Σοβαρές συστημικές αδυναμίες, φωτογραφικούς όρους σε διαγωνισμούς, υπερκοστολογήσεις και «σκιές» για κίνδυνο απάτης και χειραγώγησης στα ελληνικά προγράμματα κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων (upskilling) αποκαλύπτει η προκαταρκτική έκθεση ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μεταξύ άλλων αναφέρεται συμμετοχή αποφυλακισμένων που δεν γνώριζαν ελληνικά σε προγράμματα κατάρτισης στα ελληνικά, σοβαρές σκιές στην πιστοποίηση ολοκλήρωσης συγκεκριμένων προγραμμάτων, κενά στα παρουσιολόγια των συμμετεχόντων, καθώς και υψηλό κόστος.
Το έγγραφο της Κοινής Διεύθυνσης Ελέγχου για τη Συνοχή (Joint Audit Directorate for Cohesion – DAC), με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2026, χτυπάει το καμπανάκι για τον τρόπο διαχείρισης των κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ESF+) και του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (JTF). Οι Ευρωπαίοι ελεγκτές, έπειτα από επιτόπιες έρευνες που διεξήχθησαν στα τέλη του 2025, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι τρέχουσες πρακτικές των ελληνικών αρχών αυξάνουν τον κίνδυνο απάτης στην επιλογή πράξεων και στις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων.
Το πόρισμα
Η έκθεση αξιολογεί τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των προγραμμάτων «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» και «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» στην Κατηγορία 3. Στη γλώσσα των ελεγκτών αυτό σημαίνει ότι το σύστημα λειτουργεί εν μέρει, αλλά απαιτούνται ουσιαστικές βελτιώσεις λόγω σημαντικών ελλείψεων. Το πλέον ανησυχητικό εύρημα αφορά τη χρήση «διακριτικών» κριτηρίων στους διαγωνισμούς, τα οποία περιόριζαν την πρόσβαση σε παρόχους εκτός Ελλάδας. Συγκεκριμένα, η απαίτηση οι πάροχοι κατάρτισης να κατέχουν άδεια Κέντρου Διά Βίου Μάθησης (ΚΔΒΜ) και να διαθέτουν φυσική εγκατάσταση στην Ελλάδα ήδη από τη στιγμή της υποβολής της προσφοράς κρίθηκε δυσανάλογη και αντίθετη με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Όπως επισημαίνουν οι ελεγκτές, πολλοί διαγωνισμοί αφορούσαν online κατάρτιση, οπότε η απαίτηση για φυσικές κτιριακές υποδομές στην Ελλάδα ήταν παντελώς άσχετη με την εκτέλεση του έργου. Σε συγκεκριμένα έργα (όπως της ΕΣΑμεΑ και του Επιμελητηρίου Φλώρινας), η πιστοποίηση των γνώσεων περιοριζόταν αποκλειστικά σε φορείς διαπιστευμένους από το ΕΣΥΔ ή τον Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π., αποκλείοντας διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα, όπως το ISO/IEC 17024. Αυτή η πρακτική οδήγησε την Κομισιόν στην πρόταση για οριζόντια δημοσιονομική διόρθωση (πρόστιμο) ύψους 25% επί των συγκεκριμένων συμβάσεων.
Η έρευνα αποκάλυψε μια συστηματική τάση υπερεκτίμησης τόσο του αριθμού των συμμετεχόντων όσο και του κόστους ανά ώρα (Εύρημα 05). Οι ελληνικές αρχές φαίνεται πως χρησιμοποιούσαν μηχανικά τις ανώτατες τιμές που προβλέπει η εθνική νομοθεσία, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη αν η κατάρτιση γινόταν διά ζώσης ή μέσω διαδικτύου, το οποίο έχει σαφώς χαμηλότερο κόστος. Ενδεικτικά αναφέρονται το πρόγραμμα Anti–Crime (Κατάρτιση κρατουμένων) με στόχο συμμετοχής 7.500 ανθρώπων και τελική συμμετοχή 4.195 (56%), ενώ ειδικά στους ανήλικους κρατούμενους η συμμετοχή περιορίστηκε στο τραγικό 17%, το έργο ΕΣΑμεΑ, με συμμετοχή μόλις 29% του στόχου (882 αντί για 3.000 άτομα), και το έργο του Συνδέσμου Εταιρειών Πληροφορικής Ελλάδος (ΣΕΠΕ) με συμμετοχή μόλις 13% (209 αντί για 1.600 άτομα). Το ενδιαφέρον είναι πως, παρά τις τεράστιες αυτές αποκλίσεις, οι προϋπολογισμοί παρέμεναν υψηλοί, με τους ελεγκτές να σημειώνουν ότι η χρέωση με την ώρα σε προγράμματα e-learning (ασύγχρονη κατάρτιση) δεν συνάδει με την αγορά, καθώς το κόστος παραγωγής του ψηφιακού υλικού δεν αυξάνεται ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών. Αφού το μάθημα γίνεται διαδικτυακά με συγκεκριμένο υλικό, δεν χρειάζονται περισσότερες αίθουσες κ.λπ.
Οι απευθείας αναθέσεις
Ένα άλλο σημείο-κλειδί είναι η διαδικασία επιλογής των δικαιούχων υλοποίησης των προγραμμάτων κατάρτισης. Η Κομισιόν διαπίστωσε ότι οι δικαιούχοι (π.χ. Επιμελητήρια, κοινωνικοί εταίροι) προ-προσδιορίζονταν στο λεγόμενο «Έγγραφο Εξειδίκευσης». Στη συνέχεια, οι Διαχειριστικές Αρχές προχωρούσαν σε απευθείας ανάθεση των έργων, χωρίς να αξιολογούν την πραγματική διοικητική ή οικονομική ικανότητα των φορέων να φέρουν εις πέρας το έργο. «Η συμμετοχή των δυνητικών δικαιούχων στον σχεδιασμό των προσκλήσεων… αυξάνει τον κίνδυνο μεροληπτικών διαδικασιών επιλογής (self-selection)», αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση.
Το έργο για την επανένταξη αποφυλακιζόμενων αποτελεί την πιο μελανή σελίδα του ελέγχου (Εύρημα 07). Οι ελεγκτές διαπίστωσαν γλωσσικά εμπόδια, αφού κάποιοι κρατούμενοι που δεν μιλούσαν ελληνικά συμμετείχαν σε προγράμματα στα ελληνικά μέσω tablets! Επιπλέον, υπήρχαν ελλιπή στοιχεία, αφού από το δείγμα των 30 συμμετεχόντων, οι 26 δεν συμπλήρωσαν τις απαιτούμενες ώρες, καθώς και αμφίβολες πιστοποιήσεις, καθώς δεν βρέθηκαν γραπτά απαντήσεων ή βαθμολογίες, παρά μόνο οι ερωτήσεις των εξετάσεων. Τέλος, καταγράφονται και πλασματικές παρουσίες, αφού στα παρουσιολόγια υπήρχαν μόνο οι υπογραφές των εκπαιδευτών, όχι των εκπαιδευόμενων. Το αποτέλεσμα; Το έργο κρίθηκε μη επιλέξιμο και οι ελληνικές αρχές αναγκάστηκαν να αποφασίσουν την απόσυρσή του από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η έκθεση προτείνει συγκεκριμένες δημοσιονομικές διορθώσεις, δηλαδή επιστροφή κονδυλίων, στην Ε.Ε., για τα έργα που ελέγχθηκαν δειγματοληπτικά, συνολικού ύψους κοντά στο 1,6 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, οι ελεγκτές ζητούν από τις ελληνικές αρχές να επεκτείνουν τη διόρθωση του 25% σε όλες τις παρόμοιες συμβάσεις εκτός του δείγματος, κάτι που μπορεί να εκτινάξει το τελικό κόστος για τα δημόσια ταμεία σε πολλά εκατομμύρια ευρώ.
Οι συστάσεις
Η Ελλάδα έχει προθεσμία ενός μηνός για να απαντήσει στα προκαταρκτικά ευρήματα. Σε περίπτωση που δεν υπάρξει επαρκής τεκμηρίωση, οι «καμπάνες» θα οριστικοποιηθούν, μειώνοντας τους διαθέσιμους πόρους για την κοινωνική συνοχή και τη δίκαιη μετάβαση.
Για τον εξορθολογισμό του κόστους των προγραμμάτων οι ελεγκτές ζητούν τη διασφάλιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης μέσω των εξής μέτρων:
Συγκριτική Αξιολόγηση Αγοράς (Market Benchmarking): Συστηματική σύγκριση των προτεινόμενων προϋπολογισμών με τις πραγματικές τιμές της αγοράς για παρόμοιες δραστηριότητες.
Διαφοροποίηση Κόστους ανά Μέθοδο: Αναθεώρηση της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ), ώστε να αντικατοπτρίζει τις αλλαγές στην αγορά και να περιλαμβάνει διαφορετικές τιμές μονάδας για τη διά ζώσης εκπαίδευση, τη σύγχρονη και την ασύγχρονη τηλεκατάρτιση.
Νέο Μοντέλο Κοστολόγησης: Εξέταση εναλλακτικών μεθόδων τιμολόγησης, όπως το σταθερό κόστος ανά συμμετέχοντα ή ανά πρόγραμμα, αντί για την οριζόντια ωριαία αποζημίωση, που ισχύει σήμερα.
Έλεγχος Υπεργολαβιών: Διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων στις συμβάσεις υπεργολαβίας, για να διαπιστωθεί αν οι τιμές συμβαδίζουν με τις τιμές της αγοράς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαιτεί άμεσες αλλαγές στον τρόπο σχεδιασμού και εκτέλεσης των έργων κατάρτισης, όπως:
Κατάργηση Διακριτικών Όρων: Οι Διαχειριστικές Αρχές πρέπει να ευθυγραμμίσουν τα έγγραφα των διαγωνισμών με την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Η κατοχή άδειας ΚΔΒΜ και η φυσική εγκατάσταση στην Ελλάδα δεν πρέπει να αποτελούν προϋπόθεση για τη συμμετοχή στον διαγωνισμό, αλλά να απαιτούνται μόνο κατά τη φάση εκτέλεσης της σύμβασης, εφόσον δικαιολογείται. Επίσης, πρέπει να γίνονται δεκτοί φορείς πιστοποίησης με διεθνή πρότυπα (π.χ. ISO/IEC 17024).
Σωστός Σχεδιασμός Συμβάσεων: Κατά το στάδιο της προετοιμασίας οι αρχές οφείλουν να εξετάζουν αν οι συμβάσεις μπορούν να χωριστούν σε επιμέρους τμήματα (lots), διαχωρίζοντας π.χ. τις υπηρεσίες κατάρτισης από τις υπηρεσίες πιστοποίησης.
Διαφάνεια στον Τρόπο Παράδοσης: Πρέπει να παρέχονται σαφείς οδηγίες, ώστε το αντικείμενο της σύμβασης να ορίζεται με ακρίβεια, συμπεριλαμβάνοντας το μείγμα των τρόπων παράδοσης (διά ζώσης, σύγχρονη ή ασύγχρονη τηλεκατάρτιση), ώστε οι προσφορές να είναι συγκρίσιμες.
Ανεξάρτητη Αξιολόγηση Δικαιούχων: Η επιλογή των φορέων υλοποίησης δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο «Έγγραφο Εξειδίκευσης». Απαιτείται ανεξάρτητη επαλήθευση της επιχειρησιακής και οικονομικής τους ικανότητας, καθώς και εξέταση εναλλακτικών δικαιούχων μέσω αντικειμενικών διαδικασιών.
Πηγή: powergame.gr
