Η διατροφική πυραμίδα που για δεκαετίες όριζε το τι θεωρούμε «υγιεινό πιάτο» μόλις ανατράπηκε. Το νέο μοντέλο που παρουσίασε το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ έρχεται να αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην πρωτεΐνη και τα λιπαρά και περιορίζοντας τους υδατάνθρακες, την ώρα που στοχοποιεί ανοιχτά τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα.
Το αποτέλεσμα; Έντονες αντιδράσεις, επιστημονικές διαφωνίες και καχυποψία για το πώς και από ποιους πάρθηκαν αυτές οι αποφάσεις. Πρόκειται για μια απαραίτητη διόρθωση δεκαετιών διατροφικών λαθών ή για μια επικίνδυνη στροφή που μπορεί να παρερμηνευτεί και να οδηγήσει σε νέες ανισορροπίες;
Η διαιτολόγος-διατροφολόγος και Wellness Coach Τόνια Καπαρελιώτη, αναλύει τι πραγματικά αλλάζει στη νέα πυραμίδα, γιατί έχει προκαλέσει τόσο θόρυβο και πώς όλα αυτά συνδέονται ή συγκρούονται με τη μεσογειακή διατροφή που ακολουθούμε στην Ελλάδα.
Η νέα διατροφική πυραμίδα του Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ ξεσήκωσε αντιδράσεις. Γιατί πιστεύετε πώς έγινε αυτό;
Η νέα διατροφική πυραμίδα ξεσήκωσε αντιδράσεις γιατί αλλάζει απότομα το μήνυμα σε σχέση με αυτά που ο κόσμος άκουγε για χρόνια. Από την άλλη πλευρά, οι ειδικοί φοβόμαστε ότι το νέο “μοντέλο” μπορεί να παρερμηνευτεί ή να επηρεαστεί από συμφέροντα, μιας και έχει κομμάτια που χρειάζονται διευκρινήσεις.
Οι κύριοι λόγοι αντιδράσεων είναι πολυδιάστατοι:
1. Δίνει την αίσθηση ότι “επιστρέφει” σε πιο ζωικά τρόφιμα και πιο λιπαρές επιλογές. Υπάρχει ανησυχία ότι το μήνυμα μπορεί να εκληφθεί ως «τρώμε πιο άνετα κρέας, πλήρη γαλακτοκομικά και κορεσμένα λιπαρά», κάτι που συγκρούεται με παλαιότερες συστάσεις. Να θυμίσω ότι οι παλαιότερες συστάσεις αναφέρονταν σε περιορισμό των λιπαρών, ακόμα και των «καλών» λιπαρών (λάδι ελιάς, ελιές, αβοκάντο, ξηροί καρποί).
2. Στοχοποιεί πολύ έντονα τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, αλλά αυτό δεν είναι πάντα “μαύρο-άσπρο”. Το “κόβουμε τα υπερ – επεξεργασμένα τρόφιμα” ακούγεται σωστό, όμως υπάρχει μεγάλη συζήτηση γύρω από το τί είναι επεξεργασμένο, γιατί δεν είναι όλα τα επεξεργασμένα ίδια (π.χ. άλλο ένα γιαούρτι/ψωμί ολικής που και αυτά είναι μερικώς επεξεργασμένα και άλλο ένα έτοιμο γλυκό). Οπότε το μήνυμα μοιάζει να είναι πολύ γενικό και μπορεί να μπερδέψει, οπότε και χρήζει περαιτέρω ανάλυσης και διευκρίνησης.
3. Υπάρχει καχυποψία για το “πώς” πάρθηκαν οι αποφάσεις
Μέρος των αντιδράσεων δεν είναι μόνο για το περιεχόμενο, αλλά και για τη διαδικασία. Αναφέρθηκαν ενστάσεις ότι παραμερίστηκαν προηγούμενες εισηγήσεις επιστημονικών επιτροπών και ότι κάποιοι συντελεστές είχαν δεσμούς με βιομηχανίες τροφίμων, κάτι που γεννά υποψίες για επιρροές. Χωρίς εμείς να είμαστε σε θέση σήμερα να το αξιολογήσουμε, το πως πάρθηκαν οι αποφάσεις και βάσει ποιων μελετών έγιναν οι αλλαγές, θα πρέπει να εξεταστούν εξονυχιστικά.
4. Το θέμα έγινε πολιτικό – κάτι που πάντα επηρεάζει εμπιστοσύνη και την αντικειμενικότητα. Όταν μια διατροφική οδηγία παρουσιάζεται σαν μέρος πολιτικής ατζέντας, ο κόσμος διχάζεται: άλλοι το βλέπουν ως «διόρθωση», άλλοι ως «ιδεολογική στροφή». Αυτό θα φανεί στο μέλλον!
5. Γιατί δεν είναι απλά “μια εικόνα”: επηρεάζει σχολεία, προγράμματα και κανόνες. Οι οδηγίες των ΗΠΑ επηρεάζουν πρακτικά πράγματα (σχολικά γεύματα, κρατικά προγράμματα διατροφής), άρα κάθε αλλαγή έχει πραγματικό κόστος και συνέπειες, γι’ αυτό και προκαλεί έντονη δημόσια συζήτηση.
Τι αλλάζει ουσιαστικά;
Η διατροφή πυραμίδα που είδαμε για πρώτη φορά το 1992
Επιστρέφει η “πυραμίδα” η οποία όμως είναι ανεστραμμένη
Στην κορυφή δίνεται περισσότερη έμφαση σε πρωτεΐνη, γαλακτοκομικά και λιπαρά, ενώ τα δημητριακά/υδατάνθρακες συστήνονται σε μικρότερες από πριν ποσότητες.
Στις οδηγίες, το βασικό μήνυμα είναι: περισσότερο “πραγματικό” φαγητό, λιγότερο υπερ-επεξεργασμένο, λιγότερη ζάχαρη/αναψυκτικά, λιγότερο αλκοόλ.
Πρακτικά τι θεωρείται πώς αλλάζει στην καθημερινή μας διατροφή;
Στην πράξη, οι κύριες αλλαγές έρχονται σε 3 τομείς:
Κάθε γεύμα να έχει καλής ποιότητας πρωτεΐνη σε περισσότερη ποσότητα ημερησίως. Το πιάτο μας (τουλάχιστον στα 3 κύρια γεύματα μας – Πρωινό – Μεσημεριανό – Βραδινό) θα πρέπει να περιέχει πρωτεΐνες όπως: αυγά, πουλερικά, θαλασσινά, κόκκινο κρέας, πρωτεϊνούχες τροφές φυτικής προέλευσης όπως φασόλια, μπιζέλια, φακές, όσπρια, ξηρούς καρπούς, σόγια, ώστε να υπάρχει κορεσμός και να μη χρειάζεται το πιάτο να γεμίζει με υδατάνθρακες όπως ψωμί ή ζυμαρικά.
Κατανάλωση καλών λιπαρών σε μεγαλύτερη ποσότητα από πριν: Η λογική είναι ότι χρησιμοποιούμε καλά λιπαρά (ελαιόλαδο, ξηρούς καρπούς, αβοκάντο, λιπαρά ψάρια) και γενικά λιγότερα έτοιμα/υπερ-επεξεργασμένα που έχουν “κακής ποιότητας” λίπος και πρόσθετα. Σκοπίμως γίνεται ξεχωριστή αναφορά στην ποσότητα των κορεσμένων λιπαρών, η οποία δεν πρέπει να ξεπερνά το10% ημερησίως.
Υδατάνθρακες σε μικρότερη ποσότητα: Η σύσταση αφορά σε λιγότερο άσπρο ψωμί/έτοιμα δημητριακά/κράκερ/σνακ.
Η κατανάλωση προϊόντων ολικής άλεσης είναι στο επίκεντρο. Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων δεν συστήνεται να κόψουμε τους υδατάνθρακες, αλλά να περιορίσουμε τους έτοιμους υδατάνθρακες όπως το άσπρο ψωμί, τα γλυκά δημητριακά, τα σνακ, τα κράκερ και γενικά τα προϊόντα με ζάχαρη.
Η νέα θέση της πρωτεΐνης
Η πρωτεΐνη στη νέα πυραμίδα δεν είναι απλώς «μια από τις ομάδες τροφίμων» παρουσιάζεται σαν ο βασικός πρωταγωνιστής: οι οδηγίες λένε ουσιαστικά «βάλε πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα».
Η λογική της νέας προσέγγισης είναι ότι η πρωτεΐνη:
βοηθά στον κορεσμό και έτσι χορταίνουμε χωρίς να χρειάζεται να προσθέσουμε στο πιάτο μας υδατάνθρακες όπως ψωμί/ζυμαρικά/σνακ.
συνδέεται με διατήρηση μυϊκής μάζας. Αποδεδειγμένα, υπάρχουν πάρα πολλές μελέτες οι οποίες αποδεικνύουν την σύνδεση της αυξημένης κατανάλωσης πρωτεϊνης με την διατήρηση της μυϊκής μάζας. Από παλιά υπήρχε η σύσταση για αυξημένη πρόσληψη πρωτεϊνης από την ηλικία των 35 ετών και άνω, πόσο μάλλον στις μεγαλύτερες ηλικίες.
«ταιριάζει» με το γενικό μήνυμα “eat real food” και περιορισμό των υπερ-επεξεργασμένων.
Η μεσογειακή διατροφή που έχουμε μάθει στην Ελλάδα μοιάζει τελικά με αυτό που προτείνει η νέα διατροφική πυραμίδα;
Τα κοινά στοιχεία:
Λιγότερα υπερ-επεξεργασμένα: και οι δύο λένε “κόψε” έτοιμα, σνακ, ζάχαρη και ραφιναρισμένους υδατάνθρακες.
Καλές πηγές λίπους: ελαιόλαδο, ξηροί καρποί και ψάρια ως βασικά “υγιεινά” λιπαρά.
Ψάρια συχνά: τακτική κατανάλωση θαλασσινών.
Γαλακτοκομικά με μέτρο: κυρίως γιαούρτι και τυρί, όχι υπερβολές.
Πού διαφέρει:
Η μεσογειακή διατροφή είναι πιο φυτική: βάση της είναι λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ολικής, ξηροί καρποί. Η νέα πυραμίδα δίνει πολύ πιο κεντρικό ρόλο στην πρωτεΐνη.
Υδατάνθρακες: στην ελληνική/μεσογειακή υπάρχουν συχνά (ψωμί/πατάτα/όσπρια/δημητριακά), ενώ η νέα προσέγγιση τους περιορίζει και προτιμά λιγότερους, κυρίως ολικής.
Κόκκινο κρέας & κορεσμένα: η μεσογειακή τα κρατά χαμηλά. Η νέα πυραμίδα προτείνει, πλήρη γαλακτοκομικά και ζωικά λίπη, κάτι που στη Μεσογειακή συστήνεται σε περιορισμένες ποσότητες.
Αλκοόλ: η μεσογειακή συχνά “χωρά” λίγο κρασί με το φαγητό, ενώ οι νέες οδηγίες λένε πιο καθαρά «πιείτε λιγότερο» (και καθόλου σε ειδικές ομάδες).
Ανεξάρτητα από τις οποιεσδήποτε διατροφικές οδηγίες, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός και έχει διαφορετικές ανάγκες. Καλό λοιπόν θα είναι να βλέπουμε τις συστάσεις ως γενικές κατευθύνσεις και όχι ως “κανόνα για όλους” και να προσαρμόζουμε τη διατροφή μας στον οργανισμό, την ηλικία, την υγεία, τη δραστηριότητα και τους στόχους μας.
Ιδανικά, πριν κάνουμε μεγάλες αλλαγές (ειδικά τα άτομα με διάφορες ασθένειες ή παίρνουμε φάρμακα), είναι καλύτερο να συζητάμε με έναν επαγγελματία υγείας (διαιτολόγο-διατροφολόγο ή τον γιατρό μας), ώστε να εφαρμόσουμε ένα ασφαλές πρόγραμμα, προσαρμοσμένο στις δικές μας ανάγκες!
