Τεστ αίματος μπορεί να ταυτοποιήσει υγιείς ηλικιωμένους με υψηλό κίνδυνο Αλτσχάιμερ

Ένα αιματολογικό τεστ μπορεί να προβλέψει αν φαινομενικά υγιείς ηλικιωμένοι ενδέχεται να εμφανίσουν συμπτώματα Αλτσχάιμερ τα επόμενα πέντε ή δέκα χρόνια, σύμφωνα με νέα έρευνα.

Αυτή η πληροφορία μπορεί να είναι καθησυχαστική ή τρομακτική, αλλά προς το παρόν αποτελεί ένα πιθανό εργαλείο για την επιτάχυνση της ανάπτυξης φαρμάκων, καθώς βοηθά στον εντοπισμό και την ένταξη ατόμων υψηλού κινδύνου σε μελέτες για πιθανές θεραπείες ή προληπτικές στρατηγικές κατά της νόσου.

Ηδη, διεξάγονται μεγάλες κλινικές δοκιμές για να διαπιστωθεί αν ορισμένα φάρμακα μπορούν να προλάβουν ή τουλάχιστον να καθυστερήσουν την εκδήλωση της νόσου — και αν κάποια από αυτά αποδειχθούν επιτυχή, οι γιατροί θα χρειαστούν έναν εύκολο τρόπο να κρίνουν ποιοι θα πρέπει να τα δοκιμάσουν.

Σύμφωνα με τη νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό JAMA, είναι πολύ πρόωρο για τους υγιείς ανθρώπους να υποβληθούν στη λεγόμενη εξέταση p-tau217 – η οποία προσώρας βοηθά στη διάγνωση τού κατά πόσον άτομα που αντιμετωπίζουν γνωστικά προβλήματα, πάσχουν από Αλτσχάιμερ ή από κάποια άλλη διαταραχή.

«Περιμένετε και κάντε το τεστ όταν θα έχετε τη δυνατότητα να κάνετε κάτι για αυτό», τόνισε η δρ. Ρέισα Σπέρλινγκ του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών Mass General Brigham και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Σε αυτό το στάδιο, αυτό δεν θα άλλαζε το τι θα συμβούλευα κάποιον να κάνει. Θα συνέχιζα να τους λέω να τρώνε σωστά, να κοιμούνται καλά, να ασκούνται πολύ και να παραμένουν δραστήριοι».

Τα νέα ευρήματα έδειξαν ότι οι ηλικιωμένοι χωρίς συμπτώματα που παρουσίαζαν πολύ υψηλά επίπεδα p-tau217, είχαν 38% κίνδυνο να εμφανίσουν γνωστική δυσλειτουργία σε διάστημα πέντε ετών. Ο κίνδυνος αυτός αυξήθηκε στο 78% σε διάστημα 10 ετών.

Δεν είναι σαφές τι ακριβώς προκαλεί τη νόσο του Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με την επικρατούσα θεωρία, οι αμυλοειδείς πλάκες, οι οποίες προκαλούν φλεγμονή και βλάπτουν την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων, μπορούν να συσσωρευτούν στον εγκέφαλο δεκαετίες πριν από την απώλεια μνήμης ή τη γνωστική φθορά — ακόμη και όταν τα άτομα βρίσκονται στην ηλικία των 30 και 40 ετών. Καθώς τα επίπεδα της β-αμυλοειδούς αυξάνονται στον εγκέφαλο, συσσωρεύονται πλέγματα πρωτεϊνών που ονομάζονται tau μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, προκαλώντας την κατάρρευση και τον θάνατο των νευρώνων.

Η εξέταση p-tau217 μετρά μια μορφή της πρωτεΐνης tau που συσχετίζεται με το βαθμό συσσώρευσης πλακών σε έναν ασθενή και παρέχει ενδείξεις σχετικά με τις συσσωρεύσεις, εξηγεί η Σπέρλινγκ.

Η ομάδα του Mass General Brigham ανέλυσε δεδομένα από 2.684 ηλικιωμένους που ήταν υγιείς όταν εντάχθηκαν σε ορισμένες μακροχρόνιες μελέτες για τη νόσο του Αλτσχάιμερ, υποβλήθηκαν στο τεστ αίματος p-tau217 κατά την εγγραφή τους και σε ετήσιους γνωστικούς ελέγχους. Από την πρώτη εγγραφή το 2004 έως πέρυσι, περίπου 478 είχαν αναπτύξει γνωστική δυσλειτουργία.

Οσοι εμφάνισαν πολύ χαμηλά επίπεδα p-tau217 στη μελέτη, παρουσίαζαν επίσης χαμηλό κίνδυνο να εμφανίσουν γνωστική δυσλειτουργία κατά τη διάρκεια της περιόδου των πέντε έως δέκα ετών.

«Πρόκειται για μια σταδιακή διαδικασία κατά την οποία το αμυλοειδές και η πρωτεΐνη tau συσσωρεύονται στον εγκέφαλο και αυτός ο βιοδείκτης που βασίζεται στο αίμα σας δείχνει σε ποιο στάδιο βρίσκεστε σε αυτή τη διαδικασία», λέει η Σπέρλινγκ.

Οι εξετάσεις αίματος «δεν είναι ακόμη αρκούντως ακριβείς για να καθοδηγήσουν την εξατομικευμένη πρόγνωση», σημειώνουν η δρ. Σουζάν Σίντλερ του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον και ο δρ. Ντέιβιντ Γουόλκ του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας (που δεν συμμετείχαν στην έρευνα).

Ωστόσο, σύμφωνα με τους ίδιους, η νέα αυτή έρευνα «παρέχει ένα κρίσιμο κομμάτι του παζλ».