Φωτιά, αλάτσι και οφτό: Στα Ανώγεια η παράδοση του Ψηλορείτη ζωντανεύει ξανά

Το οφτό για την Κρήτη και τα Ανώγεια ειδικότερα είναι το φαγητό – σύμβολο της ελευθερίας και της απλότητας των βοσκών του βουνού.

Φωτιά και χοντρό «αλάτσι» χρειάζονται, τίποτα παραπάνω – ούτε καρυκεύματα, ούτε σάλτσες – για να φτιαχτεί ένα από τα πιο γνωστά και νόστιμα εδέσματα του Ψηλορείτη.

Το οφτό για τους ανθρώπους της περιοχής συμβολίζει τον δεσμό του ανθρώπου με το βουνό και την αγριάδα του, τη φύση, την πέτρα και τα μιτάτα, ενώ είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την κρητική φιλοξενία συνιστώντας την ύψιστη τιμή προς τον καλεσμένο: από μια απλή επίσκεψη σε ένα σπίτι μέχρι μια παρέα που θα προκύψει στο καφενείο, ως ένα γάμο ή μια βάφτιση, το οφτό κατέχει κεντρικό ρόλο στις κοινωνικές εκδηλώσεις και συναθροίσεις όντας ο πρωταγωνιστής του τραπεζιού.

Στο Ανωγειανό αόρι πέρυσι 5.000 άνθρωποι από όλη την Κρήτη – και όχι μόνο – μαζεύτηκαν για να δοκιμάσουν το εμβληματικό αυτό έδεσμα με αφορμή τη λεγόμενη «Γιορτή του Οφτού» η οποία διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ανωγείων.

Φέτος (Παρασκευή, 31/07) το «έργο» αναμένεται να επαναληφθεί την Παρασκευή, στην περιοχή Κουραδόβρυση στο Ανωγειανό αόρι. Η Γιορτή η οποία πραγματοποιείται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά είναι, όπως εξηγεί μιλώντας στα «Ρ.Ν.» ο Γιώργος Σκουλάς, αντιπρόεδρος στον Πολιτιστικό Σύλλογο Ανωγείων, μια τιμή προς την τοπική κτηνοτροφική κληρονομιά του τόπου. Μια γιορτή μάλιστα στην υλοποίηση της οποίας συμβάλλουν όλοι κυριολεκτικά: από τους πιο μεγάλους του χωριού μέχρι τα πιο μικρά παιδιά, τα «κοπέλια», τα οποία μαθαίνουν την τέχνη του οφτού τιμώντας το παρελθόν του τόπου τους.

Όπως σημειώνει ο Γιώργος Σκουλάς, η ιδέα της γιορτής προέκυψε μετά από μια αδράνεια του Συλλόγου καθώς είχε μεσολαβήσει ο κορονοϊός. Έπειτα το νέο συμβούλιο αποφάσισε πως θέλει να κάνει «κάτι» που θα καθιερωθεί και θα μείνει ως θεσμός – κληρονομιά για τις επόμενες γενιές. Και πράγματι η «Γιορτή του Οφτού» ήταν κάτι που πολύς κόσμος ανέμενε φέτος. «Είπαμε να την καθιερώσουμε ως Γιορτή και αυτός είναι ο σκοπός, οι επόμενοι που θα έρθουν και μετά από εμάς να το συνεχίσουνε», σχολιάζει χαρακτηριστικά.

«Το αντικριστό είναι μεταγενέστερη ονομασία»

Η γαστρονομία των Ανωγείων είναι βασικό κίνητρο για κάποιον προκειμένου να επισκεφθεί το μέρος. Εκεί ο επισκέπτης ξέρει ότι θα βρει μακαρόνια με τον ανθότυρο, γαλακτομπούρεκο, παγωτό από ντόπιο γάλα, καλιτσούνια με μέλι και φυσικά οφτό. «Στο χωριό το οφτό είναι το κύριο προϊόν, το αρνί που θέλουν να έρθουν να φάνε όλοι. Οπότε με τη Γιορτή που κάνουμε, το προβάλουμε και επωφελούνται όλοι. Γίνεται ακόμα πιο γνωστό και για αυτό βοηθάνε και οι πάντες στο χωριό στο να γίνει η Γιορτή. Όλοι βγαίνουν κερδισμένοι», εξηγεί ο κ. Σκουλάς.

Γιατί όμως έχει συνδεθεί η περιοχή με το οφτό; «Το οφτό το κάνανε οι βοσκοί στα Ανώγεια στον Ψηλορείτη με αυτόν τον ιδιαίτερο τρόπο: το σούβλισμα. Το τοποθετούσαν απέναντι από τη φωτιά και το αφήνανε να ψήνεται. Αυτή είναι η αυθεντική ονομασία: οφτό. Το «αντικριστό» είναι μεταγενέστερο 20-30 χρόνια μετά αλλά είναι η ονομασία που είναι πιο κατανοητή στον κόσμο. Αλλά η κανονική ονομασία είναι το οφτό. Εμείς στη «Γιορτή του Οφτού» αναπαριστούμε ακριβώς πως το ψήνανε οι παλιοί: την τεχνική του σουβλίσματος και του ανοίγματος του κρέατος – είναι ιδιαίτερο το άνοιγμα δεν το βάζεις όπως είναι, έχει μια δύο κοπές που πρέπει να κάνεις – μετά να το σουβλίσεις να μπει απέναντι από τη φωτιά. Αυτό είναι το οφτό», περιγράφει ο αντιπρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ανωγείων.

Και το οφτό φυσικά όπως ο ίδιος επισημαίνει είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την καθημερινότητα των ντόπιων. «Το προσφέρουμε σε γάμους, σε βαφτίσεις, σε πανηγύρια και στα παρεάκια που θα προκύψουν είτε στα αόρη είτε μέσα στο χωριό, βάζουμε πάντα να ψήνουμε οφτό. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την καθημερινότητά μας».

Και πως αλλιώς να μην είναι; Τα Ανώγεια συνιστούν έναν ισχυρό κτηνοτροφικό τόπο όπου ακόμη και τα μικρά παιδιά από νεαρές ηλικίες εκδηλώνουν το ενδιαφέρον να μάθουν τις παραδόσεις τους, όπως να φτιάχνουν το οφτό.

Η Γιορτή όπως εξηγεί ο κ. Σκουλάς είναι μια αφορμή για τη νέα γενιά να συνεχίσει την παραδοσιακή αυτή ιεροτελεστία του οφτού, ενώ όπως μας περιγράφει το οφτό και η προετοιμασία του συνιστούν εν τέλει αυτή την «κόλλα» που συνδέει γενιές και γενιές στο χωριό οι οποίες μαθαίνουν να εκτιμούν και να διατηρούν τις παραδόσεις που βγάζουν στην επιφάνεια τις πιο καλές ποιότητες του χαρακτήρα τους: την αλληλεγγύη, τη φιλοξενία, την προσφορά, το φιλότιμο. «Στη Γιορτή συμβάλλουν όλοι για να πραγματοποιηθεί. Από παιδιά τεσσάρων έως πέντε χρονών έως ανθρώπους 60 χρονών. Τα «κοπέλια» παίρνουν  με αυτόν τον τρόπο ένα «βάφτισμα» για το οφτό του πως γίνεται, πως θα το κάνουν, πως θα το στήσουν. Και δεν είναι μόνο στη «Γιορτή του Οφτού» και στους γάμους τα βλέπεις και μαθαίνουν και βοηθάνε: Από το να ρίξουν το ξύλο στη φωτιά μέχρι να πιάσουν το «γουλίδι» το κρέας να το ανοίξουν σιγά σιγά μέχρι και το σερβίρισμα», επισημαίνει ο κ. Σκουλάς ενώ τονίζει ότι οι παραγωγοί του χωριού όλοι προσφέρουν στον βαθμό που μπορεί ο καθένας από ένα «ζο» προκειμένου να υλοποιηθεί η Γιορτή. «Όλοι οι χωριανοί, ό,τι μπορεί ο καθένας, όπως ακριβώς στους γάμους που πηγαίνουμε τα κανίσκια, έτσι και στη Γιορτή όσοι θέλουν θα δώσουν κανίσκια, και ευτυχώς ανταποκρίνονται όλοι και θα μας φέρει ο καθένας ό,τι μπορεί: ένα αρνί, ένα πρόβατο, ένα κατσίκι. Κάποιοι άλλοι νεαροί μαζεύουν λεφτά και πάνε και αγοράζουν από έναν βοσκό, ή από ένα κρεοπωλείο το κρέας να μας το φέρουν. Όπως μπορεί ο καθένας συνδράμει και βάζουν κα κόπο προσωπικό επίσης. Έρχονται και στρώσουν, μαζεύουν, σερβίρουν».

Τα προηγούμενα δύο χρόνια πάντως η «Γιορτή του Οφτού» άφησε άκρως θετικό αντίκτυπο. «Την πρώτη χρονιά ήρθαν περίπου 2.500 – 3.000 άτομα και πέρυσι ήταν τα διπλάσια. Υπήρξαν κάποια τεχνικά προβλήματα και δεν προλάβανε όλοι να δοκιμάσουν οφτό. Φέτος πιστεύουμε θα είναι πιο ομαλά τα πράγματα. Θα έχουμε self service και θα μπορεί από δύο σημεία να εξυπηρετηθεί ο κόσμος και να πάρει τη μερίδα του. Όσοι φάγανε πάντως πέρυσι ήταν πολύ ευχαριστημένοι. Μας λέγανε και του χρόνου να το κάνετε και να το καθιερώσετε. Και αυτό μας δίνει και μας την ώθηση», καταλήγει ο αντιπρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ανωγείων.

Υπενθυμίζεται πως η Γιορτή θα ξεκινήσει στις 18:30 μ.μ. και γίνεται υπό την αιγίδα του δήμου Ανωγείων, ενώ θα πλαισιωθεί μουσικά από τους: Νικηφόρο Αεράκη (Πολιός), Γιώργη Βρέντζο (Κάτης), Γιώργη Νταγιαντά, Μενέλαο Νταγιαντά, Χάρη Φασουλά.

Επιπλέον θα υπάρξει συμβολική είσοδος 5€ για την οικονομική ενίσχυση του Πολιτιστικού Συλλόγου Ανωγείων.

πηγή: rethnea.gr