Του Κώστα Κεφαλογιάννη
Εν μέσω εορτών η χώρα βρήκε θέμα να διχαστεί. Η ταινία “Καποδίστριας” του Γιάννη Σμαραγδή από τη μία σπάει ταμεία, από την άλλη μαζεύει την μία αρνητική κριτική μετά την άλλη από τους επαγγελματίες κριτικούς ενώ ταυτόχρονα έχει την φλογερή και ενίοτε ακραία υπεράσπιση μεγάλης μερίδας του κοινού. Σε γενικές γραμμές δεν είναι πρόβλημα για ένα έργο τέχνης να προκαλέσει συζητήσεις, ακόμα και έντονες. Το πρόβλημα εν προκειμένω είναι οι όροι με τους οποίους διεξάγεται η κουβέντα.
Πρώτα από όλα συμφωνούμε νομίζω ότι θα ήταν για όποιον εκφράζει γνώμη σχετικά, να έχει δει την ταινία. Όσοι δεν θέλουν να την δουν επειδή δεν τους άρεσαν προηγούμενες δουλειές του σκηνοθέτη, ασφαλώς μπορούν να επικαλεστούν το συγκεκριμένο επιχείρημα. Αλλά μονάχα για να εξηγήσουν την απολύτως θεμιτή επιλογή τους να απέχουν από την θέαση του φιλμ και όχι για να επιχειρηματολογήσουν πόσο κακό είναι. Κάθε δημιουργία κρίνεται πρωτίστως ξεχωριστά και στη συνέχεια ενταγμένη στο σύνολο του έργου του δημιουργού της. Και σε κάθε περίπτωση κρίνεται αφού την δούμε, όχι πριν.
Και τώρα που ξεκαθαρίσαμε τα αυτονόητα, ας πούμε και μερικά ακόμα πράγματα που θα έπρεπε να θεωρούνται αυτονόητα, μα να τα κάνουμε να μοιάζουν περίπλοκα. Στην Ελλάδα και όχι μόνο, υπάρχει ένας διάχυτος “ξερολισμός” σε όλα τα πράγματα. Τούτο μας κάνει όχι απλώς να διαφωνούμε μα να αμφισβητούμε και στο τέλος να απεχθανόμαστε τους ειδικούς, στους περισσότερους τομείς. Ο κινηματογράφος που αποτελεί μια λαϊκή τέχνη, δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Οι κριτικοί αντιμετωπίζονται από το ευρύ κοινό κοινό σαν κάτι περιττό, στην καλύτερη των περιπτώσεων, σαν κάτι προβληματικό και εχθρικό στην χειρότερη. Εμείς ξέρουμε, δεν θα μας πει ο τάδε ή ο δείνα αν μία ταινία είναι καλή. Άντε με τους “ψευτοκουλτουριάδες” και στην περίπτωση του “Καποδίστρια” με τους ανθέλληνες. Κοιτάξτε, προφανώς δεν θα μου πει κανείς αν μια ταινία μου αρέσει ή όχι – αυτό το ξέρω εγώ, το νιώθω και δεν χρειάζεται εξήγηση ή ανάλυση. Αλλά βέβαια άνθρωποι που έχουν φάει τη ζωή τους στις αίθουσες, μελετώντας κινηματογράφο, αναλύοντας την γλώσσα του μέσου, φυσικά έχουν μεγαλύτερη κατάρτιση από εμένα για να αποφανθούν επί της ποιότητας μιας ταινίας. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε πάντα, δεν έχουν πάντα δίκιο (που έτσι κι αλλιώς είναι σχετικό) και δεν είναι και όλοι οι κριτικοί καλοί στη δουλειά τους. Αλλά η βεβαιότητα ότι γνωρίζουμε περισσότερα από εκείνους δεν προκύπτει από πουθενά.
Βεβαίως τα social μας έχουν κάνει όλους κριτικούς επί παντός του επιστητού. Γεγονός εξόχως ενοχλητικό αν με ρωτάτε Σέβομαι κάθε κριτική στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ξεκινά ή απλώς εμπεριέχει την προσωπική οπτική του καθενός: “εμένα η ταινία μου άρεσε, εγώ βρίσκω αυτό το τραγούδι ωραία, για εμένα αυτό το θεατρικό είναι καλό”. Και αντιστοίχως, όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο απεχθάνομαι κάθε σχόλιο που ξεκινά ή εμπεριέχει εμπεριέχει την βεβαιότητα και την ανοησία της αλαζονείας: “Η ταινία ΕΙΝΑΙ αριστούργημα και οι κριτικοί άσχετοι”.
Εν προκειμένω, το συγκεκριμένοι πολεμικό κλίμα το έχει χτίσει και ο ίδιος ο Σμαραγδής με το “αντισυστημικό” και “ηρωικό” προφίλ που λανσάρει. Δεν είναι ότι οι κριτικοί δεν βρίσκουν καλές τις ταινίες του. Όχι. Είναι ότι το “σύστημα” και οι κριτικοί τον πολεμάνε. Για ποιο λόγο; Επειδή πολεμούσαν και τους ήρωες των ταινιών του ίσως; Τον Καζαντζάκη ή τον Καποδίστρια, δεν ξέρω, τι να σας πω.
Ξέρω όμως ότι ειδικά για τον “Καποδίστρια” το πράγμα έχει ξεφύγει εντελώς. Ακόμα και ο Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Άδωνις Γεωργιάδης, πριν δει την ταινία, έγραψε: “Οι κατηγορίες των θολοκουλτουριάρηδων εδώ για την ποιότητα της ταινίας είναι απόλαυση, καθώς όλοι καταλαβαίνουμε ότι αυτό που τους ενοχλεί είναι το θέμα της και ο πατριωτισμός που προκαλεί. Χρόνια ολόκληρα γυρίζουμε και χρηματοδοτεί το Κράτος μας δυστυχώς ένα κάρο ανοησίες και ο κ. Σμαραγδής δείχνει τον δρόμο που θα έπρεπε να ακολουθούμε”.
Προσέξτε. Σύμφωνα λοιπόν με τον κ. Γεωργιάδη , αν σε κάποιον δεν αρέσει ο “Καποδίστριας” είναι “θολοκουλτουριάρης” και κατά βάση ανθέλληνας/αντιπατριώτης. Ακριβώς τον ίδιο τόνο υιοθετούν και πολλοί χρήστες στα social.
Είμαστε στο σημείο όπου , αν είσαι “Ελληνας πατριώτης” απαγορεύεται να μην σου άρεσε η ταινία. Απλώς διευκρινίστε μας για να ξέρουμε, το αυτό ισχύει για όλες τις ταινίες του Σμαραγδή ή μόνο για τον “Καποδίστρια”; Και με τις υπόλοιπες πατριωτικές ταινίες τι γίνεται; Επιτρέπεται να μη μας αρέσει ο “Παπαφλέσσας¨ ας πούμε ή οφείλουμε να δακρύζουμε κάθε φορά που θυσιάζεται ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ με το ρόλεξ;
Κοιτάξτε, για να μιλήσουμε λίγο σοβαρά, ο “Καποδίστριας” δεν μπορεί να αποτελέσει κριτήριο πατριωτισμού για κανέναν (και αναρωτιέμαι πόσοι από τους θαυμαστές της ταινίας ξέρουν πραγματικά ποιος ακριβώς ήταν και τι έκανε ο ήρωάς της).
Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ανθέλληνας για να μην του αρέσει, και ούτε όσοι την βρήκαν από καλή έως καταπληκτική έως υπέροχη είναι περισσότερο πατριώτες από άλλους. Ο καθένας έχει δικαίωμα στην άποψή του. Ας βρούμε κάτι πιο ουσιαστικό για να τσακωθούμε.