Η νέα τρέλα του διαδικτύου: «Παραγγέλνεις, αλλά δεν πληρώνεις»!

Μια νέα τάση στο διαδίκτυο, γνωστή ως «dopamine sites», επιτρέπει στους ανθρώπους να βιώνουν την εμπειρία των αγορών χωρίς να ξοδεύουν πραγματικά χρήματα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το FoodNeverComes, μια ιστοσελίδα που δημιούργησαν δύο 26χρονοι προγραμματιστές από την Ινδία, ο Purvansh Parmar και ο Anshul Sharma. Από την έναρξή της έχει προσελκύσει περισσότερους από 2,7 εκατομμύρια επισκέπτες.

Στην ιστοσελίδα οι χρήστες μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε πολλές κουζίνες και εκατοντάδες φαγητά, να τα προσθέσουν στο ηλεκτρονικό καλάθι και να προχωρήσουν σε μια εικονική παραγγελία. Υπάρχει ακόμη και ψεύτικη διαδικασία παράδοσης, όμως στο τέλος κανένα φαγητό δεν φτάνει ποτέ. Στόχος είναι να προσφέρει στον χρήστη την ευχαρίστηση και την αγωνία της αναμονής, χωρίς το πραγματικό κόστος της αγοράς.

Η ιδέα προέκυψε από τις προσωπικές εμπειρίες των δημιουργών. Παρατήρησαν ότι συχνά γέμιζαν ηλεκτρονικά καλάθια με προϊόντα που τελικά δεν αγόραζαν. Ο Parmar μάλιστα παρατήρησε ότι κατά τη διάρκεια ενός επαγγελματικού ταξιδιού ξόδευε αρκετά χρήματα σε φαγητά και γλυκά που δεν χρειαζόταν πραγματικά. Έτσι, σκέφτηκε ότι ίσως οι άνθρωποι δεν απολαμβάνουν μόνο το ίδιο το φαγητό, αλλά και ολόκληρη τη διαδικασία της παραγγελίας.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι η διαδικασία αυτή συνδέεται με την προσμονή και την επιθυμία. Ο νευροεπιστήμονας Kent Berridge υποστηρίζει ότι η ντοπαμίνη σχετίζεται περισσότερο με το «θέλω κάτι» και με την αναζήτησή του παρά με την πραγματική απόλαυση όταν το αποκτήσουμε. Επομένως, κάποιος μπορεί να αισθάνεται έντονη επιθυμία να παραγγείλει κάτι, χωρίς τελικά να απολαμβάνει το προϊόν τόσο όσο περίμενε.

Παρόμοια άποψη έχει και η ψυχίατρος Anna Lembke, η οποία εξηγεί ότι η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς η «χημική ουσία της χαράς». Η ίδια η διαδικασία, οι συνήθειες και η προσμονή μιας ανταμοιβής μπορούν να γίνουν ευχάριστες και να ενισχύσουν την επιθυμία να επαναλάβουμε μια συμπεριφορά.

Ωστόσο, δεν είναι ξεκάθαρο αν οι συγκεκριμένες ιστοσελίδες βοηθούν πραγματικά τους ανθρώπους να περιορίσουν τις αγορές τους. Κάποιοι ειδικοί θεωρούν ότι η εικονική κατανάλωση μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας τρόπος εκτόνωσης της επιθυμίας για αγορές. Άλλοι φοβούνται ότι μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα και να ενισχύει τις ίδιες συνήθειες που προσπαθεί να αντικαταστήσει.

Οι δημιουργοί του FoodNeverComes δημιούργησαν στη συνέχεια και το TripNeverLeaves, μια παρόμοια ιστοσελίδα που επιτρέπει στους χρήστες να οργανώνουν ένα ολόκληρο ταξίδι — επιλέγοντας προορισμό, πτήση, θέση, ξενοδοχείο και δραστηριότητες — χωρίς όμως να ταξιδεύουν πραγματικά.

Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν τέτοιες εικονικές εμπειρίες μπορούν πραγματικά να μειώσουν την υπερκατανάλωση ή αν τελικά την κάνουν ακόμη πιο έντονη.