Συνάντηση των Υπουργών Άμυνας της Ε.Ε για Ουκρανία, θάλασσα και τουρκικές προκλήσεις

Στη Λευκωσία μεταφέρεται σήμερα το επίκεντρο των ευρωπαϊκών συζητήσεων για την άμυνα, καθώς πραγματοποιείται η Άτυπη Συνάντηση των Υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ.

Η σύνοδος συγκεντρώνει τους υπουργούς Άμυνας των κρατών μελών της ΕΕ, με αντικείμενο τις βασικές προτεραιότητες της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση της Κυπριακής Προεδρίας, οι συζητήσεις επικεντρώνονται στις υφιστάμενες και αναδυόμενες προκλήσεις ασφάλειας, με έμφαση στην αμυντική ετοιμότητα και στον συντονισμό των ευρωπαϊκών απαντήσεων σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται με μεγάλη ταχύτητα.

Η Ουκρανία στο επίκεντρο

Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται η στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία στον τομέα της άμυνας. Οι υπουργοί θα συζητήσουν την διάθεση κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, που προορίζονται για στρατιωτική στήριξη προς το Κίεβο.

Ο μηχανισμός αυτός αποτελεί βασικό εργαλείο της ΕΕ για χρηματοδότηση στρατιωτικού και αμυντικού εξοπλισμού προς τρίτες χώρες και, στην περίπτωση της Ουκρανίας, έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη επειγουσών αναγκών απέναντι στη ρωσική εισβολή. Το Συμβούλιο της ΕΕ αναφέρει ότι η συνολική ευρωπαϊκή στήριξη προς τον ουκρανικό στρατό εκτιμάται στα €75,2 δισ. ενώ μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη είχαν διατεθεί, έως το 2025, ακόμα €6,4 δισ. ευρώ για στρατιωτικές και αμυντικές ανάγκες της Ουκρανίας.

Η συζήτηση στη Λευκωσία δεν έχει μόνο λογιστικό χαρακτήρα, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά στο ερώτημα αν μπορεί να στηρίξει μακροπρόθεσμα την Ουκρανία, χωρίς να κινείται κάθε φορά με καθυστέρηση και εσωτερικές αντιστάσεις. Η ρωσική επιθετικότητα έχει αναγκάσει την ΕΕ να αντιμετωπίσει την άμυνα όχι ως συμπληρωματική πολιτική, αλλά ως προϋπόθεση επιβίωσης της ίδιας της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Θάλασσα, ναυσιπλοΐα και ρωσικός «σκιώδης στόλος»

Το πρόγραμμα της άτυπης συνόδου των Υπουργών Άμυνας της ΕΕ, περιλαμβάνει επίσης συζήτηση για την ασφάλεια στη θάλασσα, με έμφαση στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας και στις προσπάθειες αντιμετώπισης του ρωσικού «σκιώδους στόλου». Πρόκειται για πλοία που χρησιμοποιούνται από τη Μόσχα για να παρακάμπτει περιορισμούς και κυρώσεις, κυρίως στον τομέα της μεταφοράς πετρελαίου.

Η θαλάσσια ασφάλεια συνδέεται πλέον με την ενεργειακή ασφάλεια, τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, τις εμπορικές ροές και την παρουσία τρίτων δυνάμεων σε κρίσιμες περιοχές. Η συζήτηση στη Λευκωσία γίνεται σε μια στιγμή κατά την οποία η ΕΕ προσπαθεί να περάσει από τις γενικές διακηρύξεις στην πρακτική ικανότητα επιτήρησης, αποτροπής και αντίδρασης.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας

Σε γεύμα εργασίας θα πραγματοποιηθεί άτυπη ανταλλαγή απόψεων για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, οι υπουργοί θα εξετάσουν τις αμυντικές διαστάσεις της υπό κατάρτιση στρατηγικής, με έμφαση στην αμυντική ετοιμότητα της ΕΕ, στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ, στη βελτίωση των μηχανισμών λήψης αποφάσεων και στην επιχειρησιακή εφαρμογή του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής.

Για την Κύπρο, η συζήτηση αυτή δεν είναι θεωρητική. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος μέλος της ΕΕ του οποίου μέρος του εδάφους τελεί υπό τουρκική κατοχή από το 1974. Η χθεσινή επίσκεψη των Ευρωπαίων υπουργών στην παλιά πόλη της Λευκωσίας και η ενημέρωσή τους για τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής εντάσσονται σε αυτή την προσπάθεια ανάδειξης της κυπριακής πραγματικότητας μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας.

Μήνυμα προς την Άγκυρα

Η συγκυρία απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη πολιτική φόρτιση μετά τις αναφορές για τουρκική παρενόχληση, μέσω ασυρμάτου, του αεροσκάφους που μετέφερε στην Κύπρο τον υπουργό Εθνικής Άμυνας , Νίκο Δένδια, καθώς και αεροσκαφών που μετέφεραν τους υπουργούς Άμυνας της Γαλλίας και της Ολλανδίας. Οι παρεμβολές αποδίδονται στον πύργο ελέγχου του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου στο ψευδοκράτος, ενώ αναφέρθηκε και απογείωση δύο τουρκικών F-16, τα οποία παρέμειναν σε απόσταση, χωρίς να προσεγγίσουν τα αεροσκάφη των υπουργών Άμυνας χωρών της ΕΕ.

Το περιστατικό, δεν είναι μια συνηθισμένη τουρκική παρενόχληση στην περιοχή. Συνέβη την ώρα που στην Κύπρο κατευθύνονταν υπουργοί Άμυνας κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συνάντηση με αντικείμενο την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Άγκυρα, δηλαδή, επέλεξε να υπενθυμίσει με τον δικό της τρόπο ότι εξακολουθεί να συμπεριφέρεται στην Κύπρο ως δύναμη που αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα ευρωπαϊκού κράτους μέλους.

Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία και σε σχέση με το πρόγραμμα SAFE, το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο χρηματοδότησης κοινών αμυντικών προμηθειών. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει υιοθετήσει το SAFE ως μηχανισμό δανείων έως €150 δισ. για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και κάλυψη κρίσιμων κενών στις αμυντικές δυνατότητες των κρατών μελών. Η Κύπρος υπέγραψε ήδη συμφωνία χρηματοδότησης ύψους €1,18 δισ. και έγινε το έκτο κράτος μέλος που εντάχθηκε στο πρόγραμμα, όπως ανακοίνωσε ο Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους.

Συνάντηση Δένδια με Χριστοδουλίδη

Στο περιθώριο της παρουσίας του στην Κύπρο, ο Νίκος Δένδιας θα γίνει δεκτός το απόγευμα από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη. Ο Ν. Δένδιας θα επισκεφθεί τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Γεώργιο.

Η σημερινή συνάντηση στη Λευκωσία είναι, για την Κυπριακή Δημοκρατία, ευκαιρία να προβάλει με πολιτικά και όχι μόνο συμβολικά μέσα ότι η ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να συζητείται σαν άσκηση επί χάρτου. Στην Κύπρο ο χάρτης έχει ακόμη γραμμές κατοχής.