Γιατί οι Έλληνες του εξωτερικού δεν γυρίζουν στην Ελλάδα

Η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2009 άλλαξε ριζικά τον χάρτη της ελληνικής μετανάστευσης. Χιλιάδες νέοι, πολλοί από αυτούς με υψηλή εκπαίδευση και σημαντικά επαγγελματικά προσόντα, αναζήτησαν καλύτερες προοπτικές στο εξωτερικό. Δεκαπέντε χρόνια μετά, η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά μετανάστευσης, ενώ η επιστροφή όσων έφυγαν παραμένει μια σύνθετη υπόθεση.

Το Creta24 ανέλυσε τη νέα έκθεση του ΟΟΣΑ για τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, προκειμένου να απαντήσει σε ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο από τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Γιατί, ενώ ολοένα περισσότεροι δηλώνουν ότι θα ήθελαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, τελικά οι περισσότεροι επιλέγουν να μείνουν στο εξωτερικό;

Ας πάρουμε την έκθεση από την αρχή. Σύμφωνα με τη νέα έκθεση του ΟΟΣΑ, περισσότεροι από 800.000 άνθρωποι που γεννήθηκαν στην Ελλάδα ζουν σήμερα σε χώρες του ΟΟΣΑ. Η χώρα εμφανίζει ποσοστό μετανάστευσης περίπου 7%, ένα από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, γεγονός που αποτυπώνει το μεγάλο αποτύπωμα που άφησε η περίοδος της κρίσης.

Εξακολουθούν να φεύγουν δεκάδες χιλιάδες κάθε χρόνο

Παρότι η οικονομία έχει ανακάμψει σε σχέση με τα χρόνια των μνημονίων, οι εκροές δεν έχουν σταματήσει. Τα στοιχεία της έκθεσης δείχνουν ότι το 2023 έφυγαν από την Ελλάδα περίπου 37.000 πολίτες και το 2024 άλλοι 32.000.Οι αριθμοί αυτοί είναι υψηλοί ακόμη και τόσα χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης.

Ωστόσο, καταγράφεται και μια σημαντική αλλαγή. Για πρώτη φορά μετά το 2009, οι επιστροφές ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις. Το 2023 επέστρεψαν περίπου 46.000 Έλληνες, ενώ το 2024 ο αριθμός αυξήθηκε στις 52.000, γεγονός που δείχνει ότι το brain gain αρχίζει σταδιακά να ενισχύεται. Αν θέλουν να γυρίσουν, γιατί δεν το κάνουν;

Το ενδιαφέρον εύρημα της έκθεσης είναι ότι η επιστροφή δεν εξαρτάται μόνο από την οικονομική κατάσταση ενός ανθρώπου.  Πολλοί Έλληνες του εξωτερικού δηλώνουν ότι θα ήθελαν να επιστρέψουν, κυρίως για να βρίσκονται κοντά στην οικογένεια και τους φίλους τους. Είναι εμφανές δηλαδή πως η προσωπική ζωή, οι κοινωνικοί δεσμοί και η ποιότητα της καθημερινότητας εξακολουθούν να αποτελούν ισχυρό κίνητρο επαναπατρισμού. Όμως η επιθυμία αυτή συχνά συγκρούεται με την πραγματικότητα που πιστεύουν ότι θα αντιμετωπίσουν αν επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Οι τρεις βασικοί λόγοι που τους κρατούν μακριά

Η έκθεση αναδεικνύει τρεις παράγοντες που λειτουργούν ως τα σημαντικότερα εμπόδια για την επιστροφή. Πρώτος είναι οι χαμηλότερες αμοιβές σε σχέση με εκείνες που απολαμβάνουν στις χώρες όπου εργάζονται σήμερα. Δεύτερος είναι η αίσθηση ότι η αξιοκρατία εξακολουθεί να μην λειτουργεί επαρκώς στην ελληνική αγορά εργασίας. Τρίτος είναι οι περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές και οι λιγότερες δυνατότητες εξέλιξης, ιδιαίτερα για εργαζόμενους υψηλής εξειδίκευσης. Οι παράγοντες αυτοί αποδεικνύονται συχνά ισχυρότεροι ακόμη και από την επιθυμία επιστροφής, με αποτέλεσμα πολλοί να παραμένουν στο εξωτερικό, παρότι διατηρούν στενούς δεσμούς με την Ελλάδα.

Δεν αρκούν τα φορολογικά κίνητρα

Η έκθεση επισημαίνει ότι τα οικονομικά κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν για να αντιστρέψουν το brain drain κυρίως διότι όσοι έχουν ήδη δημιουργήσει καριέρα στο εξωτερικό αναζητούν ένα περιβάλλον όπου θα υπάρχουν σταθεροί θεσμοί, διαφανείς διαδικασίες, αξιοκρατία και δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης. Η βελτίωση της λειτουργίας των θεσμών και της αγοράς εργασίας θεωρείται εξίσου σημαντική με τις οικονομικές απολαβές για να πειστεί κάποιος να επιστρέψει μόνιμα στην Ελλάδα.

Από τη διαρροή εγκεφάλων στην κυκλοφορία ταλέντου

Πάντως απο την έκθεση είναι κατανοητό πως  η εικόνα αρχίζει να γίνεται πιο σύνθετη από ό,τι στα χρόνια της κρίσης. Κι αυτό διότι η Ελλάδα εξακολουθεί να χάνει ανθρώπινο δυναμικό, όμως οι επιστροφές αυξάνονται και αρκετοί Έλληνες διατηρούν στενούς επαγγελματικούς δεσμούς με τη χώρα, ακόμη κι αν ζουν στο εξωτερικό.
Με άλλα λόγια το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να επιστρέψουν περισσότεροι Έλληνες, αλλά αν θα δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα τους κάνουν να θέλουν να μείνουν. Γιατί όσο οι μισθοί, η αξιοκρατία και οι επαγγελματικές ευκαιρίες εξακολουθούν να υστερούν σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα θα συνεχίσει να δυσκολεύεται να μετατρέψει το brain gain σε μόνιμη τάση.