Κοινοβουλευτική Ερώτηση προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης Γεώργιος Φλωρίδη και την Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου κατέθεσε η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη, αναδεικνύοντας τις υπερβολικές καθυστερήσεις στη διαδικασία υιοθεσίας μέσω της πλατφόρμας Anynet και τη βαθιά απόκλιση μεταξύ του θεσμικού πλαισίου και της πραγματικότητας που βιώνουν παιδιά και υποψήφιοι θετοί γονείς. Την εν λόγω Κοινοβουλευτική πρωτοβουλία της κας Σπυριδάκη συνυπογράφουν η Βουλευτής Λάρισας και Τομεάρχης Δικαιοσύνης του ΠΑΣΟΚ, Ευαγγελία Λιακούλη, και η Βουλευτής Ευβοίας και Τομεάρχης Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Κατερίνα Καζάνη.
Στην Ερώτησή της, η κα Σπυριδάκη υπενθυμίζει ότι με τον ν. 4538/2018 η Πολιτεία επιχείρησε να μεταρρυθμίσει τον θεσμό της αναδοχής και της υιοθεσίας, «με κεντρικό εργαλείο τη δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Υποψηφίων Θετών Γονέων και τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας Anynet», με διακηρυγμένους στόχους «τη διαφάνεια, την ισονομία, την επιτάχυνση των διαδικασιών και τη γρήγορη αποκατάσταση των παιδιών σε μόνιμο οικογενειακό περιβάλλον».
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, «η διαδικασία της υιοθεσίας στη χώρα μας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σοβαρές καθυστερήσεις και εσωτερικές θεσμικές αντιφάσεις, παρά τις ανά καιρούς νομοθετικές παρεμβάσεις», με αποτέλεσμα «παιδιά και πιστοποιημένοι υποψήφιοι γονείς να εγκλωβίζονται σε έναν πολύπλοκο και δυσλειτουργικό μηχανισμό» που δοκιμάζει τα ανθρώπινα όρια.
Η Βουλευτής τονίζει ότι, παρά την επίκληση στατιστικών στοιχείων για αύξηση των υιοθεσιών, «η πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες απέχει σημαντικά από το αφήγημα περί εξορθολογισμού και ταχύτητας». Οι πολυετείς καθυστερήσεις, οι δυσκίνητες δικαστικές διαδικασίες και τα σοβαρά ζητήματα υποστελέχωσης των κοινωνικών υπηρεσιών εξαντλούν ψυχικά τους υποψήφιους γονείς, ενώ «το υφιστάμενο πλαίσιο παραμένει εγκλωβισμένο σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, αποτυγχάνοντας να εγγυηθεί την ταχεία και ασφαλή αποκατάσταση των παιδιών».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην απόκλιση ανάμεσα στη θεωρητική λειτουργία της πλατφόρμας Anynet και στην πράξη. Ενώ το σύστημα εμφανίζει τη διαδικασία πιστοποίησης να ολοκληρώνεται εντός 6–8 μηνών, στην πραγματικότητα –σύμφωνα με μαρτυρίες υποψήφιων θετών γονέων– «η διαδικασία από την υποβολή της αίτησης μέχρι και την πιστοποίηση έχει διάρκεια πολύ συχνά έως και ένα έτος».
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι, μετά την πιστοποίηση και την εγγραφή στο Εθνικό Μητρώο, «η αναμονή για την αντιστοίχιση (matching) είναι πολυετής, ενώ τα κριτήρια δεν είναι επαρκώς διαφανή». Πολλοί υποψήφιοι παραμένουν σε λίστα αναμονής για «4–5 χρόνια ή και περισσότερο, χωρίς σαφή χρονοδιαγράμματα και χωρίς ενημέρωση για την πορεία της αίτησής τους».
Η Ερώτηση αναδεικνύει επίσης τη θεσμική αντίφαση ανάμεσα στον μεγάλο αριθμό πιστοποιημένων υποψήφιων γονέων και στον εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό παιδιών που είναι νομικά διαθέσιμα για υιοθεσία, ιδίως βρεφών κάτω των δύο ετών, «που σε παρελθόντα έτη δεν άγγιζαν καν διψήφιο αριθμό». Η πραγματικότητα αυτή υπονομεύει τον πυρήνα της νομοθεσίας, δηλαδή «την ταχεία αποϊδρυματοποίηση και τη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού».
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας ή με αναπηρία, τα οποία «παραμένουν στο περιθώριο της διαδικασίας», καθώς και στο γεγονός ότι οι υιοθεσίες ενηλίκων παρουσιάζουν αύξηση, στοιχείο που αποτυπώνει την αδυναμία του συστήματος να καλύψει τις ανάγκες των ανηλίκων που παραμένουν για χρόνια σε ιδρυματική φροντίδα.
Με την Ερώτησή της, η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ καλεί τα αρμόδια Υπουργεία να δώσουν σαφείς απαντήσεις και να αναλάβουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, θέτοντας τα εξής κρίσιμα ερωτήματα:
1. Πόσα παιδιά βρίσκονται σήμερα σε δομές ή υπό την εποπτεία κοινωνικών υπηρεσιών και ποιο είναι το αντίστοιχο ποσοστό για βρέφη και παιδιά κάτω των δύο ετών;
2. Ποιος είναι ο μέσος χρόνος που μεσολαβεί από την εγγραφή ενός υποψηφίου γονέα στο Εθνικό Μητρώο έως αντιστοίχιση με παιδί, ιδίως για υιοθεσία βρέφους;
3. Ποιες είναι οι κύριες αιτίες καθυστέρησης σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία και ποιες ενέργειες προγραμματίζονται για την επιτάχυνση των διαδικασιών;
4. Υπάρχουν μηχανισμοί παρακολούθησης και αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών υιοθεσίας και των χρόνων αναμονής; Αν ναι, ποια είναι τα ευρήματα και ποιες βελτιώσεις προτείνονται;
5. Προτίθενται τα Υπουργεία να εισαγάγουν νομοθετικές ή διοικητικές παρεμβάσεις, όπως ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών, εξειδίκευση δικαστικών τμημάτων ή καθορισμένα χρονοδιαγράμματα, ώστε να περιοριστεί η μεγάλη απόκλιση μεταξύ πιστοποιημένων γονέων και παιδιών που παραμένουν επί χρόνια σε αναμονή;
6. Προτίθενται τα Υπουργεία λάβουν μέτρα σχετικά με τα παιδιά που βρίσκονται ήδη σε δομές ή ανάδοχες οικογένειες για σημαντικό χρονικό διάστημα, ώστε να επιταχυνθεί η διαδικασία υιοθεσίας;
7. Υπάρχει σχέδιο για την επιτάχυνση της δικαστικής διαδικασίας υιοθεσίας ώστε η δικαστική αναμονή να μην υπονομεύει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού;
8. Προτίθενται τα Υπουργεία να θεσπίσουν ειδικά μέτρα παρακολούθησης των καθυστερήσεων και τακτικής αναφοράς στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής σχετικά με την πρόοδο στην υιοθεσία παιδιών;
9. Ποιες πρωτοβουλίες ενδεχομένως αξιολογείτε για την υποστήριξη των υποψηφίων θετών γονέων κατά τη διάρκεια της πολύχρονης αναμονής, ώστε να διατηρούνται ψυχολογικά και πρακτικά έτοιμοι μέχρι τη στιγμή της υιοθεσίας;
10. Προτίθενται τα Υπουργεία να λάβουν μέτρα για την επιτάχυνση της έκδοσης των αποφάσεων που αφορούν στην υιοθεσία ώστε αυτές να πραγματοποιούνται σε σύντομο και προβλέψιμο χρονικό διάστημα προς το συμφέρον των παιδιών;
