Λαγοκέφαλος: Ο χάρτης που δείχνει πώς ο τοξικός εισβολέας «κύκλωσε» Κρήτη και Αιγαίο

Τη ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες αποτυπώνει διαδραστικός χάρτης καταγραφών, ο οποίος παρουσιάζει τη χρονική και γεωγραφική πορεία του τοξικού ξενικού είδους στην Ανατολική Μεσόγειο.

Από τις πρώτες μεμονωμένες εμφανίσεις του στα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο λαγοκέφαλος έχει πλέον εξαπλωθεί σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου, με ιδιαίτερα πυκνές καταγραφές γύρω από την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Η εικόνα του χάρτη είναι αποκαλυπτική: εκατοντάδες μπλε σημεία καλύπτουν τις ελληνικές θάλασσες και τις γειτονικές ακτές της Τουρκίας και της Κύπρου, δείχνοντας πώς μέσα σε περίπου δύο δεκαετίες το είδος εγκαταστάθηκε και δημιούργησε σημαντικούς πληθυσμούς.

Από την πρώτη εμφάνιση στην Ελλάδα στη γενικευμένη εξάπλωση

Ο λαγοκέφαλος, με επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2005. Πρόκειται για λεσέψιο μετανάστη, δηλαδή θαλάσσιο οργανισμό που πέρασε από την Ερυθρά Θάλασσα στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Οι χρονιές που εμφανίζονται δίπλα στις μπλε πινέζες του χάρτη αποτυπώνουν τη σταδιακή πορεία της εισβολής. Οι αρχικές καταγραφές ήταν περιορισμένες, κυρίως στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Σταδιακά, όμως, το είδος επεκτάθηκε προς την Κρήτη, τις Κυκλάδες, το κεντρικό και βόρειο Αιγαίο, καθώς και προς το Ιόνιο.

Οι συνεχείς καταγραφές από το 2005 έως τα πιο πρόσφατα χρόνια δείχνουν ότι ο λαγοκέφαλος δεν αποτελεί πλέον ένα περιστασιακό εύρημα, αλλά ένα είδος που έχει εγκατασταθεί μόνιμα σε πολλές θαλάσσιες περιοχές της χώρας.

Για περισσότερες πληροφορίες  και διάδραση με τον χάρτη, κάντε κλικ ΕΔΩ.

Πυκνές καταγραφές γύρω από την Κρήτη

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η πυκνότητα των καταγραφών γύρω από την Κρήτη. Σημεία εντοπισμού εμφανίζονται κατά μήκος των βόρειων, νότιων και ανατολικών ακτών του νησιού, καθώς και στις θαλάσσιες περιοχές που το συνδέουν με τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες.

Αντίστοιχα αυξημένη παρουσία καταγράφεται στη Ρόδο, στην Κω, στην Κάρπαθο και στα υπόλοιπα νησιά του νοτιοανατολικού Αιγαίου. Με την πάροδο των ετών, οι καταγραφές επεκτάθηκαν και σε περιοχές που παλαιότερα θεωρούνταν λιγότερο ευνοϊκές για την παρουσία του είδους.

Ο χάρτης δείχνει ακόμη καταγραφές στις ακτές της Πελοποννήσου, στη δυτική Ελλάδα, στο βόρειο Αιγαίο και κοντά στα θαλάσσια σύνορα με την Αλβανία.

Ο διαδραστικός χάρτης του ELNAIS

Ο χάρτης με τίτλο «Lagocephalus sceleratus» έχει δημιουργηθεί μέσω της υπηρεσίας Google My Maps και συνδέεται με το δίκτυο ELNAIS – Hellenic Network on Aquatic Invasive Species, το οποίο λειτουργεί ως σύστημα παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης για τα ξενικά είδη στις ελληνικές θάλασσες.

Κάθε μπλε πινέζα αντιπροσωπεύει μία καταγραφή του είδους, ενώ η αναγραφή της αντίστοιχης χρονιάς επιτρέπει στον χρήστη να παρακολουθήσει την εξέλιξη της εξάπλωσης στον χρόνο.

Η διαδραστική λειτουργία του χάρτη προσφέρει τη δυνατότητα επιλογής κάθε σημείου για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την περιοχή και το έτος της καταγραφής.

Απειλή για αλιεία και θαλάσσιο οικοσύστημα

Η παρουσία του λαγοκέφαλου προκαλεί έντονη ανησυχία στους επαγγελματίες αλιείς, καθώς το ισχυρό του ράμφος μπορεί να καταστρέψει δίχτυα, παραγάδια και αλιευτικά εργαλεία. Παράλληλα, τρέφεται με ψάρια, μαλάκια και άλλα θαλάσσια είδη, επηρεάζοντας την ισορροπία των τοπικών οικοσυστημάτων.

Το ψάρι αποτελεί και σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, καθώς περιέχει τετροδοτοξίνη, μία ιδιαίτερα ισχυρή νευροτοξίνη. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να καταναλώνεται, ακόμη και εάν προηγηθεί μαγείρεμα, καθώς η τοξίνη δεν εξουδετερώνεται με τη θερμότητα.

Η χαρτογράφηση των καταγραφών αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την επιστημονική παρακολούθηση του φαινομένου και την ενημέρωση αλιέων και πολιτών. Η εικόνα που διαμορφώνεται, ωστόσο, είναι σαφής: μέσα σε δύο δεκαετίες ο λαγοκέφαλος εξαπλώθηκε από τις πρώτες εστίες στο νοτιοανατολικό Αιγαίο σε ένα μεγάλο μέρος των ελληνικών θαλασσών.