Δεν ήταν μια συνηθισμένη παρουσίαση βιβλίου. Από τη στιγμή που μπήκα στην αίθουσα για την εκδήλωση του «Στις Ράγες του Τραύματος – Τέμπη: Μνήμη, Αγώνας, Δικαιοσύνη», ήταν σαφές ότι το βάρος της βραδιάς (23/02) δεν βρισκόταν μόνο στις σελίδες, αλλά στους ανθρώπους που κουβαλούν την απώλεια. Ως δημοσιογράφος του CRETA24 παρακολούθησα μια συζήτηση που δεν περιορίστηκε στη θεωρία.
Ήταν μια δημόσια κατάθεση ψυχής.
Ο χρόνος χωρίστηκε στο πριν και μετά τον χαμό της
Τελευταίος μίλησε ο Θοδωρής Ελευθεριάδης. Όχι απλώς ως ηθοποιός, αλλά ως γιος της Μαρίας Εγούτ, που χάθηκε στα Τέμπη. «Έχασα τη μαμά μου. Ήταν 55 ετών».
Η φράση του ήταν λιτή. Και ακριβώς γι’ αυτό, συγκλονιστική. Στάθηκε στον τίτλο του βιβλίου. Οι «ράγες», είπε, παραπέμπουν στο υλικό, στην τεχνολογία, στην ασφάλεια, εκεί όπου τα συστήματα όφειλαν να λειτουργούν. Είναι όμως και μια προκαθορισμένη διαδρομή. Μια πορεία που, όπως αποδείχθηκε, είχε λάθη και παραλείψεις.
«Για μένα ο χρόνος χωρίστηκε σε πριν και μετά. Εγώ πήγα και έβαλα τη μητέρα μου μέσα στο τρένο. Μετά αναγκάστηκα να δω αλλιώς τον κόσμο, τους θεσμούς, τη λέξη “ασφάλεια”», πρόσθεσε.
Ο ίδιος μίλησε για τη γνώση και την τεκμηρίωση ως εργαλεία ευθύνης. «Η γνώση δεν θεραπεύει την απώλεια. Μπορεί όμως να της δώσει νόημα και να μετατρέψει την οργή σε γνώση, ώστε η μνήμη να μη μείνει μόνο συναίσθημα και καταστεί ευάλωτη σε εργαλειοποίηση.
Δεν απέφυγε να αναφερθεί και στις ανακρίβειες που κυκλοφόρησαν. Στα «χαμένα βαγόνια», στις θεωρίες συνωμοσίας, στους διογκωμένους αριθμούς. «Αν ενδιαφέρεστε πραγματικά για την υπόθεση, προσέξτε τι πιστεύετε και τι αναπαράγεται», τόνισε και κατέληξε σε μια φράση που σημάδεψε τη βραδιά: «Η μνήμη είναι μια μορφή μέλλοντος. Καθορίζει τι δεν θα επιτρέψουμε να συμβεί ξανά».
Το τραύμα έγινε συλλογικό
Η ψυχίατρος και συγγραφέας Κατερίνα Μάτσα έδωσε έμφαση στη διάσταση του συλλογικού πένθους. Το τραύμα, υπογράμμισε, δεν περιορίστηκε στις οικογένειες των θυμάτων. Διαπέρασε ολόκληρη την κοινωνία. Και αυτή η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Υπάρχει ακόμη θυμός, οργή, το επίμονο «γιατί».
Το ζητούμενο, όπως ανέφερε, δεν είναι να παραμείνουμε στον θρήνο, αλλά να μετατρέψουμε το πένθος σε δύναμη αλλαγής. Να μην ανακυκλώνουμε το παράπονο, αλλά να δημιουργήσουμε μία συνθήκη που θα εμποδίσει παρόμοιες καταστροφές στο μέλλον.
Στα Τέμπη επλήγη ο πυρήνας της ελληνικής οικογένειας
Ο Νίκος Δεμερτζής, καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας και Επικοινωνίας, ΕΚΠΑ τοποθέτησε την τραγωδία στο πλαίσιο της «κοινωνίας της διακινδύνευσης», δηλαδή μιας κοινωνίας που παράγει απειλές και αντιλαμβάνεται εκ των υστέρων ότι οι δομές της δεν λειτουργούν.
Μίλησε για το «πολιτισμικό τραύμα» που δημιουργείται όταν ένα γεγονός σφραγίζει τις συλλογικές ταυτότητες και δημιουργεί μια νέα συνθήκη. Δεν είναι αρμονική διαδικασία· συνοδεύεται από θυμό, αγανάκτηση, σύγκρουση σχετικά με το πώς θα οριστεί η πραγματικότητα στον δημόσιο χώρο.
Σημείωσε πως οι συγγενείς των θυμάτων δεν είναι πλέον μόνο φορείς πόνου, αλλά πολιτικά δρώντα υποκείμενα που διεκδικούν αναγνώριση και επανόρθωση. Εξήγησε επίσης ότι στα Τέμπη επλήγη ο πυρήνας της ελληνικής οικογένειας, γεγονός που λειτούργησε ως καταλύτης μαζικής κινητοποίησης.
Ο Χρήστος Ράμμος, Επίτιμος Αντιπρόεδρος ΣτΕ, Πρώην Πρόεδρος ΑΔΑΕ, στάθηκε στην κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Η κοινωνία, είπε, είδε κατάματα ότι το κράτος δεν κατάφερε να διασφαλίσει στοιχειώδεις υποχρεώσεις. Είδε προειδοποιήσεις να αγνοούνται, ευθύνες να αποδίδονται βιαστικά, διαδικασίες να παρακάμπτονται.
Αναφέρθηκε σε διαχρονικές παθογένειες: πελατειακό σύστημα, προβληματική δημόσια διοίκηση, πολιτικές επιλογές που οδήγησαν στην εγκατάλειψη δημόσιων υποδομών.
Το ερώτημα που αιωρείται, όπως σημείωσε, είναι αν όλα θα συνεχιστούν όπως πριν — και τι σημαίνει αυτό για τη δημοκρατία.
Μνήμη ως ευθύνη
Καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης, το προσωπικό συναντούσε το κοινωνικό. Η απώλεια μετατρεπόταν σε λόγο, η οργή σε ανάλυση, το πένθος σε διεκδίκηση. Φεύγοντας από την αίθουσα, αυτό που έμενε δεν ήταν μόνο οι τοποθετήσεις. Ήταν η αίσθηση ότι το τραύμα παραμένει ανοιχτό και ότι η μνήμη δεν είναι απλώς ανάμνηση. Είναι ευθύνη.
