Τον Φεβρουάριο του 2025 ο Εθνικός Οργανισμός Τουρισμού (ΕΟΤ) προκήρυξε ηλεκτρονικό ανοιχτό διαγωνισμό προϋπολογισμού 250.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) για την επιλογή αναδόχου με σκοπό την υλοποίηση των λεγόμενων ταξιδιών εξοικείωσης (επιδοτούμενα ταξίδια για ταξιδιωτικούς πράκτορες, δημοσιογράφους κ.ά. με στόχο την ανάδειξη της Ελλάδας) για χρονικό διάστημα ενός έτους.
Λόγω της μη υποβολής καμιάς προσφοράς, ο διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος και ο ΕΟΤ αποφάσισε να προσφύγει στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, σε αυτό που συνηθίζουμε να λέμε απευθείας ανάθεση. Ωστόσο, όταν το σχετικό αίτημα έφτασε στην ΕΑΔΗΣΥ (Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων), απορρίφθηκε. Ο λόγος; Οπως διαπίστωσε η ΕΑΔΗΣΥ, ο αρχικός διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος πιθανόν διότι η ίδια η προκήρυξή του περιείχε πολλά λάθη, οδηγώντας στην πραγματικότητα σε αποκλεισμό προσφορών.
Κατ’ αρχάς, άλλα έγραφε η προκήρυξη που εστάλη στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕΕΕ) και άλλα έγραφε η περίληψη της διακήρυξης που εστάλη στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), αλλά και η ίδια η διακήρυξη. Στη μεν προκήρυξη στην ΕΕΕΕ υπήρχε όρος ότι η σύμβαση πρέπει να εκτελείται στο πλαίσιο προγραμμάτων προστατευμένης απασχόλησης (π.χ. από φορείς που απασχολούν άτομα με αναπηρία), στο κείμενο που δημοσιεύθηκε στην Ελλάδα δεν υπήρχε αυτός ο όρος. Δεύτερον, περιελάμβανε σε ένα σημείο ότι η σύμβαση μπορεί να παραταθεί έως 12 μήνες, ενώ σε άλλο σημείο ανέφερε ότι μπορεί να παραταθεί έως 6 μήνες.
Τρίτον και ίσως το σημαντικότερο, απαιτούσε οι συμμετέχοντες να διαθέτουν κατά την τελευταία πενταετία (2020-2024) μέσο γενικό κύκλο εργασιών ποσού τουλάχιστον ίσου προς το ποσό της προϋπολογιζόμενης δαπάνης της σύμβασης (χωρίς ΦΠΑ). Μόνο που η νομοθεσία ρητά προβλέπει ότι μπορεί να μπει κατώτατο πλαφόν, αλλά να αφορά το πολύ τις τρεις τελευταίες οικονομικές χρήσεις. Λόγω COVID-19 και περιορισμού ταξιδιών το 2020 και το 2021 ελάχιστες επιχειρήσεις του κλάδου είχαν έσοδα.
Από το 2014 μέχρι σήμερα, σχεδόν ένα στα πέντε αιτήματα για προσφυγή σε απευθείας ανάθεση απορρίφθηκε από την αρμόδια Αρχή.
Αυτή, φυσικά, δεν είναι η μοναδική περίπτωση που η προκήρυξη ενός διαγωνισμού περιέχει λάθη τα οποία οδηγούν στο να κηρυχθεί τελικά άγονος και στη συνέχεια η αναθέτουσα αρχή να επικαλείται αυτό ακριβώς για να ζητεί την προσφυγή σε απευθείας ανάθεση. Αρκετά συχνά γίνεται επίκληση της κατεπείγουσας ανάγκης, ακόμη και αν στην πραγματικότητα πρόκειται για έργα που θα έπρεπε να είχαν γίνει εδώ και χρόνια. Μετά τη φωτιά που εκδηλώθηκε σε γραφεία στο αμαξοστάσιο του ΟΣΥ στον Βοτανικό τον Ιούνιο του 2025, ο ΟΣΥ επιχείρησε την απευθείας ανάθεση προμήθειας και εγκατάστασης νέου ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού προϋπολογισμού 1,68 εκατ. ευρώ, με την επίκληση της κατεπείγουσας ανάγκης έπειτα από απρόβλεπτα γεγονότα. Μόνο ό,τι συνέβη ήταν στην πραγματικότητα εξαιρετικά αναμενόμενο. Κι αυτό διότι, σύμφωνα με το πόρισμα για την πυρκαγιά, αλλά και με βάση υπηρεσιακό σημείωμα, αυτή οφείλεται στην παλιά ηλεκτρολογική εγκατάσταση (χωρίς ρελέ ασφαλείας μεταξύ άλλων) που δεν είχε αντικατασταθεί στο μεγαλύτερο μέρος της από το 1964, οπότε κατασκευάστηκε το κτίριο. Αλλωστε τον Απρίλιο του 2025, δύο μήνες πριν από τη φωτιά, είχε συνταχθεί μελέτη για την ανάγκη αντικατάστασης της ηλεκτρικής εγκατάστασης.
Οι πλέον «συνήθεις ύποπτοι» παραμένουν οι δήμοι, οι οποίοι ουκ ολίγες φορές περιλαμβάνουν στις προκηρύξεις όρους που σχετίζονται με την περιοχή όπου εδρεύουν οι υποψήφιοι, περιορίζουν τον ανταγωνισμό, αποκλείουν υποψηφίους και καταλήγουν σε άγονους διαγωνισμούς. Ο Δήμος Κατερίνης έθεσε ως όρο σε διαγωνισμό για την προμήθεια καυσίμων οι υποψήφιοι να έχουν τις εγκαταστάσεις τους εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Κατερίνης ή όμορων δήμων και σε απόσταση έως 15 χλμ. από το κέντρο της πόλης. Αντιστοίχως, ο Δήμος Παρανεστίου έθεσε ως όρο σε διαγωνισμό για την προμήθεια παροχής υπηρεσιών συντήρησης οχημάτων το συνεργείο να βρίσκεται σε απόσταση (και ούτε καν ακτίνα) έως 50 χλμ. από την έδρα του δήμου.
Με βάση τα στοιχεία της ΕΑΔΗΣΥ από το 2014 μέχρι σήμερα σχεδόν ένα στα πέντε αιτήματα (20,5%) για προσφυγή σε απευθείας ανάθεση τα οποία υποβλήθηκαν προς έγκριση στην Αρχή απορρίφθηκε, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η αναθέτουσα Αρχή ζήτησε έγκριση κατόπιν… εορτής, δηλαδή αφού είχε αναθέσει απευθείας τη σύμβαση και μάλιστα για σημαντικά ποσά, όπως έργο στην Εγνατία Οδό προϋπολογισμού 4,98 εκατ. ευρώ.
Πριν από λίγες ημέρες, η ΕΑΔΗΣΥ εξέδωσε εγκύκλιο με κατευθυντήριες οδηγίες στην οποία προβαίνει σε επισημάνσεις για τις απευθείας αναθέσεις, επιχειρώντας να βάλει φρένο στην πρακτική αυτή. «Λαμβάνοντας υπόψη ότι η χρήση διαδικασίας “απευθείας ανάθεσης” –και η συναφής πρακτική της “συλλογής προσφορών”– συνιστά παρέκκλιση από τις γενικές αρχές της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και του ανταγωνισμού, πρέπει να επιτρέπεται σε οριοθετημένες περιπτώσεις και υπό αυστηρούς διαδικαστικούς περιορισμούς. Μόνο η ταχύτητα που ενδεχομένως επιτυγχάνεται κατά την απευθείας ανάθεση σύμβασης, δεν δικαιολογεί τη συλλήβδην προσφυγή στην εν λόγω διαδικασία, ιδίως για ποσά πολλαπλάσια της επιλογής του εθνικού νομοθέτη (σ.σ. έως 60.000 ευρώ για έργα και μελέτες και έως 30.000 ευρώ για αγαθά – υπηρεσίες)», τονίζει η Αρχή, ενώ προσθέτει με νόημα: «Η θέσπιση υψηλών χρηματικών ορίων απευθείας ανάθεσης πρέπει να αποφεύγεται γιατί μπορεί να οδηγήσει σε αδιαφανείς διαδικασίες, περιορισμένο ανταγωνισμό και υψηλότερο κόστος».
Πηγή: kathimerini.gr
