και ο δράστης σύζυγος, σύντροφος ή πρώην σύντροφος.
Το 2024, στο Ηράκλειο, μια 29χρονη έγκυος δολοφονήθηκε από τον 39χρονο σύζυγό της με πυροβόλο όπλο. Ο ίδιος κάλεσε την αστυνομία και ομολόγησε την πράξη του. Την ίδια χρονιά, και πάλι στο Ηράκλειο, 28χρονη γυναίκα πυροβολήθηκε στο κεφάλι από τον σύντροφό της μέσα στο σπίτι τους. Ο δράστης επιχείρησε να παρουσιάσει το έγκλημα ως ατύχημα, ισχυριζόμενος ότι έπαιζαν με το όπλο.
Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 2019, η Κρήτη είχε ζήσει μια σειρά από σοκαριστικές γυναικοκτονίες. Στη Σητεία, ένας 36χρονος έπνιξε με τα χέρια του την 32χρονη εν διαστάσει σύζυγό του. Στα Χανιά, στην περιοχή της Χαλέπας, ένας 47χρονος πυροβόλησε επτά φορές τη 49χρονη σύντροφό του και στη συνέχεια αυτοκτόνησε. Στη Νέα Αλικαρνασσό, ένας 54χρονος πυροβόλησε με κυνηγετικό όπλο και σκότωσε την 33χρονη σύζυγό του μετά από καβγά. Στον Μασταμπά, μια 31χρονη γυναίκα βρέθηκε νεκρή μέσα στο σπίτι της και τελικά ο σύντροφός της κατηγορήθηκε ότι τη δολοφόνησε έπειτα από καυγά.
Ακόμη πιο πίσω, το 2016, στον Σταλό Χανίων, ένας 61χρονος σκότωσε με όπλο την 48χρονη σύζυγό του και τραυμάτισε σοβαρά τον γιο τους. Το 2017, στην Καληδονία Χανίων, ένας άνδρας δολοφόνησε τη γυναίκα του και επιχείρησε να παρουσιάσει το έγκλημα ως αυτοκτονία. Το 2018, στο Ηράκλειο, μια 53χρονη γυναίκα δολοφονήθηκε με δεκάδες μαχαιριές από τον πρώην συγγενή της μέσα σε χώρο εργασίας.
Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή ακολουθία υποθέσεων υπάρχουν και εγκλήματα που δεν εντάσσονται στο στενό πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας, όπως η δολοφονία της Αμερικανίδας βιολόγου Σούζαν Ίτον στα Χανιά ή η υπόθεση της εξαφάνισης και δολοφονίας της Αντονίνας Ζόεβα στο Ρέθυμνο.
Το βασικό μοτίβο παραμένει σταθερό όταν μιλάμε για γυναικοκτονίες στην Κρήτη. Η γυναίκα χάνει τη ζωή της από άνδρα που ανήκει στον στενό της κύκλο ή θεωρεί ότι έχει δικαίωμα επάνω της.
Η Κρήτη δεν αντέχει άλλη σιωπή
Τα στοιχεία των καταγγελιών δείχνουν ότι όλο και περισσότερες υποθέσεις βίας έρχονται στην επιφάνεια. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι σπάει ένα μέρος της σιωπής, αλλά ταυτόχρονα δείχνει και το μέγεθος του προβλήματος. Και όσο οι καταγγελίες αυξάνονται, τόσο πιο επιτακτικό γίνεται να λειτουργεί ένα σύστημα που προλαμβάνει πριν φτάσουμε στο μοιραίο.
Αυτό σημαίνει ενίσχυση των υπηρεσιών πρώτης γραμμής, καλύτερη εκπαίδευση αστυνομίας και υγειονομικών, ουσιαστικό συντονισμό των φορέων, άμεση απομάκρυνση του θύτη όπου χρειάζεται και πραγματική πρόσβαση των γυναικών σε ασφαλείς δομές και στήριξη. Σημαίνει επίσης ότι η κοινωνία οφείλει να σταματήσει να δικαιολογεί, να υποβαθμίζει ή να προσπερνά τα σημάδια της βίας.
Η Κρήτη δεν χρειάζεται άλλη μια σύντομη έκρηξη οργής κάθε φορά που μια γυναίκα δολοφονείται. Χρειάζεται διαρκή εγρήγορση, πρόληψη και μηδενική ανοχή. Γιατί κάθε γυναικοκτονία δεν είναι απλώς μια ακόμη είδηση. Είναι η απόδειξη ότι κάπου, σε κάποιο σημείο, όλα όσα έπρεπε να λειτουργήσουν, δεν λειτούργησαν. Και αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί.
