Θέση στη συζήτηση που έχει ανοίξει για την παρουσία εικόνων σε δημόσιους χώρους παίρνει με η Εκκλησία της Κρήτης.
Ο δημόσιος διάλογος άνοιξε μετά από προσφυγή της Ένωσης Αθέων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατά της Ελλάδας με αίτημα την καθαίρεση των Ιερών Εικόνων από τις αίθουσες των Δικαστηρίων, όσο και τον σχεδιασμό του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού για την εισαγωγή μαθήματος Ηθικής για τους μαθητές και τις μαθήτριες, που δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι.
Σε ανακοίνωσή της η Ιερά Επαρχιακής Σύνοδος της Εκκλησίας της Κρήτης τονίζει πως «η Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία σέβεται ἀπόλυτα τήν ἐλευθερία τῆς συνείδησης κάθε ἀνθρώπου καί δέν ἐπιδιώκει νά ἐπιβάλει τήν πίστη, ἡ ὁποία πάντοτε προτείνεται ἐλεύθερα. Ἡ παρουσία τῶν εἰκόνων στόν δημόσιο χῶρο δέν περιορίζει τήν ἐλευθερία κανενός, ἀποτελεῖ ἔκφραση τῆς ἱστορίας, τῆς παράδοσης καί τῆς πνευματικῆς ταυτότητας τοῦ λαοῦ μας».
Αναλυτικά η ανακοίνωση της Ιεράς Επαρχιακής Συνόδου:
«Ἡ Ἱερά Ἐπαρχιακή Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης, ἐξ ἀφορμῆς διαλόγου πού ἀναπτύχθηκε τελευταῖα, σχετικά μέ τήν παρουσία ἱερῶν εἰκόνων καί χριστιανικῶν συμβόλων στόν δημόσιο βίο, θεωρεῖ ἀναγκαῖο νάὑπενθυμίσει πώς στήνὈρθόδοξη Ἐκκλησία ἡ ἱερά εἰκόνα δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα θρησκευτικό σύμβολο ἢ μόνο ἕνα στοιχεῖο τέχνης, ἀλλά συνδέεται μέ τήν ἴδια τήν πίστη τῆς Ἐκκλησίας, ὅτι ὁ Θεός ἔγινε ἄνθρωπος καί φανερώθηκε μέσα στόν κόσμο. Γι̉ αὐτό ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τίς εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ, τῆς Παναγίας καί τῶν Ἁγίων, ὄχι ὡς ὕλη, ἀλλάμέ τιμητική ἀναφοράπρός τά πρόσωπα πού εἰκονίζονται, σύμφωνα μέ τή διδασκαλία τῆς Ζ’ Οἰκουμενικῆς Συνόδου ὅτι: «ἡ τιμή τῆς εἰκόνας περνᾶ στό πρωτότυπο». Ἡ εἰκόνα θυμίζει ὅτι ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ ἁγιάζει τά πάντα, τήν ὕλη καί ὁλόκληρη τήν κτίση.
Στήν Κρήτη, στήν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα καί σέ ὁλόκληρο τόν ὀρθόδοξο κόσμο, οἱ εἰκόνες ἀποτελοῦν βιωματικό στοιχεῖο ἔκφρασης πίστης, ζωῆς καί πολιτισμοῦ,γεγονότα πού ἔχουν νοηματοδοτήσει τόν λαό μας. Τά σύμβολα εἶναι ἡ γλώσσα ἑνός πολιτισμοῦ, καί στήν περίπτωση τοῦ ὀρθοδόξου βιώματος,ἀποτελοῦν ἐνσαρκωμένες πνευματικές ἀπαρχές,πού μέσα ἀπό αὐτές οἱ ἄνθρωποι ἐπικοινωνοῦν μέ τόν Θεό καί γνωρίζουν τήν ἱστορία καί τίς ρίζες τους.
Μπροστά στίς εἰκόνες οἱ ἄνθρωποι ὅλων τῶν ἐποχῶν προσεύχονται, ἀφήνουν τήν ἀγωνία καί τόν πόνο τους, ἐλπίζουν καί βρίσκουν παρηγοριά. Ἡ βυζαντινή ἁγιογραφία, ὅπως π.χ. ἡ κρητική σχολήἁγιογραφίαςκαί δημιουργοίτης ὅπως ὁ Θεοφάνης ὁ Κρής, ὁ Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco)καί τόσοι ἄλλοι,ἀποτελοῦν ἀξεπέραστη κληρονομιά μας, ἀλλά καίμέρους τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ.
Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία σέβεται ἀπόλυτα τήν ἐλευθερία τῆς συνείδησης κάθε ἀνθρώπου καί δέν ἐπιδιώκει νά ἐπιβάλει τήν πίστη, ἡ ὁποία πάντοτε προτείνεται ἐλεύθερα. Ἡ παρουσία τῶν εἰκόνων στόν δημόσιο χῶρο δέν περιορίζει τήν ἐλευθερία κανενός, ἀποτελεῖ ἔκφραση τῆς ἱστορίας, τῆς παράδοσης καί τῆς πνευματικῆς ταυτότητας τοῦ λαοῦ μας. Σέ μία ἐποχή ὑλοκρατίας καί πνευματικοῦ σχετικισμοῦ, ὅπου πολλοί ἄνθρωποι αἰσθάνονται ὅτι χάνουν τόν προσανατολισμό καί τό νόημα τῆς ζωῆς, τά πρόσωπα τοῦ Χριστοῦ, τῆς Παναγίας καί τῶν Ἁγίων, πού εἰκονίζονται στίς εἰκόνες, ὑπενθυμίζουν ὅτι ὁ ἄνθρωπος δέν ζεῖ χωρίς ρίζες, ἀλλά ἐντός μίας ζωντανῆς πίστης, ἐντός ἑνός πολιτισμοῦ πού διαμορφώθηκε στό πέρασμα τῶν αἰώνων, πού συνεχίζει νά φωτίζειτόν δρόμο τῆς ζωῆς μας».
Η θέση του υπουργείου Παιδείας
Υπενθυμίζεται ότι για το θέμα είχε τοποθετηθεί πριν από λίγες ημέρες και το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Σε ανακοίνωσή του ανέφερε:
«Η Ένωση Αθέων, όπως είχε κάθε δικαίωμα, κατέθεσε προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) κατά της Ελλάδας το 2020 με αίτημα την καθαίρεση των Ιερών Εικόνων από τις αίθουσες των Δικαστηρίων, επικαλούμενη την προστασία του δικαιώματος των μελών της σε δίκαιη δίκη.
Με το ίδιο αίτημα είχε προσφύγει και στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), του οποίου η Ολομέλεια (Μείζων Σύνθεση) το απέρριψε με την απόφαση 71/2019.
Η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ) έστειλε το υπ’ αριθμό 18022/Θ2/13.2.2026 Υπόμνημα στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΝΣΚ) σχετικά με την προσφυγή της Ένωσης Αθέων (δείτε).
Το Υπόμνημα της ΓΓΘ υποστηρίζει ότι η διατήρηση των Ιερών Εικόνων στις αίθουσες των Δικαστηρίων δεν προσβάλλει το δικαίωμα οποιουδήποτε σε δίκαιη δίκη, αλλά αποτελεί μια μακρά παράδοση, ήδη από την ίδρυση του νεότερου Ελληνικού Κράτους, η οποία συνδέεται με τον πολιτισμό και την ιστορική διαμόρφωση της ταυτότητας του Ελληνισμού αλλά και του αναντικατάστατου ρόλου της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Ως εκ τούτου η Πολιτεία έχει εκφράσει ρητά, όπως και το ΣτΕ, τη θέση της σχετικά με τους λόγους, για τους οποίους δεν τίθεται υπό συζήτηση η ύπαρξη των Ιερών Εικόνων στις αίθουσες των Δικαστηρίων.
Σχετικά με το μάθημα της Ηθικής, το ΥΠΑΙΘΑ εφαρμόζει με απόλυτο σεβασμό και κατά γράμμα τις αποφάσεις του ΣτΕ 1749/2019 και 1750/2019. Σύμφωνα με αυτές, το ΥΠΑΙΘΑ είναι υποχρεωμένο να εισάγει το μάθημα της Ηθικής για όσους μαθητές/τριες δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Οι μαθητές/τριες που είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν υποχρεωτικά το μάθημα των Θρησκευτικών.
Σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ, τα δύο μαθήματα είναι απολύτως διακριτά μεταξύ τους, δεν υποκαθιστά ούτε αντικαθιστά το ένα το άλλο και το κριτήριο παρακολούθησής τους είναι θρησκευτικό: οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν το μάθημα των Θρησκευτικών και όσοι δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι παρακολουθούν το μάθημα της Ηθικής».
