Οι φυλακές στην Ιαπωνία φιλοξενούν ολοένα και περισσότερους ηλικιωμένους κρατουμένους, οι οποίοι καταλήγουν πίσω από τα κάγκελα για μικρά αδικήματα, με βασικό κίνητρο την εξασφάλιση στέγης, τροφής και ιατρικής φροντίδας.
Η τάση αυτή αλλάζει σταδιακά τον χαρακτήρα του σωφρονιστικού συστήματος, μετατοπίζοντας το βάρος από την τιμωρία προς τη φροντίδα και την επανένταξη.
Κρατούμενοι με σοβαρά προβλήματα υγείας
Όσοι παρουσιάζουν σοβαρά σωματικά προβλήματα μεταφέρονται σε δομές με ιατρικές υποδομές, ενώ οι κρατούμενοι με ψυχικές ή γνωστικές δυσκολίες παραμένουν στις φυλακές.
Η φυλακή της Φουκουσίμα έχει χωρητικότητα 1.655 κρατουμένων, ωστόσο σήμερα φιλοξενεί περίπου 860 άτομα, στοιχείο που συνδέεται και με τη δημογραφική συρρίκνωση της χώρας. Από αυτούς, μόλις 25 είναι ηλικίας άνω των 65 ετών, ένα ποσοστό περίπου 3%.
Σε εθνικό επίπεδο, τα ποσοστά είναι αισθητά υψηλότερα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία για το 2024, το 13,5% των κρατουμένων στην Ιαπωνία είναι άνω των 65 ετών. Η πλειονότητα έχει καταδικαστεί για ήσσονος σημασίας αδικήματα.
Η ετήσια έκθεση της ιαπωνικής κυβέρνησης για την εγκληματικότητα του 2024 καταγράφει ότι το 71% των εγκλημάτων που διέπραξαν ηλικιωμένες γυναίκες και το 39% εκείνων που διέπραξαν ηλικιωμένοι άνδρες αφορούσαν μικροκλοπές από καταστήματα.
Η πιο γηρασμένη κοινωνία του ανεπτυγμένου κόσμου
Η Ιαπωνία διαθέτει ένα από τα υψηλότερα προσδόκιμα ζωής παγκοσμίως, με μέσο όρο τα 81 χρόνια για τους άνδρες και τα 87 για τις γυναίκες. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του 2025, σχεδόν το 30% του πληθυσμού είναι ηλικίας άνω των 65 ετών.
Η υπογεννητικότητα, η έλλειψη εργατικού δυναμικού και η περιορισμένη μετανάστευση οδηγούν πολλούς ηλικιωμένους να συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση, κυρίως σε θέσεις μερικής ή άτυπης εργασίας. Ωστόσο, οι χαμηλές συντάξεις και η έλλειψη κοινωνικών δικτύων στήριξης εντείνουν την απομόνωση.
Το πρόβλημα της μοναξιάς
Από το 2021 λειτουργεί στην Ιαπωνία Υπουργείο Μοναξιάς και Κοινωνικής Απομόνωσης. Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται και στα στοιχεία της Αστυνομίας: Το 2024 καταγράφηκαν 58.044 θάνατοι ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω, που ζούσαν μόνα τους και εντοπίστηκαν νεκροί στα σπίτια τους, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 76% όλων των σχετικών περιστατικών.
Σε αυτό το περιβάλλον κοινωνικής αποδυνάμωσης, η φυλακή καταλήγει για ορισμένους ηλικιωμένους να λειτουργεί ως έσχατο δίχτυ ασφαλείας.
Επανειλημμένες καταδίκες
Στη Φουκουσίμα, σχεδόν όλοι οι ηλικιωμένοι κρατούμενοι έχουν καταδικαστεί περισσότερες από μία φορές. Πρόκειται κυρίως για άτομα που επιστρέφουν επανειλημμένα στη φυλακή για μικρά αδικήματα, συχνά συνδεδεμένα με την κάλυψη βασικών αναγκών.
Οι δραστηριότητες εντός της φυλακής περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά προγράμματα και εργαστήρια χαμηλής έντασης, με στόχο τη διατήρηση της καθημερινής λειτουργικότητας και τη μείωση της υποτροπής.
Το 2023 τέθηκε σε ισχύ τροπολογία του Ποινικού Κώδικα που καταργεί την υποχρεωτική εργασία στις φυλακές, προκειμένου να δοθεί περισσότερος χρόνος στην εκπαίδευση και την κοινωνική επανένταξη. Πρόκειται για την πρώτη ουσιαστική μεταρρύθμιση του συστήματος από το 1907.
Όπως είχε επισημάνει το ειδησεογραφικό πρακτορείο Kyodo, μέχρι τότε δεν προβλεπόταν διαφοροποίηση για ηλικιωμένους κρατουμένους με επαναλαμβανόμενες καταδίκες για μικρά αδικήματα και μέλη εγκληματικών οργανώσεων, όπως η Yakuza.
Το ετήσιο κόστος λειτουργίας των ιαπωνικών φυλακών ανήλθε το 2022 σε περίπου 1,69 δισ. δολάρια. Η δαπάνη ανά κρατούμενο ξεπέρασε τα 40.000 δολάρια ετησίως, ή περίπου 3.400 δολάρια τον μήνα.
Την ίδια στιγμή, η ελάχιστη εθνική σύνταξη για κάποιον που έχει καταβάλει εισφορές επί 40 χρόνια διαμορφώνεται περίπου στα 440 δολάρια τον μήνα, ποσό που δεν επαρκεί για ανεξάρτητη διαβίωση.
Το φαινόμενο των ηλικιωμένων κρατουμένων φέρνει στην επιφάνεια τα όρια του κοινωνικού κράτους σε μια κοινωνία που γερνά με ταχείς ρυθμούς.
Πηγή: ProtoThema
