Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο

Είναι η φωτογραφία που αποκάλυψε τα επί 82 ολόκληρα χρόνια άγνωστα πρόσωπα των ηρώων μιας σκοτεινής αλλά και εξόχως σημαντικής σελίδας της ελληνικής ιστορίας.

Μια ομάδα Ελλήνων περπατούν ατρόμητα και περήφανα προς τον τοίχο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής προκειμένου να εκτελεστούν από τους Γερμανούς κατακτητές. Οι περισσότεροι είδαμε με βαθιά συγκίνηση τα συγκλονιστικά βλέμματα εκείνων που αντιστάθηκαν. Κάποιοι όμως αντίκρισαν τα πρόσωπα συγγενών τους, των πρωταγωνιστών της δικής τους οικογενειακής ιστορίας .

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο

Αντικρίζοντας την ιστορική αυτή φωτογραφία – ντοκουμέντο, η οποία θα βρίσκεται σύντομα στην Ελλάδα μιας και το υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη υπογράψει προσύμφωνο με τον ιδιοκτήτη όλης της συλλογής για την απόκτησή της, έναντι του ποσού των 100.000 ευρώ όπως αποκάλυψε το protothema.gr, η ματιά πηγαίνει κατευθείαν σε εκείνον τον ψηλό άνδρα, με το λευκό πουκάμισο, που ηγείται λεβέντικα της πομπής προς τον θάνατο. Ποιο είναι όμως πραγματικά αυτό το παλικάρι που μέσα σε λίγες ώρες το πρόσωπό του έγινε σύμβολο της αντίστασης;

Το ΚΚΕ ταυτοποίησε στο πρόσωπό του τον 30χρονο Θρασύβουλο Καλαφατάκη από τον Πλατανιά Χανίων ο οποίος ασχολούνταν με τη γεωργία και τη γαλακτοκομία, είχε οργανωθεί στο κόμμα, συνελήφθη το 1939 για την αντιδιδακτορική του δράση, φυλακίστηκε στα Χανιά, στις Φυλακές Αβέρωφ, στην Ακροναυπλία και στη Λάρισα και εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Την εκδοχή αυτή υποστήριξε και ένας άνδρας από την Κρήτη ο οποίος δήλωσε πως αναγνώρισε στην φωτογραφία στον παππού του, δίνοντας μάλιστα στη δημοσιότητα και μια φωτογραφία του.

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
O κ. Θρασύβουλος Μαράκης με την φωτογραφία του παππού του Θρασύβουλου Καλαφατάκη, ο οποίος πιστεύει πως είναι ο άνδρας της φωτογραφίας
Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης σε άλλη φωτογραφία

Παρόλα αυτά, από τις πρώτες κιόλας ώρες που κυκλοφόρησε η συγκεκριμένη φωτογραφία ακούστηκε το όνομα του Βασίλη Παπαδήμα, μεγάλου αδελφού του γνωστού εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα, ο οποίος επίσης βρισκόταν στη λίστα των 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή.

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Η ομοιότητα του ψηλού άνδρα με το λευκό πουκάμισο με τον Βασίλη Παπαδήμα σε εφηβική ηλικία είναι εμφανής
Κι ενώ η κοινή γνώμη έχει μείνει με την αίσθηση πως ο άνδρας αυτός έχει ταυτοποιηθεί επισήμως και πρόκειται για τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη, υπάρχουν φωνές που επιμένουν, επικαλούμενοι μάλιστα συγκεκριμένα στοιχεία, πως στην συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει μια μεγάλη ιστορική ανακρίβεια που πρέπει να αποκατασταθεί.

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο εκδότης και συγγραφέας Βασίλης Χατζηϊακώβου κρατώντας στα χέρια του το βιβλίο με τις φωτογραφίες του Βασίλη Παπαδήμα που έγραψε ο αδελφός του Δημήτρης

Ο εκδότης και συγγραφέας Βασίλης Χατζηϊακώβου αναγνώρισε με την πρώτη ματιά τον Βασίλη Παπαδήμα στην συγκλονιστική φωτογραφία και έσπευσε να επιβεβαιώσει την εντύπωσή του αυτή με ντοκουμέντα καθώς ένιωσε την ηθική υποχρέωση να συνδράμει ώστε να διαλευκανθεί η υπόθεση: «Επειδή διατηρούσα μια ιδιαίτερη στενή και ουσιαστική σχέση με τον εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα και είχε μοιραστεί μαζί μου πολλά τεκμήρια από εκείνη την εποχή νιώθω ηθική υποχρέωση να μοιραστώ αυτά που γνωρίζω. Την πεποίθηση που είχα από την πρώτη στιγμή πως στη φωτογραφία απεικονίζεται ο Βασίλης Παπαδήμας, τήν επιβεβαίωσα ανατρέχοντας στο βιβλίο του Δημήτρη Παπαδήμα «Το οδοιπορικό ενός εκδότη». Οι φωτογραφίες που υπάρχουν στις σελίδες του μιλούν από μόνες τους» δήλωσε ο ίδιος στο protothema.gr. και πρόσθεσε: «Το ότι στη συγκεκριμένη φωτογραφία είναι ο Βασίλης Παπαδήμας μού επιβεβαίωσε με σιγουριά ο ανιψιός του Διονύσης Καραβίας, γιος της αδελφής του Ελένης και μοναδικός επιζών του στενού οικογενειακού κύκλου».

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο Βασίλης Παπαδήμας σε ηλικία 20 ετών

Την απόλυτη βεβαιότητά του πως στη φωτογραφία απεικονίζεται ο 35χρονος Βασίλης Παπαδήμας εξέφρασε στο protothema.gr και ο Πρόεδρος της Βιβλιοθήκης: Η Εθνική Αντίσταση, Πέτρος Κουλουφάκος στον οποίο ο ίδιος ο Δημήτρης Παπαδήμας είχε δείξει κατά το παρελθόν φωτογραφίες του εκτελεσμένου αδελφού του: «Είχαμε μιλήσει πολύ με τον Δημήτρη όταν ετοίμαζε το βιβλίο του και μού είχε δείξει πολλές φωτογραφίες του Βασίλη, κάποιες μάλιστα από τις οποίες δεν έχουν δημοσιευθεί. Είμαι απολύτως βέβαιος πως είναι αυτός στη φωτογραφία. Το να αναγνωρίζουν στο πρόσωπό του κάποιον άλλο αποτελεί ιστορική ανακρίβεια που πρέπει να αποκατασταθεί».

Πράγματι στο βιβλίο του Δημήτρη Παπαδήμα «Το οδοιπορικό ενός εκδότη», που κυκλοφόρησε το 2012, τέσσερα μόλις χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, σε ηλικία 92 ετών, υπάρχουν πολλές αναφορές στον αδελφό του Βασίλη αλλά και αρκετές φωτογραφίες του.

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο Βασίλης Παπαδήμας (στο κέντρο, όρθιος) τη δεκαετία του 1930 στη Γιάλοβα

Αναφερόμενος στην ημέρα της σύλληψής του γράφει χαρακτηριστικά: «Η πορεία μου από τότε στη ζωή ήταν πολύ δύσκολη. Οι Ιταλοί με τους Έλληνες χωροφύλακες συνέλαβαν στις 6 Αυγούστου του 1941 τον μεγαλύτερο αδελφό μου Βασίλη, προστάτη της οικογένειάς μας, για την πατριωτική και αντιστασιακή του δράση. Τον συνέλαβαν στο εργοστάσιο της ΑΕΟΠ (Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας) στη Γιάλοβα, λίγα χιλιόμετρα έξω από την Πύλο όπου εργαζόταν ως μηχανικός. Μετά από τέσσερα περίπου χρόνια εκτελέστηκε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής μαζί με άλλους 200 αντιφασίστες πατριώτες της Εθνικής Αντίστασης. Τον είδα για τελευταία φορά πίσω από τα κάγκελα του κρατητηρίου της Αστυνομίας της Πύλου που στεγαζόταν στο διοικητήριο οίκημα του στρατηγού Σνάιντερ, που τώρα είναι κατεδαφισμένο, και του πήγα ρούχα. Μου είπε από μέσα να μη στενοχωριόμαστε διότι θα αφεθεί σύντομα ελεύθερος. Ήμουν τότε μαθητής 16 ετών και από εκείνη τη στιγμή άλλαξε η ζωή μου. Τον περιμέναμε να έλθει στο σπίτι ώσπου μάθαμε για την εκτέλεσή του μετά από τέσσερα χρόνια.»

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο Βασίλης ήταν ο μεγαλύτερος από τα παιδιά της οικογένειας Παπαδήμα

Σε άλλο σημείο του βιβλίου αποτυπώνει τον τραγικό αντίκτυπο που είχε για ολόκληρη της οικογένειά του η εκτέλεση του Βασίλη: «Εκείνη την περίοδο και μετά από αρκετό καιρό, λόγω αδυναμίας της επικοινωνίας, μάθαμε το δυσάρεστο γεγονός της εκτέλεσης από τους Γερμανούς την 1η Μάη στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, του αδελφού μας Βασίλη, ηλικίας 35 ετών, μαζί με άλλους 200 αντισαφίστες αγωνιστές της εθνικής αντίστασης, σαν αντίποινα για τον θάνατο Γερμανού στρατηγού τον Απρίλιο του 1944 από τους αντάρτες του ΕΛΛΑΣ στους Μολάους της Λακωνίας. Το γεγονός αυτή στη συγκεκριμένη στιγμή έφερε μεγάλο πόνο και αναστάτωση σε όλη την οικογένειά μας. Από τη μητέρα μας το κρύβαμε μέχρι τον Νοέμβριο του 1944. Στο τέλος το είπαμε κι η άτυχη μητέρα δεν μπόρεσε να το αντέξει και μέσα σε σαράντα μέρες αφότου το έμαθε έπαθε εγκεφαλικό και πέθανε. Μετά από έξι μήνες πέθανε και ο άρρωστος αδελφός μας Κώστας που είχε προσβληθεί από μηνιγγίτιδα σε μικρή ηλικία. Μέσα σ’ ένα χρόνο χάσαμε τρία μέλη της οικογένειά μας. Σ’ αυτό το διάστημα λόγω κακουχιών αρρώστησα κι εγώ από σταφυλοκοκκίαση και κινδύνεψα, αλλά ευτυχώς βρέθηκαν στη Μεθώνη ενέσεις «ουτραζεπτήλ»που πήγε κι έφερε η αδελφή μου η Ελένη με μεγάλο κίνδυνο».

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο Βασίλης Παπαδήμας στη φωτογραφία της αστυνομικής του ταυτότητας

Σύμφωνα με το βιογραφικό που παρατίθεται στο ίδιο βιβλίο ο Βασίλης Ν. Παπαδήμας ήταν ο πρωτότοκος γιος του Νικόλη και της Γεωργίτσας Παπαδήμα. Γεννήθηκε στην Πύλο το 1909 από εργατική οικογένεια. Εργάστηκε πρώτα μαζί με τον πατέρα του και έμαθε την τέχνη του μαραγκού. Εργατικός και ανήσυχο πνεύμα όπως ήταν, γνώρισε την τέχνη του μηχανικού στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας (ΑΕΟΠ) στη Γιάλοβα, το 1938 πήρε το πτυχίο του πρακτικού μηχανικού κατόπιν εξετάσεων και λειτούργησε υπεύθυνα τις εγκαταστάσεις του εργοστασίου. Επιστρατεύθηκε και πολέμησε στην Αλβανία από τους πρώτους. Επέστρεψε στην Πύλο και στις 6 Αυγούστου του 1941 συνελήφθη στον χώρο που εργαζόταν, στο εργοστάσιο της ΑΕΟΠ στη Γιάλοβα, από Ιταλούς καραμπινιέρους κατακτητές και Έλληνες χωροφύλακες με βάση καταστάσεις με ονόματα Ελλήνων δημοκρατικών και αντιφασιστών πολιτών που παρέδωσε η δικτατορική κυβέρνηση στους Ιταλογερμανούς κατακτητές. Μεταφέρθηκε τα τέσσερα χρόνια της Κατοχής σε στρατόπεδα του Ναυπλίου, της Λάρισας και του Χαϊδαρίου και την 1η Μαίου εκτελέστηκε μαζί με 200 άλλους αντιφασίστες δημοκράτες στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Φωτογραφίες Καισαριανής: Καλαφατάκης ή Παπαδήμας; Ποιος είναι τελικά ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο
Ο εκδότης Δημήτρης Παπαδήμας στο μνημείο της Καισαριανής όπου εκτελέστηκε ο αδελφός του

«Η θυσία και ο ηρωϊσμός τους αποτελούν εθνική και δημοκρατική παρακαταθήκη για όλους μας» υπογραμμίζει με νόημα ο συγγραφέας του βιβλίου και αδελφός ενός από τους εκτελεσθέντες στο τέλος του σύντομου αυτού βιογραφικού σημειώματος.

Προηγούμενο

Τρία χρόνια μετά, γιατί τα Τέμπη παραμένουν ανοιχτή υπόθεση

Επόμενο

Η Paramount εξαγοράζει τη Warner Bros – Απέσυρε την προσφορά της η Netflix

Σχετικά Άρθρα