Σε ποιον ανήκει ο Μάνος Χατζιδάκις;

Η είδηση ότι ο Μανώλης Μητσιάς δεν τραγούδησε, αλλά απήγγειλε το -εκπληκτικό- τραγούδι “ο Γιάννης ο φονιάς” σε συναυλία στο Διόν Πιερίας, αφιερωμένη Νίκο Γκάτσο προκάλεσε αρχικά μεγάλη εντύπωση σε όσους διάβασαν μόνο τον τίτλο. Για ποιο λόγο άραγε ο σπουδαίος ερμηνευτής επέλεξε να απαγγείλει ένα από τα ωραιότερα ελληνικά τραγούδια που έχουν γραφτεί; Έχασε μήπως την φωνή του;

Όχι, αντιθέτως, το κοινό της συναυλίας έχασε την φωνή και την ψυχραιμία του, όταν έμαθε ότι ο γιος του Μάνου Χατζιδάκι και διαχειριστής των δικαιωμάτων της μουσικής του, απαγόρευσε την χρήση της στην συγκεκριμένη συναυλία. Την σχετική επιστολή από τον εκπρόσωπο του Γιώργου Χατζιδάκι διάβασε επί σκηνής (προκαλώντας τις αντιδράσεις του κόσμου) η Αγαθή Δημητρούκα, συγγραφέας, στιχουργός, σύντροφος του Γκάτσου και διαχειρίστρια της δικής του πνευματικής κληρονομιάς.

Να κάνουμε ακόμα πιο ξεκάθαρο: ο Γιώργος Χατζιδάκις δεν επέτρεψε στον πιο κοντινό άνθρωπο του Γκάτσου (που με την σειρά του ήταν ο πιο κοντινός συνεργάτης και φίλος του Μάνου Χατζιδάκι), στην κ. Δημητρούκα καθώς και στον ερμηνευτή για τη φωνή του οποίου γράφτηκε ο “Γιάννης ο φονιάς” να “χρησιμοποιήσουν” την μουσική του πατέρα του.

Πρώτα από όλα να πούμε ότι εν ζωή ο Μάνος Χατζιδάκις είχε προβεί σε διάφορες απαγορεύσεις, δεν υπήρξε ποτέ εύκολος. Το ίδιο και ο -πάντα πιο εξωστρεφής – Μίκης Θεοδωράκης. 

Αλλά βέβαια, οι απόψεις ή ακόμα και οι προσωπικές κόντρες ενός καλλιτέχνη όσο ζει, είναι διαφορετικό πράγμα, από την μετά θάνατον διαχείριση του έργου του – το πρώτο συνιστά και μέρος της διαδρομής και του μύθου του, το δεύτερο οφείλει να έχει ως βασικό στόχο την διαφύλαξη αλλά και την εξασφάλιση της διαχρονικότητας της δημιουργίας. 

Προφανώς λοιπόν, σε νομικό επίπεδο, δεν τίθεται θέμα δίκιου και άδικου. Ο Γιώργος Χατζιδάκις έχει τον απόλυτο δικαίωμα να ελέγχει πώς, που και από ποιους ερμηνεύεται η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Αυτό αποτέλεσε επιθυμία του ίδιου του συνθέτη, όπως την διατύπωσε σε δεσμευτικά νομικά κείμενα, τα οποία δεν επιδέχονται αμφισβήτησης. Μια επιθυμία η οποία είναι και η μόνη για την οποία μπορούμε να είμαστε βέβαιοι. Όλα τα άλλα, όπως π.χ. αν ο Μάνος Χατζιδάκι θα ήθελε ή θα επέτρεπε στον Μητσιά, στην Δημητρούκα, σε οποιονδήποτε άλλον να τραγουδήσει τα τραγούδια του ζωντανά, ανήκουν στην σφαίρα της εικασίας.

Ναι, μοιάζει από πολύ πιθανό έως βέβαιο ότι ειδικά στην προκειμένη περίπτωση θα το επέτρεπε, ωστόσο παραμένει εικασία.

Είναι μάλλον προφανές ότι εδώ δεν τίθεται θέμα σεβασμού προς τον συνθέτη – από τους συγκεκριμένους καλλιτέχνες θα έπρεπε να θεωρείται δεδομένος. Δεν μπορεί κάποιος να πιστεύει πώς η κ. Δημητρούκα και ο κ. Μητσιάς θα προσέβαλλαν κατά οποιονδήποτε τρόπο τον Χατζιδάκι.

Άρα κάτι άλλο συμβαίνει. Στην επιστολή που διάβασε η κ. Δημητρούκα, ο εκπρόσωπος του Γιώργου Χατζιδάκη αναφέρει ότι: “Επιγραμματικά σας επαναλαμβάνουμε ότι οι λόγοι (σ.σ. της μη χορήγησης άδειας) έχουν να κάνουν κυρίως με το γεγονός ότι το έτος 2026 έχει ανακηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως αφιερωματικό έτος στον Μάνο Χατζιδάκι και ότι στο πλαίσιο αυτό οι συναυλίες, οι παραστάσεις και γενικότερα οι εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν με τη δημόσια εκτέλεση μουσικών έργων του Μάνου Χατζιδάκι είναι απολύτως συγκεκριμένες και έχουν ήδη σχεδιαστεί και εγκριθεί αποκλειστικά από την ομάδα του κυρίου Γιώργου Χατζιδάκι”.

Να πούμε ξανά ότι ουδείς αμφισβητεί το δικαίωμα του Γιώργου Χατζιδάκι να εγκρίνει ή να σχεδιάσει τις εκδηλώσεις του εν λόγω αφιερώματος. Το πόσο επιτυχημένες είναι οι επιλογές του Γιώργου Χατζιδάκι όμως και κυρίως πόσο έχουν βοηθήσει όλα αυτά τα χρόνια ώστε η εξαίσια μουσική του Μάνου Χατζιδάκι να συνεχίζει να ακούγεται και ο κορυφαίος συνθέτης να φτάσει σε ολοένα και περισσότερους ανθρώπους, κυρίως νέους, μπορεί να αμφισβητηθεί.

Η τρέχουσα, αφιερωματική χρονιά αποτελεί ένα καλό παράδειγμα: Πόσοι ξέρουν ή έχουν καταλάβει ότι το 2026 είναι “έτος Χατζιδάκι”; Έφτασε το έργο του Μάνου Χατζιδάκι σε κάθε γωνιά της Ελλάδος εξαιτίας του συγκεκριμένου αφιερώματος; Έγινε το αφιέρωμα η αφορμή να θυμηθούμε, να τιμήσουμε, να γιορτάσουμε τον άνθρωπο που ήταν και παραμένει ένας βασικός πυλώνας του ελληνικού πολιτισμού; Ή μήπως το “έτος Χατζιδάκι” εξελίσσεται σε ένα καλά φυλαγμένο μυστικό που το γνωρίζουν λίγοι και μυημένοι, ενώ ταυτόχρονα δίνει την αφορμή για απαγορεύσεις, οριακά συμπλεγματικές;

Δυστυχώς, το “έτος Χατζιδάκι”, όπως και κάθε έτος μετά τον θάνατό του, δεν μεγαλώνει το πολιτιστικό αποτύπωμα του δημιουργού στις σημερινές και στις επόμενες γενιές. Το συρρικνώνει. Και αυτό θα συνεχίσει να συμβαίνει όσο ο ο κ. Γιώργος Χατζιδάκις κρατάει την μουσική του πατέρα του περιχαρακωμένη στο ασφυκτικό πλαίσιο μιας αισθητικής “καθαρότητας”, η οποία επί της ουσίας στερεί από τον κόσμο έναν εθνικό θησαυρό.

Ο Μάνος Χατζιδάκις, κλεισμένος στην γυάλα μιας αποστειρωμένης, εσωστρεφούς και κάποιες φορές ακατανόητης διαχείρισης, ασφυκτιά και δυστυχώς αρχίζει να ξεχνιέται.

Ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, που συμμετέχει στις φετινές εκδηλώσεις για το “έτος Χατζιδάκι”, έχει γράψει και τραγουδήσει (στο “Ήταν  ανάγκη”): “ο Χατζιδάκις μοιάζει στην προϊστορία κι αντικατάσταση δεν έγινε καμία…”.

Αν όντως  “ο Χατζιδάκις μοιάζει στην προϊστορία”, τότε ίσως εκείνοι που όφειλαν να τον διατηρήσουν “ζωντανό”, σημερινό και αιώνιο,  κάπου, κάτι κάνουν λάθος…