Περιφερειακά Πανεπιστήμια: Όταν το νοίκι και η ακρίβεια σβήνουν τα όνειρα της νέας γενιάς

Η πραγματικότητα που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια στην ελληνική περιφέρεια είναι σκληρή και ορατή σε όλους. Τα Περιφερειακά Πανεπιστήμια, που αποτελούν τις ζωντανές αρτηρίες της επαρχίας, σταδιακά αποδυναμώνονται. Ιστορικά Τμήματα βλέπουν τον αριθμό των πρωτοετών να μειώνεται σημαντικά. Παρατηρείται πλέον το φαινόμενο, επιτυχόντες να μην προσέρχονται καν για εγγραφή, ακόμη και σε Σχολές υψηλής ζήτησης, επειδή οι οικογένειές τους αδυνατούν να ανταποκριθούν στο οικονομικό βάρος.

Αυτά τα άδεια έδρανα δεν σημαίνουν ότι η νέα γενιά έχασε τη δίψα για μάθηση. Σημαίνουν ότι η μέση ελληνική οικογένεια λυγίζει κάτω από το βάρος της ακρίβειας.

Το ζήτημα όμως δεν αφορά μόνο τους γονείς και τους φοιτητές. Ένα Περιφερειακό Πανεπιστήμιο δεν είναι απλώς ένα σύνολο κτιρίων. Είναι ο πνευματικός, κοινωνικός και οικονομικός πνεύμονας κάθε περιοχής.

Η προσφορά της ύπαρξης Πανεπιστημίου σε μια επαρχιακή πόλη είναι ανυπολόγιστη. Φέρνει ζωή, νέες ιδέες, πολιτισμό και επιστημονική γνώση και αναβαθμίζει τον τόπο σε ένα δυναμικό κέντρο γραμμάτων και τεχνών. Σπάει την απομόνωση της περιφέρειας και την τοποθετεί στο επίκεντρο των σύγχρονων εξελίξεων. Η απώλεια αυτού του κεφαλαίου απειλεί τις τοπικές κοινωνίες με έναν ανεπανόρθωτο μαρασμό και μια βαθιά εσωστρέφεια.

Την ίδια στιγμή, το Πανεπιστήμιο αποτελεί μια σταθερή οικονομική αιμοδοσία. Πάνω στη φοιτητική κοινότητα στηρίζεται η επιβίωση πολλών μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Η εστίαση, το εμπόριο, οι μεταφορές και η αγορά των ακινήτων εξαρτώνται άμεσα από αυτή τη δραστηριότητα. Τα χρήματα που εισρέουν στην τοπική αγορά μεταφράζονται σε θέσεις εργασίας και κρατούν τα μαγαζιά ανοιχτά. Όταν τα αμφιθέατρα αδειάζουν, η τοπική οικονομία οδηγείται σε ασφυξία.

Υπάρχει όμως και η αναπτυξιακή διάσταση. Η παρουσία ενός Πανεπιστημίου είναι η χρυσή ευκαιρία να συνδεθεί η έρευνα με την τοπική παραγωγή – από τον πρωτογενή τομέα μέχρι τον τουρισμό. Είναι ένας ισχυρός τρόπος να κρατηθούν οι νέοι επιστήμονες στα περιφερειακά κέντρα, αντί να αναγκάζονται να μεταναστεύσουν στις μεγάλες αστικές περιοχές ή στο εξωτερικό.

Όταν το κόστος ζωής γίνεται απαγορευτικό, οι σπουδές μετατρέπονται σε προνόμιο για λίγους. Οι γονείς εξαναγκάζονται σε μια δύσκολη και επίπονη επιλογή: Να αποκλείσουν Σχολές της επαρχίας, επειδή είναι αδύνατον να συντηρηθεί ένα δεύτερο σπίτι. Πρόκειται για μια μεγάλη κοινωνική αδικία. Νέοι με ικανότητες και θέληση στερούνται το αντικείμενο που επιθυμούν, όχι λόγω χαμηλών επιδόσεων, αλλά λόγω οικονομικής αδυναμίας.

Για να αναστραφεί αυτή η πορεία, οι διαπιστώσεις δεν αρκούν. Απαιτείται πολιτική βούληση και συντονισμένο σχέδιο.

Το Κράτος οφείλει να αναλάβει το κύριο βάρος, καθώς διαθέτει τα απαραίτητα θεσμικά, νομοθετικά και χρηματοδοτικά εργαλεία. Προς αυτή την κατεύθυνση, απαιτείται η απλοποίηση των διαδικασιών για το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα, η διεύρυνση των δικαιούχων και των κριτηρίων χορήγησής του, καθώς και η αύξησή του. Παράλληλα, είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένα μεγάλο απόθεμα κοινωνικών κατοικιών και να ενισχυθούν οι δημόσιες φοιτητικές εστίες, ώστε να αυξηθούν οι διαθέσιμες κλίνες, ιδίως στα Περιφερειακά Πανεπιστήμια.

Την ίδια στιγμή, η Πολιτεία οφείλει να παρέμβει αποφασιστικά για τη συγκράτηση του κόστους στέγασης. Χρειάζεται ένα αποτελεσματικό πλαίσιο κανόνων στην αγορά των ακινήτων, με περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση τύπου Airbnb και κίνητρα για τη διάθεση κλειστών διαμερισμάτων σε μακροχρόνιες ενοικιάσεις. Τέλος, αποτελεί χρέος της Κεντρικής Διοίκησης η θωράκιση των Τμημάτων με το απαραίτητο ακαδημαϊκό, ερευνητικό, επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό, εξασφαλίζοντας επαρκή χρηματοδότηση για σύγχρονες υποδομές.

Σε αυτό το μείζον θέμα, η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να περιοριστεί στον ρόλο του απλού παρατηρητή. Οφείλει να βγει μπροστά και να λειτουργήσει ως ασπίδα προστασίας των τοπικών κοινωνιών, αλλά και ως δυναμικός μοχλός πίεσης προς την κεντρική εξουσία. Η Αυτοδιοίκηση οφείλει να στηρίξει τους φοιτητές με τα διαθέσιμα εργαλεία της: Από την εξασφάλιση δωρεάν μετακινήσεων και την πρόσβαση στις δομές των ΟΤΑ, μέχρι τη θεσμοθέτηση τοπικών υποτροφιών σε συνεργασία με την παραγωγική βάση κάθε περιοχής.

Συμπερασματικά, η στήριξη και η θωράκιση των Περιφερειακών Πανεπιστημίων αποτελεί κορυφαία εθνική και κοινωνική προτεραιότητα, απαραίτητη για την ισόρροπη ανάπτυξη της χώρας. Ταυτόχρονα, είναι συλλογική πολιτική ευθύνη να διασφαλιστεί ότι το κόστος ζωής δεν θα εμποδίσει την πρόοδο και το μέλλον της νέας γενιάς, ώστε τα παράθυρα της γνώσης να κρατηθούν ανοιχτά για τις νέες και τους νέους μας.

Μαρία Καναβάκη

Οικονομολόγος,

Επικεφαλής Δημοτικής Παράταξης «ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΓΙΑ ΣΕΝΑ» / Μέλος Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής