Η χώρα μας, όπως είναι γνωστό πλήρωσε βαρύτατο τίμημα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως ήταν αναμενόμενο ορίστηκε αντιπροσωπεία από την Ελλάδα, για να καταγράψει όλα τα εγκλήματα που έγιναν στη χώρα μας και τα ονόματα όσων ήταν υπεύθυνοι γι’ αυτά.
Ο κατάλογος αυτός είχε τις υπογραφές του Δ. Κιουσσόπουλου Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, του Συνταγματάρχη Χριστόδουλου Τσιγάντε και του Αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας Τσαμαδού. Περιείχε 1.127 ονόματα Γερμανών αξιωματικών και στρατιωτών, 470 Ιταλών, 410 Τσάμηδων και 242 Βουλγάρων. Από τους 2.250 περίπου εγκληματίες πολέμου, η Συμμαχική Επιτροπή ενέκρινε μόνο την παράδοση οκτώ Γερμανών! Των Στρατηγών Μπρόιερ, Μίλερ και Άντραε, του Συνταγματάρχη Μπάρκε, του Άλφρεντ Τάουμπερτ της Γκεστάπο, του Υπολοχαγού Χανς Ζάμπελ, του Υπαξιωματικού Σπρέγκερ και του Αλόις Σκρίβαν. Σ’ αυτούς αργότερα προστέθηκε και ο διαβόητος Σούμπερτ, με τον οποίο θα ασχοληθούμε σε ειδικό άρθρο.
Η δίκη των Στρατηγών Μπρόιερ και Μίλερ
Τον Νοέμβριο του 1946 διεξήχθησαν οι δίκες των Στρατηγών Μπρόιερ και Μίλερ, στην Αθήνα. Και οι δύο είχαν διατελέσει Διοικητές Κρήτης. Για πολλές μέρες, στο Δικαστήριο έδιναν καταθέσεις δεκάδες μάρτυρες που περιέγραφαν με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τις εκτελέσεις και τα άλλα εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε ολόκληρο το νησί μετά την κατάληψή του.
Τα πρώτα εγκλήματα έγιναν αμέσως μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Ναζί. Ο Στρατηγός Στουρμ, Διοικητής ενός Συντάγματος αλεξιπτωτιστών, μόλις έληξαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις διέταξε τις πρώτες εκτελέσεις ομήρων στο χωριό Πηγή Ρεθύμνου, επειδή εκεί το Σύνταγμά του είχε υποστεί σοβαρές απώλειες. Ο ίδιος, στις 2 Ιουνίου 1941 διέταξε στο χωριό Άδηλη την εκτέλεση 18 ομήρων και την επόμενη, 10 χωρικών στο Λουτρό. Με αφορμή την επιδρομή Βρετανών κομάντος το 1943 στην Κρήτη διατάχθηκε ο τυφεκισμός 50 ομήρων, ενώ ταυτόχρονα ο Στρατιωτικός Διοικητής του Festung -Kreta (Φρούριο-Κρήτη), Στρατηγός Μπρόιερ προειδοποίησε τους Κρητικούς πως: «Η εκτέλεση των 50 ομήρων αποτελεί μικρό δείγμα της σκληρότητας των μέτρων τα οποία θα ληφθούν στη συνέχεια στην περίπτωση που ο Κρητικός λαός επαναλάβει τις αντιγερμανικές πράξεις».
Σε κατάθεσή του, στο Εθνικό Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου, στις 26 Απριλίου 1946, ο Μπρόιερ τόνισε ότι εκτελούσε διαταγές του Γερμανικού Γενικού Επιτελείου Στρατού, σύμφωνα με τις οποίες, για τον θάνατο κάθε Γερμανού στρατιώτη θα έπρεπε να εκτελούνται 10 Έλληνες ή και περισσότεροι, κατά την κρίση του αρμόδιου Διοικητή. Τη διαταγή αυτή, ο Γερμανός Διοικητής τη μετέφερε προφορικά στους διοικητές κατώτερων στρατιωτικών μονάδων και στη συνέχεια την κατέστρεφε για να μην περιέλθει «εις χείρας ξένας».
Η απολογία του Στρατηγού Μπρόιερ
Η αποδεικτική διαδικασία στο Ειδικό Δικαστήριο Εγκληματιών Πολέμου ολοκληρώθηκε τις πρώτες βραδινές ώρες της 29ης, Νοεμβρίου 1946. Στη συνέχεια κλήθηκε να καταθέσει ο Μπρόιερ. Ξεκίνησε την απολογία του αναφερόμενος στη ζωή του και τη σταδιοδρομία του. Είπε ότι κατά τη γνώμη του, οι επιχειρήσεις στην Κρήτη δεν έπρεπε να γίνουν. Τις αποφάσισε όμως το Γερμανικό Επιτελείο, για να βοηθήσει του Ρόμελ στην Αφρική, αλλά και για να έχει μια προκεχωρημένη βάση στην Ανατολική Μεσόγειο. Όπως είπε μετά την κατάληψη της Κρήτης μετατέθηκε στο ρωσικό μέτωπο. Επέστρεψε όμως στη Μεγαλόνησο τον Σεπτέμβριο του 1941, καθώς το Γερμανικό Επιτελείο θεώρησε ανεπαρκή τον Στρατηγό Άντραε, που είχε αναλάβει τη διοίκηση της Κρήτης.
Ο Άντραε, μετά την άφιξη εκ νέου του Μπρόιερ στη Μεγαλόνησο μετατέθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα για την αντιμετώπιση των «αντάρτικων συμμοριών» ή στο Υπουργείο Αεροπορίας του Ράιχ, σύμφωνα με άλλες πηγές. Ένα μήνα μετά την εκ νέου τοποθέτησή του στην Κρήτη, ο Μπρόιερ, όπως είπε, που είχε μάθει για την ισοπέδωση της Κανδάνου και την τοποθέτηση της πινακίδας – όνειδος για την ανθρωπότητα «εδώ υπήρχε κάποτε η Κάνδανος» πήγε εκεί, βρήκε τον πρόεδρο του χωριού και του είπε ότι οι κάτοικοι της Κανδάνου μπορούν να επιστρέψουν στον τόπο τους.
Για την καταναγκαστική εργασία είπε ότι «κληρονόμησε» αυτό το καθεστώς από τους προκατόχους του. Δεν μπορούσε, όπως είπε, να δώσει χάρη στους καταδικασμένους από τα στρατοδικεία, γιατί το δικαίωμα αυτό το είχε το Στρατηγείο Θεσσαλονίκης, στο οποίο υπαγόταν. Την ευθύνη των εκτοπισμών, την «έριξε» στην Γκεστάπο. Για τις εκτελέσεις που ακολούθησαν τη δολιοφθορά στο Καστέλι, είπε ότι εκτέλεσε διαταγή της ανώτατης ηγεσίας του Γερμανικού Στρατού, σύμφωνα με την οποία για κάθε νεκρό Γερμανό στρατιώτη έπρεπε να εκτελεστούν 50 Έλληνες. Υπεύθυνους, θεωρούσε τους Στρατηγούς Κάιτελ και Γιοντλ.
Ο Μπρόιερ παρέκαμψε τα γεγονότα των τουφεκισμών και των εμπρησμών στη Βιάννο, είπε ότι συνεργάστηκε με τον Μίλερ και ο ίδιος διέταξε την καταστροφή των χωριών όπου υπήρχε παρουσία ανταρτών. Στη συνέχεια αναφέρθηκε στον διαβόητο Σούμπερτ λέγοντας ότι τη συγκρότηση της ομάδας του που βαρύνεται με πλήθος εγκλημάτων σε Κρήτη και Μακεδονία εισηγήθηκε ο Ταγματάρχης Γκρόιτς.
Για τη σύλληψη των Εβραίων της Κρήτης, ο Μπόιερ επέρριψε την ευθύνη στην Γκεστάπο, στην SIPO/SD (Υπηρεσία Ασφαλείας) και στις γερμανικές ναυτικές Αρχές. Στα τέλη Μαΐου 1944 οι Έλληνες Εβραίοι της Κρήτης συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν με το πλοίο «Α/Π Τάναϊς» (σημ: Τάναϊς ήταν το αρχαίο όνομα του ποταμού Ντον και ελληνικής πόλης στις εκβολές του), προς την ηπειρωτική Ευρώπη. Στις 8/6/1944 το «Τάναϊς», βυθίστηκε από το βρετανικό πλοίο «HMS Vivid». Σύμφωνα με έκθεση του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, οι απώλειες της κοινότητας των Εβραίων των Χανίων ήταν τεράστιες: 343 νεκροί, δηλαδή το 89% του εβραϊκού πληθυσμού της πόλης. Ο Μπρόιερ έκλεισε την απολογία του, ως εξής:
«Δεν επιθυμώ να σωθώ εις βάρος του συγκατηγορουμένου μου Μίλερ. Ευνοϊκή τύχη με κάλεσε να φύγω από την Κρήτη, την κατάλληλη ώρα (σημ: 31 Μαΐου 1944). Αν ήμουν στη θέση του, ασφαλώς θα έπαιρνα τα ίδια μέτρα. Δεν πιστεύω ότι οποιοσδήποτε Στρατηγός του κόσμου θα ενεργούσε διαφορετικά. Εγώ θέλησα την αγάπη των Κρητικών, αλλά αυτοί την απέκρουαν. Τα θύματα αποδείχτηκε σήμερα ότι χάθηκαν άδικα. Δεν ζητώ αθώωση ή επιείκεια, γιατί δεν αναγνωρίζω το Δικαστήριο. Λάβετε απόφαση αφού σκεφτείτε. Καταδικάζετε στο πρόσωπό μου τη στρατιωτική πειθαρχία και πίστη. Ό,τι έκανα, το έκανα από πατριωτισμό. Η αρετή αυτή ζητείται από κάθε πολίτη… Τελείωσα».
Με το τέλος της Απολογίας του Μπρόιερ, η συνεδρίαση του Ειδικού Δικαστηρίου διακόπηκε. Να σημειώσουμε ότι ο γεννημένος το 1893 Μπρόιερ έδειξε κάποια δείγματα ανθρωπιάς στην Κρήτη. Έτσι, στις 25 Μαρτίου 1943, ημέρα της Εθνικής μας Επετείου απελευθέρωσε 100 κρατούμενους στις φυλακές της Αγιάς. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, πατέρας του σημερινού πρωθυπουργού.
Φρίντριχ – Βίλχελμ Μίλερ: η απολογία του «σφαγέα της Κρήτης»
Ο Φρίντριχ – Βίλχελμ Μίλερ γεννήθηκε το 1897. Πήρε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αρχικά ως πεζοναύτης, ενώ μετά το 1915, σε ηλικία δηλαδή μόλις 18 ετών έγινε Υπολοχαγός.
Δείγματα της εγκληματικής του προσωπικότητας είχε δείξει ήδη από το 1943, όταν μετά την κατάληψη από τους Ναζί της Κω, από τους Βρετανούς και τους Ιταλούς, που είχαν συνθηκολογήσει διέταξε να εκτελεστούν πάνω από 100 Ιταλοί αξιωματικοί, οι οποίοι δεν ήθελαν να πολεμήσουν στο πλευρό των Γερμανών. Από το καλοκαίρι του 1944 διαδέχτηκε τον Μπρόιερ στη Διοίκηση της Κρήτης. «Φρόντισε» μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να λάβει, λόγω των εγκλημάτων στη Βιάννο, τα Ανώγεια, το Αμάρι, τη Δαμάστα, τη Σκουρβούλα και το Μαλάθυρο, το προσωνύμιο «ο σφαγέας της Κρήτης».
Στην απολογία του, που ξεκίνησε το απόγευμα της 30/11/1946, ο αμετανόητος Μίλερ, είπε ότι μετά την ήττα της Γερμανίας στον Α’ ΠΠ, είχε πειστεί ότι έπρεπε η χώρα του οπωσδήποτε να κερδίσει τον Β’ ΠΠ. Ο πόλεμος Ελλάδας – Γερμανίας ήταν ανεπιθύμητος, τόνισε. Οφειλόταν στην ανοησία του Μουσολίνι και τις βρετανικές δολοπλοκίες. Αναγνώρισε ότι η ήττα των Γερμανών στον Α’ ΠΠ οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην ελληνική συμμετοχή και την γερμανική ήττα στη Μακεδονία. Ωστόσο, οι Γερμανοί, τόνισε ο Μίλερ δεν είχαν εκδικητικές διαθέσεις απέναντι στους Έλληνες.
Η γερμανική επίθεση στην Ελλάδα ήταν σύντομη και ο πόλεμος των δύο αντιπάλων «διεξήχθη τίμια» κατά τον Μίλερ. Εξήρε την άψογη συμπεριφορά των Ελλήνων στα νοσοκομεία απέναντι στους Γερμανούς τραυματίες (αυτό επιβεβαιώνεται και από την έκθεση της Μεραρχίας SS «Leibstandarte», τον Απρίλιο του 1941), ενώ από τις συναντήσεις του με Έλληνες αξιωματικούς συμπέρανε ότι αντιμετώπιζε «τίμιους εχθρούς».
Ο Μίλερ έφτασε για πρώτη φορά στην Κρήτη στις 22/10/1942. Εκεί, ο Στρατηγός Μπρόιερ, Διοικητής του νησιού, τον ενημέρωσε για την κατάσταση στη Μεγαλόνησο. Του ανέφερε ότι το καλοκαίρι του 1942 είχαν εκτελεστεί 50 Κρητικοί για δολιοφθορά. Για τους αντάρτες της Κρήτης, ο Μίλερ είπε ότι υπήρχαν, αλλά η δράση τους ξεκίνησε ουσιαστικά μετά την ήττα των Γερμανών στο Στάλινγκραντ. Οι γερμανικές επιχειρήσεις κατά των ανταρτών ήταν ανεπιτυχείς, γιατί όταν πλησίαζαν στα χωριά που ήταν καταφύγιά τους, οι αντάρτες ειδοποιούνταν από τους χωρικούς με διάφορους τρόπους, όπως π.χ. με κωδωνοκρουσίες! Η απολογία του Μίλερ συνεχίστηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1946.
Ο Μίλερ αναφέρθηκε στη σφαγή (ολοκαύτωμα) της Βιάννου και ισχυρίστηκε ότι τα «αντίποινα» ήταν απαραίτητα, επειδή οι ντόπιοι βοηθούσαν τους αντάρτες και ουσιαστικά ήταν συνυπεύθυνοι μ’ αυτούς για τις ενέργειές τους. Η γερμανική παραμονή στην Κρήτη θα γινόταν πολύ δύσκολη και ενδεχομένως να ακολουθούσε βρετανική απόβαση στο νησί, αν δεν πειθαρχούσε ο πληθυσμός. Το καλοκαίρι του 1944 ο Μίλερ ανέλαβε τη διοίκηση του Festung- Kreta από τον Μπρόιερ. Μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία έδωσε εντολές στους μεράρχους του προβαίνουν σε αντίποινα για κάθε δολοφονία Γερμανού στρατιώτη ή δολιοφθορά.
Παραδέχτηκε ότι αυτός έδωσε εντολή για την καταστροφή των Ανωγείων, γιατί ήταν κέντρο ανταρτών και είχαν μάλιστα δική τους ομάδα. Στα Ανώγεια σκοτώθηκαν πολλοί Γερμανοί στρατιώτες, έγιναν πολλές δολιοφθορές και από τα γύρω χωριά πέρασε ο Στρατηγός Κράιπε κατά την απαγωγή του. Ο Μίλερ απέρριψε την κατηγορία ότι διέταξε να εκτελεστούν όλοι οι άνδρες στα Ανώγεια. Όπως είπε, η διαταγή του αφορούσε μόνο τους άντρες ως 50 ετών… Η απολογία του Μίλερ ολοκληρώθηκε στις 3 Δεκεμβρίου. Ακολούθησαν ερωτήσεις των Δικαστών και του Βασιλικού Επιτρόπου Νικόλαου Ζαχαρία.
Άλλα εγκλήματα των Γερμανών στην Κρήτη που αποκαλύφθηκαν στη Δίκη των Μπρόιερ – Μίλερ
Κατά τη διάρκεια της δίκης των Μπρόιερ – Μίλερ ήρθαν στο φως από καταθέσεις μαρτύρων και άγνωστα, ως τότε εγκλήματα των Ναζί στην Κρήτη. Ο Λοχαγός Αϊζενχάουπτ, Διοικητής της Φρουράς του χωριού Βουκόλοι, μαζί με τον Λοχαγό Μπέρνερ, Διοικητή της Φρουράς του Καστελίου εκστράτευσαν στις 2 Απριλίου 1944 με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις εναντίον των χωριών Λουρακές, Παλαιόκαστρο, Ποταμίδα, Εννέα Χωριά και Στρικάρι στο πλαίσιο των επιχειρήσεων κατά των ανταρτών.
Οι επιχειρήσεις διήρκεσαν 4 μέρες. Βομβαρδίστηκαν και καταστράφηκαν τα περισσότερα σπίτια των χωριών και εκτελέστηκαν 14 χωρικοί. Ένας άλλος Λοχαγός, ο Χάρτμαν, Διοικητής των Κυδωνιών, με ένα Λόχο του επέδραμε στο γειτονικό χωριό Φουρνιές. Αφού συνέλαβε 500 χωρικούς, τους μετέφερε σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης. Από τους ομήρους, 50 εκτελέστηκαν αργότερα, 200 μεταφέρθηκαν στη Γερμανία για καταναγκαστική εργασία και οι υπόλοιποι αφέθηκαν ελεύθεροι. Τέλος, ο Μπρόιερ κατηγορήθηκε και για το ότι, τον Σεπτέμβριο του 1943 διέταξε την καταστροφή των χωριών Γδόχια, Βουρμιές, Μυρτιά και Ρίζα, ως αντίποινα εναντίον των ανταρτών και έδωσε εντολή για την εκτέλεση 122 κατοίκων των χωριών αυτών.
Η αγόρευση – καταπέλτης του Πλοιάρχου Ζαχαρία
Ο Βασιλικός Επίτροπος, Πλοίαρχος Νικόλαος Ζαχαρίας ήταν καταπέλτης. Αφού τόνισε ότι η γερμανική επίθεση στην Ελλάδα ήταν παντελώς αναίτια, δίχως η χώρα μας να έχει κάνει κάτι σε βάρος της Γερμανίας, συνέχισε λέγοντας ότι οι Ναζί έφτασαν ως το Ταίναρο και στη συνέχεια κατέλαβαν την Κρήτη.
Ο Ζαχαρίας απέρριψε τον ισχυρισμό των κατηγορουμένων ότι ο πληθυσμός του νησιού ήταν συνυπεύθυνος για τα χτυπήματα σε βάρος των Γερμανών, καθώς αυτό δεν προβλέπεται από το Διεθνές Δίκαιο και τις Διεθνείς Συμβάσεις. Για τις διώξεις των ανταρτών, είπε ο Ζαχαρίας, ίσως είχαν δικαίωμα οι Γερμανοί να τις κάνουν, όμως οι ίδιοι «δημιούργησαν» τους αντάρτες που αγωνίστηκαν εναντίον των κατακτητών της χώρας τους. Στη συνέχεια πρότεινε την ποινή του θανάτου και για τους δύο κατηγορούμενους και μάλιστα κατά συγχώνευση για τα διάφορα εγκλήματά τους.
Η απόφαση για καταδίκη σε θάνατο των Μπρόιερ και Μίλερ
Μετά την αγόρευση του Ζαχαρία η δίκη διακόπηκε. Το απόγευμα της 9/12/1946 ο Πρόεδρος του Ειδικού Δικαστηρίου Κιουσσόπουλος ανακοίνωσε την απόφαση. Σε αυτή αναφερόταν ότι ο ισχυρισμός των κατηγορουμένων περί διαταγής δεν ευσταθούσε, αφού τα εγκλήματα που διέπραξαν (ομαδικές εκτελέσεις, εμπρησμοί κ.λπ.) αποτελούσαν πράξεις που προσέβαλλαν κάθε ανθρώπινο αίσθημα. Το Δικαστήριο κήρυξε και τους δύο κατηγορούμενους ενόχους για ηθική αυτουργία στα εγκλήματα και επέβαλε:
Στον Στρατηγό Μπρόικερ, την ποινή του θανάτου, για τον φόνο 533 ατόμων σε διάφορα χωριά. Επίσης, του επιβλήθηκε η ποινή των 20 ετών για τα εγκλήματα που διέπραξε η ομάδα του Σούμπερτ (200 φόνοι) και δέκα έτη ειρκτής, για κλοπές και λεηλασίες σε βάρος των κατοίκων της Βιάννου. Όλες οι ποινές, συγχωνεύθηκαν στη μεγαλύτερη, την ποινή του θανάτου.
Στην Στρατηγό Μίλερ, την ποινή του θανάτου για τον φόνο 556 ατόμων της περιοχής Βιάννου και 600 περίπου ατόμων, στις περιοχές Κισσάμου και Αμαρίου. Ακόμα επέβαλε στον ίδιο, ποινή δέκα ετών ειρητής, για κλοπές σε βάρος κατοίκων των ίδιων περιοχών. Όλες οι ποινές συγχωνεύθηκαν στην ποινή του θανάτου.
Η απόφαση με την οποία καταδικάστηκαν οι δύο Γερμανοί Στρατηγοί της δίκης ήταν η υπ’ αριθμ. 3 της 9/12/1946. Στη διάρκεια της δίκης η συμπεριφορά του Μπρόιερ ήταν τελείως διαφορετική από αυτή του «σκληρού» και υπερόπτη Μίλερ. Την αυγή της 20ης Ιουνίου 1947, οι Μπρόιερ και Μίλερ έπεσαν νεκροί από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος.
Επίλογος
Αυτή ήταν η δίκη των Στρατηγών Μπρόιερ και Μίλερ, που αιματοκύλησαν την Κρήτη και εκτελέστηκαν. Ο τρίτος Στρατηγός. που όπως αναφέραμε ανέλαβε τη Διοίκηση της Κρήτης (Ιούνιος 1941 – φθινόπωρο 1942) ήταν ο Αλεξάντερ Άντραε (1888-1979). Και αυτός βαρυνόταν με εκτελέσεις και βασανισμούς στην Κρήτη. Δικάστηκε το 1947 στην Ελλάδα. Η ποινή που του επιβλήθηκε ήταν 4 φορές ισόβια. Το 1951, ο Βασιλιάς Παύλος τη μετέτρεψε σε 4 χρόνια φυλάκιση. Καθώς ο Άντραε είχε ήδη εκτίσει την ποινή του, τον Ιανουάριο του 1952 αποφυλακίστηκε και επέστρεψε στη Γερμανία…
Πηγή: ΙΑΚΩΒΟΣ ΠΕΡ. ΧΟΝΔΡΟΜΑΤΙΔΗΣ, «ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΩΝ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΗ ΕΛΛΑΔΑ», Περιοδικό ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΕΥΧΟΣ 31, ΜΑΡΤΙΟΣ 1999/ protothema.gr
