Της Σοφίας Νεοφύτου
Το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, που έφτασε στην Ολομέλεια της Βουλής στις 8 Ιανουαρίου, παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως ένας «χάρτης μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή».
Στην πράξη, πρόκειται για ένα εκτεταμένο πακέτο αλλαγών που αγγίζει σχεδόν κάθε πτυχή της στρατιωτικής ζωής: από τη θητεία και τις αναβολές, μέχρι τη σταδιοδρομία, το βαθμολόγιο και τον ρόλο των υπαξιωματικών.
Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, η συζήτηση για το νομοσχέδιο δεν έμεινε μόνο εντός του Κοινοβουλίου, αλλά προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, ενστάσεις αντισυνταγματικότητας από την αντιπολίτευση και, κάτι σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα, μαζικές κινητοποιήσεις εν ενεργεία και εν αποστρατεία στρατιωτικών.
Τι αλλάζει για τη θητεία και τους στρατεύσιμους
Στον πυρήνα του νέου πλαισίου βρίσκεται μια συνολική αναδιάρθρωση της στρατιωτικής θητείας. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο το 2026 καταργείται ουσιαστικά η κατάταξη στο Πολεμικό Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία, με όλους τους στρατεύσιμους να εντάσσονται στον Στρατό Ξηράς, εκτός από ορισμένες εξειδικευμένες επαγγελματικές κατηγορίες.
Η βασική εκπαίδευση επιμηκύνεται, η τοποθέτηση γίνεται υποχρεωτικά σε μονάδες υψηλής ετοιμότητας και η μετάθεση κοντά στον τόπο κατοικίας μετατίθεται χρονικά μετά τους πρώτους μήνες υπηρεσίας.
Παράλληλα, επανακαθορίζεται η διάρκεια της θητείας. Η γενική αρχή είναι η δωδεκάμηνη υποχρέωση, με μειωμένη θητεία εννέα μηνών μόνο για συγκεκριμένες περιοχές και μονάδες αυξημένων αναγκών, όπως ο Έβρος, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και οι Ειδικές Δυνάμεις. Εισάγεται επίσης η δυνατότητα εθελοντικής στράτευσης γυναικών ηλικίας 20 έως 26 ετών, με συγκεκριμένα κίνητρα που συνδέονται με την επαγγελματική και κοινωνική τους αναγνώριση.
Αυστηρότερο πλαίσιο για αναβολές, απαλλαγές και εξαγορά
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλούν οι αλλαγές στις αναβολές λόγω σπουδών και υγείας. Τα ηλικιακά όρια για φοιτητές και σπουδαστές επαναπροσδιορίζονται, ενώ καταργούνται ειδικές κατηγορίες αναβολών που ίσχυαν μέχρι σήμερα για ακαδημαϊκή ή επαγγελματική διάκριση. Στον τομέα της ψυχικής υγείας, το νέο καθεστώς γίνεται σαφώς αυστηρότερο, με επανεξετάσεις και περιορισμό των γνωματεύσεων αποκλειστικά στο δημόσιο σύστημα υγείας.
Αλλάζει επίσης ριζικά το πλαίσιο εξαγοράς της θητείας. Το ηλικιακό όριο ανεβαίνει, ενώ το κόστος αυξάνεται σημαντικά
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι όλες αυτές οι ρυθμίσεις αφορούν αποκλειστικά όσους συμπληρώνουν το 18ο έτος της ηλικίας τους μετά την ψήφιση του νόμου, προβλέποντας μάλιστα μεταβατική περίοδο έως και 15 ετών. Ωστόσο, η αντιπολίτευση και οι στρατιωτικοί αμφισβητούν αν αυτή η μεταβατικότητα είναι επαρκής και ουσιαστική.
Η μεγάλη τομή στη σταδιοδρομία των στελεχών
Το πιο εκρηκτικό σημείο του νομοσχεδίου αφορά τη σταδιοδρομία των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων. Η αποσύνδεση της βαθμολογικής από τη μισθολογική εξέλιξη, η εισαγωγή ανώτατων ορίων οργανικών θέσεων και το νέο σύστημα προαγωγών αλλάζουν ριζικά μια πραγματικότητα δεκαετιών, όπου η εξέλιξη θεωρούνταν σχεδόν δεδομένη με βάση τα έτη υπηρεσίας.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη μεταρρύθμιση έχει η ίδρυση ξεχωριστού Σώματος Υπαξιωματικών, με αναβαθμισμένη ακαδημαϊκή υπόσταση, συμμετοχή στα Συμβούλια Κρίσεων και ενισχυμένο θεσμικό ρόλο. Η κυβέρνηση παρουσιάζει αυτή την αλλαγή ως αναγκαίο εξορθολογισμό και εναρμόνιση με διεθνή πρότυπα. Αντίθετα, πολλοί υπαξιωματικοί τη βιώνουν ως βαθμολογική καθήλωση και απώλεια μιας «εύλογης προσδοκίας» εξέλιξης που είχαν όταν επέλεξαν τη στρατιωτική σταδιοδρομία σε νεαρή ηλικία.
Πολιτική σύγκρουση και ενστάσεις αντισυνταγματικότητας
Το κλίμα οξύνθηκε περαιτέρω όταν ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ κατέθεσαν ενστάσεις αντισυνταγματικότητας. Η βασική τους αιχμή είναι ότι το νομοσχέδιο παραβιάζει την αρχή της ασφάλειας δικαίου και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης, καθώς ανατρέπει αναδρομικά τον υπηρεσιακό σχεδιασμό χιλιάδων στελεχών χωρίς επαρκείς μεταβατικές διατάξεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η επιστημονική κριτική. Ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος υποστήριξε ότι η αιφνίδια αλλαγή του βαθμολογίου πλήττει την εύλογη προσδοκία των στρατιωτικών για το μέλλον τους και εγείρει σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας, ειδικά όταν δεν τεκμηριώνεται επαρκώς λόγος υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος.
Οι στρατιωτικοί στον δρόμο
Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, οι ενώσεις στρατιωτικών πέρασαν σε κινητοποιήσεις. Η ΠΟΜΕΝΣ οργάνωσε πανελλαδικές συγκεντρώσεις την ημέρα της ψήφισης του νομοσχεδίου, με διαμαρτυρίες έξω από Περιφέρειες, στο Σύνταγμα και στα γραφεία της Νέα Δημοκρατία. Οι στρατιωτικοί δηλώνουν ότι δεν αποδέχονται τετελεσμένα και προειδοποιούν με προσφυγή στη Δικαιοσύνη αν το νομοσχέδιο εφαρμοστεί χωρίς ουσιαστικές αλλαγές.
Τελικά;
Η κυβέρνηση, δια στόματος του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιμέρους βελτιώσεων, επιμένοντας όμως ότι ο βασικός κορμός της μεταρρύθμισης είναι αναγκαίος για την επιχειρησιακή ετοιμότητα και το μέλλον της χώρας.
Από την άλλη πλευρά, η ένταση των αντιδράσεων δείχνει ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνικό ή διοικητικό, αλλά βαθιά πολιτικό και κοινωνικό.
Πηγή: https://www.opengov.gr/mindefence/?p=7457
