Συναγερμός για νέο επιβλαβές έντομο που απειλεί τις καλλιέργειες – «Καμπανάκι» στους παραγωγούς της Κρήτης

Σε αυξημένη επαγρύπνηση καλούνται να βρίσκονται οι παραγωγοί κηπευτικών και ανθοκομικών φυτών στην Κρήτη, μετά τον εντοπισμό για πρώτη φορά στην Ελλάδα ενός επιβλαβούς εντόμου που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημιές στις καλλιέργειες.

Πρόκειται για το Liriomyza sativae, η παρουσία του οποίου επιβεβαιώθηκε σε δείγμα φυτών από επιχείρηση στην Αττική. Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί στην Κρήτη, οι αρμόδιες υπηρεσίες προειδοποιούν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες και οι εκτεταμένες θερμοκηπιακές καλλιέργειες του νησιού δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την πιθανή εγκατάσταση και εξάπλωσή του.

Η Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου καλεί τους παραγωγούς και τους επαγγελματίες του κλάδου να παρακολουθούν προσεκτικά τις καλλιέργειές τους και να ενημερώνουν άμεσα τις αρμόδιες υπηρεσίες σε περίπτωση ύποπτων προσβολών.

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με το ΥπΑΑΤ, επιβεβαιώθηκε από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο η παρουσία του ενωσιακού επιβλαβούς οργανισμού καραντίνας Liriomyza sativae σε δείγμα φύλλων γυψοφίλης (Gypsophila spp.) από επιχείρηση παραγωγής δρεπτών ανθέων στην Π.Ε. Νήσων Αττικής. Πρόκειται για την πρώτη επίσημη διαπίστωση του είδους στην ελληνική επικράτεια. Μέχρι σήμερα δεν έχει διαπιστωθεί επίσημα η παρουσία του σε άλλη περιοχή της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης.

Ο επιβλαβής οργανισμός Liriomyza sativae

Το L. sativae (Diptera: Agromyzidae) είναι φυλλορυκτικό έντομο. Είναι ιθαγενές της αμερικανικής ηπείρου και έχει εξαπλωθεί στην Αφρική, την Ασία και την Ωκεανία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρχε μέχρι σήμερα μόνο μία αναφορά, για ένα άτομο στη Μάλτα το 1995. Τα ενήλικα είναι μικρές μύγες μήκους 1–3 mm, μαύρου χρώματος με κίτρινη κεφαλή, κίτρινο θυρεό και κίτρινες πλευρικές περιοχές.

Βασικά βιολογικά στοιχεία και κύρια συμπτώματα προσβολής

Τα θηλυκά εναποθέτουν τα αυγά τους μέσα στο έλασμα του φύλλου και οι προνύμφες αναπτύσσονται εντός του μεσόφυλλου δημιουργώντας χαρακτηριστικές ακανόνιστες, ελικοειδείς στοές λευκού χρώματος στα φύλλα, με ίχνη σκούρων αποχωρημάτων. Οι ώριμες προνύμφες νυμφώνονται κατά κανόνα στο έδαφος. Σε θερμοκρασίες 20-30οC ο βιολογικός κύκλος ολοκληρώνεται σε 2-3 εβδομάδες. Η προσβολή μπορεί να προκαλέσει μείωση της φωτοσυνθετικής επιφάνειας, πρόωρη φυλλόπτωση, σοβαρές ζημιές σε νεαρά φυτά και υποβάθμιση της εμπορικής αξίας δρεπτών ανθέων και φυλλωδών λαχανικών. Επισημαίνεται ότι τα συμπτώματα δεν διαφοροποιούνται μακροσκοπικά από εκείνα άλλων ειδών Liriomyza που υπάρχουν ήδη στη χώρα (L. trifolii, L. huidobrensis, L. bryoniae) και επομένως, η ασφαλής ταυτοποίηση απαιτεί εργαστηριακό μορφολογικό ή μοριακό έλεγχο.

Φυτά-ξενιστές και φυτοϋγειονομική σημασία

Το έντομο είναι εξαιρετικά πολυφάγο, με ξενιστές σε τουλάχιστον 14 βοτανικές οικογένειες, κυρίως Solanaceae, Fabaceae, Cucurbitaceae και Asteraceae. Στους κύριους ξενιστές περιλαμβάνονται η τομάτα, η πιπεριά, η μελιτζάνα, η πατάτα, το αγγούρι, το πεπόνι, το καρπούζι, η κολοκύθα, το φασόλι, το μπιζέλι, το μαρούλι, το λάχανο, το κουνουπίδι, το βαμβάκι, είδη Allium, καθώς και καλλωπιστικά φυτά όπως η γυψοφίλη, το χρυσάνθεμο και η ζέρμπερα. Οι θερμές κλιματικές συνθήκες της Κρήτης, η έκταση των θερμοκηπιακών καλλιεργειών και η αφθονία ξενιστών ευνοούν την ενδεχόμενη εγκατάσταση και εξάπλωσή του, ιδιαίτερα σε προστατευμένες καλλιέργειες, όπου μπορεί να αναπτύσσει πολλαπλές γενεές καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους.

Τρόποι μετακίνησης και διασποράς

Η εισαγωγή και η διασπορά σε νέες περιοχές πραγματοποιούνται κυρίως μέσω διακίνησης φυτικού υλικού που φέρει αβγά ή προνύμφες, όπως φυτά προς φύτευση, δρεπτά άνθη και φυλλώδη λαχανικά. Τα ενήλικα έχουν περιορισμένη ικανότητα πτήσης και μπορούν να διασπείρονται σε μικρές αποστάσεις με τον άνεμο.

Κατόπιν των ανωτέρω, καλούνται οι παραγωγοί κηπευτικών και ανθοκομικών φυτών, οι φυτωριούχοι, οι έμποροι φυτών και φυτικών προϊόντων και οι λοιποί επαγγελματίες να βρίσκονται σε αυξημένη επαγρύπνηση και να ενημερώνουν άμεσα την Υπηρεσία μας σε περίπτωση ύποπτων ή ασυνήθιστα έντονων προσβολών από λιριόμυζες ή αποτυχίας ελέγχου με τα συνήθη φυτοπροστατευτικά σκευάσματα. Η έγκαιρη αναφορά και η εργαστηριακή ταυτοποίηση είναι κρίσιμες για τον περιορισμό πιθανής διασποράς.

Πληροφορίες: Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης Π.Ε. Ηρακλείου, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Π.Ε. Ηρακλείου, τηλ. 2813 407920.