Tης Σοφίας Νεοφύτου
Το 2025 δεν ήταν μια εύκολη χρονιά για το περιβάλλον. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχίζουν να αυξάνονται και η απώλεια πρασίνου παραμένει μια παγκόσμια κρίση. Κι όμως, πίσω από τα δυσοίωνα πρωτοσέλιδα, σημειώθηκαν εξελίξεις που μας κάνουν έστω στιγμιαία να χαμογελάμε.
Αθόρυβες αλλά ουσιαστικές νίκες στην καθαρή ενέργεια, την προστασία της φύσης και τα δικαιώματα των ιθαγενών λαών δείχνουν ότι δεν υπάρχει μόνο ένας δρόμο για τη προστασία του περιβάλλοντος.
Ιδού τα επτά ορόσημα του 2025 που μας επιτρέπουν να μιλάμε –έστω συγκρατημένα– για ελπίδα.
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας-άνθρακας: 1-0
Για πρώτη φορά στην ιστορία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ξεπέρασαν τον άνθρακα ως τη βασικότερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής παγκοσμίως. Αιολική, ηλιακή και άλλες καθαρές μορφές ενέργειας αναπτύσσονται με πρωτοφανή ρυθμό, με την Κίνα να παίζει καθοριστικό ρόλο.
Η χώρα επενδύει μαζικά σε φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, ακόμη και ανθεκτικά σε τυφώνες, ενώ κυριαρχεί στις εξαγωγές τεχνολογιών καθαρής ενέργειας. Το αποτέλεσμα; Για πρώτη φορά, οι εκπομπές CO₂ της Κίνας άρχισαν να μειώνονται, γεγονός που ενισχύει τα σενάρια ότι πλησιάζει το παγκόσμιο «ταβάνι» των εκπομπών.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αιολική ενέργεια καλύπτει πλέον περίπου το ένα τρίτο της ζήτησης, ενώ ο άνθρακας αποτελεί σχεδόν παρελθόν. Παράλληλα, ξεκίνησε η κατασκευή της μεγαλύτερης εγκατάστασης αποθήκευσης ενέργειας με υγρό αέρα στον κόσμο, λύνοντας ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ανανεώσιμων, δηλαδή το τι κάνουμε όταν δεν φυσάει ή δεν έχει ήλιο.
Οι ανοιχτές θάλασσες αποκτούν επιτέλους προστασία
Οι ωκεανοί πέρα από τα εθνικά σύνορα καλύπτουν σχεδόν τα δύο τρίτα της θαλάσσιας επιφάνειας της Γης και μέχρι πρόσφατα ήταν σχεδόν απροστάτευτοι. Αυτό αλλάζει.
Το 2025 τέθηκε σε ισχύ η ιστορική Συνθήκη για τις Ανοιχτές Θάλασσες, η οποία προβλέπει ότι το 30% αυτών των υδάτων θα μετατραπεί σε Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές. Παράλληλα, στη Γαλλική Πολυνησία ιδρύθηκε η μεγαλύτερη προστατευόμενη θαλάσσια περιοχή στον κόσμο, καλύπτοντας πάνω από ένα εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα ωκεανού. Είναι ένα σημαντικό βήμα για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την ανάσχεση της υπεραλίευσης.
Δάση: Λιγότερη αποψίλωση, περισσότερη προστασία
Η COP30 στη Βραζιλία έμεινε γνωστή ως η «Σύνοδος των Δασών». Εκεί η Βραζιλία ανακοίνωσε έναν οδικό χάρτη για τον τερματισμό της αποψίλωσης έως το 2030 και δημιούργησε ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο, το Tropical Forests Forever Facility, που ανταμείβει τη διατήρηση των δασών.
Πιο ενθαρρυντικά είναι τα νούμερα σύμφωνα με τα οποία η αποψίλωση στον Αμαζόνιο μειώθηκε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 11 ετών, ενώ παρόμοια πτώση καταγράφηκε και στο οικοσύστημα Cerrado. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ρυθμοί αποψίλωσης είναι σημαντικά χαμηλότεροι σε σχέση με τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, αν και η απώλεια δασών παραμένει ανησυχητικά υψηλή.
Όταν το διεθνές δίκαιο στρέφεται στο κλίμα
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης άνοιξε φέτος τον δρόμο ώστε τα κράτη να μπορούν να προσφεύγουν νομικά μεταξύ τους για ζητήματα κλιματικής αλλαγής. Αν και η απόφαση δεν είναι δεσμευτική, θεωρείται ορόσημο, καθώς ενισχύει τη νομική βάση για αγωγές από χώρες που πλήττονται δυσανάλογα από την κλιματική κρίση. Πρόκειται για μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει το τοπίο της κλιματικής δικαιοσύνης τα επόμενα χρόνια. Επιστροφές ειδών της άγριας ζωής που κάποτε έμοιαζαν αδύνατες
Το 2025 ήταν μια καλή χρονιά για την άγρια ζωή. Οι πράσινες θαλάσσιες χελώνες, που είχαν φτάσει κοντά στην εξαφάνιση, ανακάμπτουν τόσο ώστε να αφαιρεθούν από τη λίστα των απειλούμενων ειδών. Στη Φλόριντα καταγράφηκε ρεκόρ φωλιών θαλάσσιων χελωνών, ενώ στην Ινδία ο πληθυσμός των τίγρεων ξεπέρασε τις 3.600, καλύπτοντας πλέον το 75% των τίγρεων παγκοσμίως. Οι επιτυχίες αυτές δείχνουν ότι όταν η προστασία είναι συστηματική και μακροπρόθεσμη, η φύση μπορεί να ανακάμψει.
Οι ιθαγενείς στο επίκεντρο των αποφάσεων
Για πρώτη φορά, οι ιθαγενείς λαοί απέκτησαν επίσημο ρόλο στη λήψη παγκόσμιων αποφάσεων για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα. Στη σύνοδο COP16 δημιουργήθηκε μόνιμη επιτροπή που αναγνωρίζει θεσμικά τη φωνή τους, ενώ στην COP30 συμμετείχε η μεγαλύτερη αντιπροσωπεία ιθαγενών στην ιστορία των διασκέψεων του ΟΗΕ.
Η αναγνώριση της παραδοσιακής γνώσης ως εργαλείου προστασίας του πλανήτη αποτελεί ίσως μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές νοοτροπίας των τελευταίων ετών.
Ένας ποταμός ξαναβρίσκει τη ζωή του
Στην Καλιφόρνια, μόλις έναν χρόνο μετά την απομάκρυνση τεσσάρων φραγμάτων στον ποταμό Κλάμαθ, οι σολομοί επέστρεψαν στα παραδοσιακά τους σημεία αναπαραγωγής. Για γενιές, ο ποταμός ήταν μπλοκαρισμένος και μολυσμένος. Σήμερα, ρέει ξανά ελεύθερος.
Μικρές νίκες, μεγάλα μαθήματα
Καμία από αυτές τις εξελίξεις δεν αναιρεί το μέγεθος της περιβαλλοντικής κρίσης. Όλες μαζί, όμως, δείχνουν κάτι κρίσιμο, πως όταν πάρχει πολιτική βούληση, επιστημονική γνώση και συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, η αλλαγή είναι εφικτή
