Χανιά: Στο εδώλιο 33 κατηγορούμενοι για την υπόθεση της κλινικής γονιμότητας – Φωτογραφίες από την ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα

Τρία χρόνια μετά την αποκάλυψη της υπόθεσης που προκάλεσε πανελλήνιο σάλο και διεθνές ενδιαφέρον, ανοίγει σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, η αυλαία της δίκης για το ιδιωτικό κέντρο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στα Χανιά.

Συνολικά 33 πρόσωπα παραπέμπονται στο εδώλιο του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Κρήτης, αντιμέτωπα με ένα βαρύ κατηγορητήριο, το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, συγκρότηση εγκληματικής οργάνωσης, εμπορία ανθρώπων, απάτη και παράνομη διακίνηση γενετικού υλικού.

Βασικοί κατηγορούμενοι είναι δύο. Ο 76χρονος ιατρός  γυναικολόγος και ιδιοκτήτης του κέντρου καθώς και ο  47χρονος ιατρός εμβρυολόγος του κέντρου υποβοηθούμενης αναπαραγωγής οι οποίοι είχαν προφυλακιστεί τον Αύγουστο του 2023 και αποφυλακίστηκαν τον Νοέμβριο του 2025 λόγω παρέλευσης του χρόνου προσωρινής κράτησης που ορίζει η νομοθεσία. Στο εδώλιο παραπέμπονται ακόμη 31 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων γιατροί, εμβρυολόγοι, μαίες, εργαζόμενοι στην κλινική, μεσίτριες, δικηγόροι και πρόσωπα που φέρονται να μεσολαβούσαν στην εξεύρεση ενδιαφερόμενων γονέων.

Η υπόθεση, που αποκαλύφθηκε το καλοκαίρι του 2023, αφορά καταγγελίες για πρακτικές στον χώρο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, με φερόμενα θύματα γυναίκες που συμμετείχαν σε προγράμματα δωρεάς ωαρίων ή παρένθετης μητρότητας, αλλά και ζευγάρια που απευθύνθηκαν στην κλινική προσδοκώντας να αποκτήσουν παιδί. Ανάμεσα στους ενδιαφερόμενους βρίσκονταν και άνθρωποι από το εξωτερικό, γεγονός που προσέδωσε στην υπόθεση διεθνείς διαστάσεις.

Η δίκη θα πραγματοποιηθεί σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων (ΜΑΙΧ), λόγω του μεγάλου αριθμού κατηγορουμένων, δικηγόρων, μαρτύρων και εμπλεκομένων. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην εξέταση των στοιχείων της δικογραφίας και στην αξιολόγηση των καταγγελιών που έχουν διατυπωθεί για τη λειτουργία του κέντρου.

Δείτε φωτογραφίες του CRETA24: 

Οι καταγγελίες που βρίσκονται στο επίκεντρο

Σύμφωνα με το δικαστικό βούλευμα, οι ελεγκτικές και ανακριτικές αρχές ερεύνησαν ένα πλέγμα πρακτικών που φέρεται να περιλάμβανε παραπλάνηση ασθενών, παράνομη χρήση γενετικού υλικού και οικονομική εκμετάλλευση γυναικών που βρίσκονταν σε ευάλωτη θέση.

Μεταξύ άλλων, εξετάζονται περιπτώσεις κατά τις οποίες ασθενείς φέρονται να ενημερώνονταν ότι είχαν πραγματοποιηθεί ιατρικές πράξεις, όπως εμβρυομεταφορές, χωρίς αυτές να έχουν γίνει. Στο ίδιο πλαίσιο, ερευνώνται καταγγελίες για γενετικό υλικό που οι ενδιαφερόμενοι πίστευαν ότι είχε καταψυχθεί και φυλασσόταν στην κλινική, αλλά και για χρεώσεις ιατρικών πράξεων ή φαρμακευτικών αγωγών που αμφισβητούνται.

Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι αναφορές για τη διαχείριση ωαρίων και σπέρματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, γενετικό υλικό γυναικών και ανδρών που είχαν προσέλθει για τη δική τους θεραπεία φέρεται να χρησιμοποιήθηκε σε διαδικασίες άλλων ασθενών, χωρίς τη συναίνεσή τους. Πρόκειται για ισχυρισμούς που, εφόσον επιβεβαιωθούν στο δικαστήριο, αγγίζουν τον πυρήνα της ιατρικής δεοντολογίας και της προστασίας των δικαιωμάτων των ασθενών.

Στο κατηγορητήριο περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση και τον ρόλο που αποδίδεται σε κάθε κατηγορούμενο, αδικήματα όπως η διεύθυνση, συγκρότηση και συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, η εμπορία ανθρώπων, η κακουργηματική απάτη, η παράνομη μεσολάβηση σε υιοθεσίες ανηλίκων, η παράνομη αγορά και πώληση γενετικού υλικού, η πλαστογραφία και η νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

”Ένα παιδί δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο συναλλαγής”

Δηλώσεις έκανε έξω από την αίθουσα η Γεωργία Πετράκη, ομότιμη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Παντίου και μέλος του Δικτύου της Φεμινιστικής Συλλογικότητας ΜΩΒ.

Βρισκόμαστε εδώ, εκπροσωπώντας ένα σύνολο γυναικών και φεμινιστικών οργανώσεων, για να ζητήσουμε να ξεκινήσει η δίκη, η οποία έχει ήδη καθυστερήσει, αλλά και για να αναδείξουμε τη σημασία της. Πρόκειται για μια δίκη-πιλότο, μια δίκη-οδηγό με διεθνή σημασία, που αφορά όλες τις γυναίκες και όλους τους ανθρώπους που θέλησαν να αποκτήσουν παιδί μέσω της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και βρέθηκαν, σύμφωνα με τις καταγγελίες, θύματα μιας εγκληματικής οργάνωσης.

Το πρώτο και άμεσο αίτημά μας είναι να ξεκινήσει επιτέλους η δίκη. Κάθε περαιτέρω καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια αποδεικτικών στοιχείων. Σε υποθέσεις αυτού του χαρακτήρα, η συγκέντρωση και η διατήρηση των μαρτυριών είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Οι μάρτυρες χρειάζονται στήριξη, ενώ οι συνεχείς καθυστερήσεις δυσχεραίνουν την παρουσία και τη συμμετοχή τους. Όλη αυτή η διαδικασία υπονομεύει την απονομή της δικαιοσύνης.

Η έναρξη της δίκης αποτελεί, επομένως, ζήτημα δικαιοσύνης για τα θύματα, ιδίως σε μια υπόθεση που αφορά ιδιαίτερα σοβαρά ποινικά αδικήματα και εγκλήματα με ιδιαίτερα επιβαρυντικές κοινωνικές διαστάσεις.

Το δεύτερο μήνυμα που θέλουμε να αναδείξουμε αφορά την ίδια την παρένθετη μητρότητα. Θεωρούμε ότι δεν αρκεί η θεσμική ρύθμισή της για να αποκρυφθούν οι εκμεταλλευτικές πρακτικές που μπορεί να συνδέονται με αυτήν, οι οποίες, στην υπόθεση που εξετάζεται, καταγγέλλεται ότι συνιστούν εμπορία ανθρώπων και παιδιών.

Δεν υπάρχει δικαίωμα στη γονεϊκότητα που να νομιμοποιεί την αγορά ενός παιδιού. Ένα παιδί δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο συναλλαγής. Πώς μπορεί να αισθανθεί ένα παιδί όταν πληροφορηθεί ότι η γέννησή του συνδέθηκε με μια εμπορική συμφωνία;

Δεν μπορεί, επίσης, η επιθυμία απόκτησης παιδιού να εκπληρώνεται εις βάρος του σώματος μιας άλλης γυναίκας, η οποία βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής ευαλωτότητας. Η εκμετάλλευση φτωχών γυναικών, συχνά από φτωχότερες χώρες, αναδεικνύει τις ταξικές και φυλετικές ανισότητες που μπορεί να διαπερνούν αυτές τις πρακτικές.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Κρήτη αναδεικνύεται, κατά την άποψή μας, σε κέντρο ανάπτυξης τέτοιων πρακτικών. Ενδεικτικό είναι ότι, την ίδια ημέρα που ξεκινά η δίκη, δημοσιεύεται στον ημερήσιο Τύπο προώθηση ημερίδας για τη γονεϊκότητα. Είναι σαν να συνεχίζονται κανονικά οι σχετικές δραστηριότητες, παρά τη σοβαρότητα της υπόθεσης που βρίσκεται ενώπιον της Δικαιοσύνης.

Πίσω από αυτές τις δραστηριότητες βρίσκονται μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. Μόλις πριν από λίγο, γνώρισα μια γυναίκα η οποία μου είπε ότι υποβλήθηκε σε τέσσερις εικονικές εμβρυομεταφορές, σε μια διαδικασία που, όπως ανέφερε, διήρκεσε οκτώ χρόνια.

Αυτό είναι, λοιπόν, το δεύτερο και βασικό μήνυμά μας: ζητάμε να διερευνηθούν πλήρως οι καταγγελίες και να αποδοθεί δικαιοσύνη. Οι πρακτικές εκμετάλλευσης που καταγγέλλονται δεν μπορούν να συγκαλύπτονται πίσω από το επιχείρημα της γονεϊκότητας, όταν τίθενται ζητήματα εμπορίας ανθρώπων και παιδιών και παραβίασης της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων των γυναικών».

Μία δότρια για 63 γυναίκες

Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν στη δικογραφία αφορά την έκταση της φερόμενης διακίνησης ωαρίων. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, καταγράφηκαν 173 δότριες, οι οποίες φέρονται να υποβλήθηκαν συνολικά σε 333 διαδικασίες λήψης ωαρίων. Το γενετικό υλικό τους φέρεται να διατέθηκε σε τουλάχιστον 1.226 γυναίκες που απευθύνθηκαν για θεραπεία.

Από τις 173 γυναίκες, μόλις 63 εμφανίζονταν καταχωρισμένες στο Εθνικό Μητρώο Δοτριών κατά τον χρόνο της αστυνομικής επιχείρησης. Σε μία από τις περιπτώσεις που περιγράφονται, το γενετικό υλικό μίας γυναίκας φέρεται να χρησιμοποιήθηκε για 63 διαφορετικές λήπτριες. Άλλες δότριες εμφανίζονται να έχουν συνδεθεί με δεκάδες αποδέκτριες.

Οι αριθμοί αυτοί αναδεικνύουν τα ερωτήματα που καλείται να εξετάσει η Δικαιοσύνη σχετικά με την ιχνηλασιμότητα του γενετικού υλικού, την τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών και τη συναίνεση των γυναικών που συμμετείχαν στα προγράμματα.

Προγράμματα παρένθετης μητρότητας έως 120.000 ευρώ

Σημαντικό σκέλος της υπόθεσης αφορά και τα προγράμματα παρένθετης μητρότητας, για τα οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, τα ποσά που καταβάλλονταν μπορούσαν να κυμαίνονται από 70.000 έως 100.000 ευρώ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις φέρεται να έφταναν ακόμη και τις 120.000 ευρώ.

Οι αρχές ερεύνησαν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονταν τα προγράμματα, τις αμοιβές των μεσαζόντων, τις πληρωμές προς τις παρένθετες μητέρες και τις διαδικασίες που ακολουθούνταν για την έκδοση των απαιτούμενων δικαστικών αποφάσεων.

Σύμφωνα με το βούλευμα, γυναίκες από το εξωτερικό φέρονται να στρατολογούνταν και να μεταφέρονταν στην Ελλάδα, ενώ ορισμένες διέμεναν σε 14 ακίνητα στα Χανιά. Οι συνθήκες διαμονής τους, ο βαθμός ελευθερίας τους και ο τρόπος με τον οποίο συμμετείχαν στα προγράμματα αποτελούν επίσης αντικείμενο της έρευνας.

Οι κατηγορίες περί εμπορίας ανθρώπων συνδέονται με ισχυρισμούς ότι αξιοποιήθηκε η οικονομική και κοινωνική ευαλωτότητα γυναικών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμετοχή τους σε διαδικασίες δωρεάς ωαρίων ή παρένθετης μητρότητας. Παράλληλα, εξετάζονται καταγγελίες για εικονικές συμφωνίες και έγγραφα που φέρονται να χρησιμοποιήθηκαν για να διευκολύνουν συγκεκριμένες διαδικασίες.

Πως κατανέμονται οι 290 θέσεις της αίθουσας

Δεξιά και αριστερά από το έδρανο που θα είναι οι δικαστές, ο εισαγγελέας και η γραμματέας του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων έχουν τοποθετηθεί έδρανα και θέσεις για 20 συνολικά δικηγόρους (10+10).

Στην “πλατεία” της αίθουσας έχουν τοποθετηθεί ξεχωριστά 40 θέσεις οι οποίες σύμφωνα με πληροφορίες αφορούν στους κατηγορούμενους ενώ αναμένεται εκεί να έχουν θέση και οι δημοσιογράφοι.

Ακολουθούν στην πλατεία 178 θέσεις και επιπλέον άλλες 52 στο εξώστη (σύνολο 230) για το ακροατήριο.

Με πληροφορίες από www.efsyn.gr, protothema.gr