Social media: Έρχεται «κόφτης» για τους κάτω των 15 – Στη Βουλή το νομοσχέδιο, η ανησυχητική συνήθεια που επηρεάζει 3 στους 4 νέους

Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για την απαγόρευση πρόσβασης στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών, καθώς το σχετικό νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή, φέρνοντας σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα χιλιάδων οικογενειών.

Την ίδια στιγμή, με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων από παιδιά και εφήβους, επισημαίνοντας ότι τρεις στους τέσσερις νέους επιδίδονται στο λεγόμενο «doomscrolling», δηλαδή στην παρατεταμένη και συχνά ανεξέλεγκτη παρακολούθηση διαδικτυακού περιεχομένου.

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο για τους ανηλίκους

Το νομοσχέδιο, που κατατέθηκε το βράδυ της Παρασκευής (9/10), προβλέπει τη θέσπιση ελάχιστου ορίου ηλικίας 15 ετών για την πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης.

Η επεξεργασία του από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή ξεκινά την Τρίτη 13 Οκτωβρίου, ενώ, σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, η εφαρμογή του περιορισμού προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία.

Στόχος της ρύθμισης είναι να περιοριστεί η έκθεση των μικρότερων παιδιών σε ψηφιακά περιβάλλοντα που ενθαρρύνουν τη συνεχή παραμονή μπροστά στην οθόνη, μέσα από αλγορίθμους, εξατομικευμένες προτάσεις και αδιάκοπη ροή περιεχομένου.

Πώς θα ελέγχεται η ηλικία

Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι πλατφόρμες θα διαπιστώνουν αν ένας χρήστης έχει συμπληρώσει το απαιτούμενο ηλικιακό όριο.

Στο νομοσχέδιο προβλέπεται η δυνατότητα αξιοποίησης ψηφιακών εργαλείων, όπως το Gov.gr Wallet και το Kids Wallet, για την επαλήθευση της ηλικίας.

Τα συγκεκριμένα εργαλεία δεν θα αποτελούν τον μοναδικό επιτρεπόμενο τρόπο ελέγχου, καθώς προβλέπεται η δυνατότητα χρήσης και άλλων ισοδύναμων λύσεων που πληρούν τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Την εποπτεία της εφαρμογής των ρυθμίσεων προβλέπεται να αναλάβουν το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Αγαπηδάκη: Τρεις στους τέσσερις νέους κάνουν doomscrolling

Την ανησυχητική διάσταση της υπερβολικής ενασχόλησης με τα κοινωνικά δίκτυα ανέδειξε η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας που επικαλέστηκε, το 75% των νέων κάνει doomscrolling, μια συνήθεια που, όπως υπογράμμισε, συνδέεται με αρνητικές επιπτώσεις στη διάθεση, στον ύπνο και στη συγκέντρωση.

Η ίδια διευκρίνισε ότι η τεχνολογία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εχθρός, επιμένοντας στην ανάγκη να αποκτήσουν παιδιά και γονείς υγιείς συνήθειες και όρια στη χρήση των ψηφιακών μέσων.

Ο ρόλος των γονέων και η ψυχική υγεία

Πέρα από τις νομοθετικές παρεμβάσεις, η Ειρήνη Αγαπηδάκη έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη και στην έγκαιρη υποστήριξη των παιδιών και των οικογενειών.

Όπως ανέφερε, στο πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P, που εφαρμόζεται πανελλαδικά, έχουν ήδη συμμετάσχει 6.513 γονείς και φροντιστές, ενώ έχουν εκπαιδευτεί 231 επαγγελματίες υγείας.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στη λειτουργία του πρώτου Πρότυπου Κοινοτικού Κέντρου Ψυχικής Υγείας Νέων ηλικίας 17 έως 24 ετών, το οποίο παρέχει δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης και θεραπείας, καθώς και δυνατότητα τηλεψυχιατρικής υποστήριξης για απομακρυσμένες περιοχές.

Στη διάθεση των πολιτών βρίσκεται επίσης η δωρεάν γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης 10306.

Αρκεί όμως μια απαγόρευση;

Η θέσπιση ηλικιακού ορίου επιχειρεί να βάλει φραγμό στην ανεξέλεγκτη πρόσβαση των μικρότερων παιδιών στα κοινωνικά δίκτυα. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί και από τον τρόπο εφαρμογής του, την αξιοπιστία των ελέγχων ηλικίας και την ενημέρωση των οικογενειών.

Για τους γονείς, το ζήτημα δεν εξαντλείται στο αν ένα παιδί θα μπορεί να ανοίξει λογαριασμό σε μια πλατφόρμα. Αφορά επίσης τον χρόνο που περνά μπροστά στην οθόνη, το περιεχόμενο που παρακολουθεί, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και τη δυνατότητα να μιλήσει όταν κάτι το προβληματίζει.

Το στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο να περιοριστεί η πρόσβαση στα social media, αλλά να αποκτήσουν τα παιδιά ασφαλέστερη σχέση με τον ψηφιακό κόσμο, με τη στήριξη της οικογένειας, του σχολείου και των αρμόδιων υπηρεσιών.

Ακολουθεί η συνέντευξη της Ειρήνης Αγαπηδάκη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ:

Ερ: Η ψυχική υγεία έχει πλέον αναδειχθεί σε μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας. Ποια είναι τα μεγαλύτερα κενά που εντοπίζετε στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση και πώς σχεδιάζει το υπουργείο να τα αντιμετωπίσει;

Απ: Η ψυχική υγεία δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους με μια διαγνωσμένη διαταραχή. Αφορά όλους μας, κάθε οικογένεια, κάθε άνθρωπο. Γι’ αυτό, η πρόληψη οφείλει να ξεκινά πολύ νωρίτερα μέσα στο σπίτι, στο σχολείο, στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.

Επενδύουμε ουσιαστικά εστιάζοντας στα παιδιά, τους εφήβους και τους γονείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Εθνική Δράση για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας που υλοποιούμε με τη UNICEF. Θέλουμε να δώσουμε στους γονείς τα κατάλληλα εργαλεία πριν το πρόβλημα εξελιχθεί σε κρίση, και στα παιδιά τη σιγουριά να ζητήσουν βοήθεια έγκαιρα. Παράλληλα, εκπαιδεύουμε τους επαγγελματίες υγείας, ενισχύουμε τις κοινοτικές δομές και διασυνδέουμε την ψυχική υγεία με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα. Η πρόληψη για εμάς δεν είναι μια μεμονωμένη δράση, αλλά μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο που φροντίζουμε τον άνθρωπο.

Ερ: Παρά τις νέες δομές, η πρόσβαση σε ειδικό παραμένει δύσκολη για πολλούς. Τι αλλάζει στην πράξη για έναν πολίτη που χρειάζεται ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη;

Απ: Δεν αρκεί απλώς να υπάρχουν δομές, πρέπει ο άνθρωπος να τις βρίσκει εύκολα, να μη χάνεται μέσα στο σύστημα. Αλλάζουμε ριζικά φιλοσοφία, βγαίνουμε έξω και πηγαίνουμε εμείς στον πολίτη, εκεί που ζει και εργάζεται. Χαράσσουμε εμείς το μονοπάτι του σε αυτή τη διαδρομή. Για όποιον χρειάζεται στήριξη σήμερα, αλλάζουν τρία πολύ συγκεκριμένα πράγματα:

Δωρεάν πρόσβαση στην κοινότητα, χωρίς στίγμα: Όλες οι υπηρεσίες είναι δωρεάν. Υπάρχει η γραμμή 10306 για άμεση ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Παράλληλα, εκπαιδεύουμε γιατρούς και ψυχολόγους στα Κέντρα Υγείας για πρόληψη, κλινική αξιολόγηση, συνταγογράφηση, αλλά και ψυχοθεραπεία δίπλα στο σπίτι του πολίτη.

Φροντίδα στις πιο απομακρυσμένες περιοχές: Αν κάποιος ζει σε ένα απομονωμένο χωριό ή διστάζει λόγω στίγματος και οικονομικών εμποδίων, ενεργοποιούμε τις ΚΟΜΥ. Πηγαίνουμε εμείς σε αυτόν για αξιολόγηση, αγωγή και στήριξη.

Συντονισμός και συνέχεια στη φροντίδα: Ενώνουμε την Πρωτοβάθμια Φροντίδα, τις εξειδικευμένες και τις κοινοτικές δομές σε ένα δίκτυο, ώστε κανείς να μην ψάχνει στα τυφλά.

Το μήνυμά μας είναι ξεκάθαρο Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Κανένας πολίτης δεν θα μένει μόνος επειδή φοβάται το στίγμα ή δεν έχει χρήματα.

Ερ: Τα παιδιά και οι έφηβοι πιέζονται ιδιαίτερα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον διαδικτυακό εκφοβισμό. Πώς παρεμβαίνετε αποτελεσματικά σε σχολεία και οικογένειες;

Απ: Στα παιδιά έχουμε μια βαθιά, τρυφερή ευθύνη. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου. Μαζί με τη UNICEF δίνουμε στις οικογένειες ουσιαστική στήριξη από νωρίς. Εισαγάγαμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P, το οποίο εφαρμόζεται πανελλαδικά. Εκπαιδεύσαμε 231 επαγγελματίες υγείας και ήδη 6.513 γονείς και φροντιστές συμμετείχαν σε σεμινάρια σε όλες τις Υγειονομικές Περιφέρειες της χώρας.

Ταυτόχρονα, αγγίζουμε ανοιχτά τις ψηφιακές προκλήσεις. Η έρευνά, μας έδειξε ότι 3 στους 4 νέους κάνουν doomscrolling, με σοβαρές επιπτώσεις στη διάθεση, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή τους. Η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός, αλλά πρέπει να μάθουμε στα παιδιά και στους γονείς να βάζουν όρια και να επικοινωνούν ουσιαστικά.

Για όσους νέους χρειάζονται ήδη εξειδικευμένη βοήθεια, δημιουργήσαμε το πρώτο Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία Νέων, 17-24 ετών, με έμφαση στην αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού. Πίσω από ένα σημάδι στο σώμα κρύβεται ένας βαθύτερος πόνος που ζητά κατανόηση και φροντίδα. Το Κέντρο προσφέρει δωρεάν πρόληψη, θεραπεία και τηλε-ψυχιατρική για τις απομακρυσμένες περιοχές.

Ερ: Πώς μπορεί η πολιτεία να περάσει από την αντιμετώπιση της κρίσης σε μια πραγματική κουλτούρα πρόληψης και ανθεκτικότητας;

Απ: Η μεγάλη αλλαγή είναι να μη θεωρούμε φυσιολογικό ότι πρέπει πρώτα να φτάσει κάποιος στα όριά του για να λάβει φροντίδα. Η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται καθημερινά στις σχέσεις μας, στο σχολείο, στην κοινότητα.

Το μήνυμά μου προς τους γονείς είναι απλό, μη φοβάστε τις δύσκολες συζητήσεις. Δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις, αρκεί να ακούτε το παιδί σας και να ζητάτε βοήθεια όταν χρειάζεται.

Αυτό συνδέεται απόλυτα με το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, «Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change». Οι άνθρωποι που βίωσαν μια ψυχική δυσκολία πρέπει να ακουστούν. Η εμπειρία τους είναι γνώση που μετασχηματίζει τις πολιτικές μας. Ο στόχος μας είναι ένας, να μη χρειάζεται να φτάσει κανείς στο σημείο «δεν αντέχω άλλο» για να βρει βοήθεια. Να μπορεί να τη βρει νωρίτερα, δωρεάν, δίπλα του και με μια ανοιχτή αγκαλιά, χωρίς στίγμα.