Της Σοφίας Νεοφύτου
Η χρήση του διαδικτύου αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής και εφηβικής καθημερινότητας.
Παιδιά από πολύ μικρή ηλικία έρχονται σε επαφή με οθόνες, κοινωνικά δίκτυα και διαδικτυακές πλατφόρμες, συχνά χωρίς σαφή όρια και ουσιαστική καθοδήγηση.
Τα δεδομένα δείχνουν πως η υπερβολική χρήση δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά μια γενικευμένη πραγματικότητα που προκαλεί έντονο προβληματισμό σε γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς.
Σύμφωνα με πανελλαδική έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, σχεδόν όλα τα παιδιά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο σε καθημερινή ή συχνή βάση, ενώ η είσοδος στον ψηφιακό κόσμο ξεκινά πλέον σε όλο και μικρότερες ηλικίες.
Ακόμη και παιδιά Δημοτικού διαθέτουν δικό τους κινητό τηλέφωνο και πλοηγούνται στο διαδίκτυο χωρίς επίβλεψη, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τους κινδύνους αλλά και τον συνολικό χρόνο έκθεσης στην οθόνη .
Τι λένε οι ειδικοί για την πολύωρη έκθεση στην οθόνη
Για τις επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης του διαδικτύου μιλά στο Creta24.gr ο Γιώργος Κορμάς, εκπρόσωπος του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου στο ΙΤΕ, τονίζοντας ότι η πολύωρη έκθεση των παιδιών στην οθόνη μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική τους υγεία.
Ένα από τα πρώτα και πιο συχνά προβλήματα που εμφανίζονται είναι η παιδική παχυσαρκία, καθώς η πολύωρη ενασχόληση με το διαδίκτυο περιορίζει τη φυσική δραστηριότητα.
Παράλληλα, καταγράφονται προβλήματα όρασης, όπως ξηροφθαλμία και κόπωση των ματιών, αλλά και ορθοπεδικές ενοχλήσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα συμπτώματα του συνδρόμου καρπιαίου σωλήνα λόγω της συνεχούς χρήσης πληκτρολογίων και οθονών αφής.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αυξημένη έκθεση σε ακτινοβολία από ηλεκτρονικές συσκευές, ένα πεδίο που εξακολουθεί να ερευνάται για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στην υγεία των παιδιών.
Διάσπαση προσοχής και σχολική επίδοση
Όπως αναφέρει ο ειδικός, “η υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο έχει άμεση επίδραση και στη συγκέντρωση των παιδιών. Η διάσπαση προσοχής και οι συχνοί πονοκέφαλοι αποτελούν συχνά φαινόμενα, επηρεάζοντας την απόδοσή τους στο σχολείο. Δεν είναι τυχαίο ότι ένας από τους βασικούς λόγους που απαγορεύτηκε η χρήση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία ήταν η αδυναμία των μαθητών να επανέλθουν στη μαθησιακή διαδικασία ακόμη και μετά από μια απλή ειδοποίηση ή κλήση”.
Όταν μάλιστα η χρήση της οθόνης επεκτείνεται και στις νυχτερινές ώρες, τα προβλήματα εντείνονται. Ο περιορισμός του ύπνου οδηγεί σε χρόνιο στρες, αυξημένη κόπωση, εκνευρισμό και ψυχική εξάντληση, με μακροπρόθεσμες συνέπειες στη συνολική ευεξία των παιδιών.
Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις και απομόνωση
Κατά τον κ. Κορμά, εκτός από τη διάρκεια της καθημερινής έκθεσης, ιδιαίτερη σημασία έχει και η μακροχρόνια, συστηματική χρήση του διαδικτύου. Όταν ένα παιδί περνά πολλές ώρες καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε διαδικτυακές συνομιλίες ή σε ηλεκτρονικά παιχνίδια, ενδέχεται να εμφανίσει προβλήματα ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης.
Η μείωση των κοινωνικών δραστηριοτήτων, η απομόνωση, η έλλειψη ηρεμίας και η δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων αποτελούν συχνά αποτελέσματα. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών έχει έρθει αντιμέτωπο με δυσάρεστες ή αγχωτικές εμπειρίες στο διαδίκτυο, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά την ψυχική τους ισορροπία.
Η οθόνη και η απώλεια της δημιουργικότητας
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι η μείωση της δημιουργικότητας. Η συνεχής αποχαύνωση μπροστά σε μια οθόνη στερεί από τα παιδιά τον χρόνο που χρειάζονται για εσωτερική σκέψη, φαντασία και επεξεργασία εμπειριών.
Δεν έχουν την ευκαιρία να σκεφτούν την ημέρα τους, να αναπτύξουν προβληματισμούς ή να καλλιεργήσουν τη δημιουργική τους σκέψη. Αυτό επηρεάζει άμεσα τη διαμόρφωση του χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεσή τους, καθώς η δημιουργικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της υγιούς προσωπικής ανάπτυξης.
Παιδιά και κοινωνικά δίκτυα: Ένα όριο που ξεπερνιέται
Σύμφωνα με τον κ. Κορμά σήμερα το 70% των παιδιών που φοιτούν στο Δημοτικό έχει παρουσία σε πλατφόρμες όπως το YouTube και άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η θέση των ειδικών είναι σαφής: τα παιδιά αυτής της ηλικίας θα πρέπει να απέχουν πλήρως από τα κοινωνικά δίκτυα, ενώ η ενασχόλησή τους με ψηφιακά παιχνίδια θα πρέπει να γίνεται μόνο με αυστηρά ηλικιακά όρια και γονεϊκή επίβλεψη.
Ο ρόλος των γονέων αποδεικνύεται καθοριστικός, καθώς τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι σε μεγάλο ποσοστό δεν τίθενται σαφή όρια στη χρήση του διαδικτύου, ακόμη και σε μικρές ηλικίες .
Το νέο ερώτημα της τεχνητής νοημοσύνης
Τέλος μέσα σε αυτό το ήδη σύνθετο τοπίο, αναδύεται ένα νέο ερώτημα, το κατά πόσο τα παιδιά πρέπει να έρχονται σε επαφή με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Πρόκειται για ένα πεδίο που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς οι δυνατότητες είναι μεγάλες, αλλά και οι κίνδυνοι εξίσου σημαντικοί, ειδικά όταν απουσιάζει η κριτική σκέψη και η καθοδήγηση.
