Η Κομισιόν απαντά στις απειλές Τραμπ για τη συνεργασία με Καναδά: «Δεν στρεφόμαστε εναντίον κανενός»

Νέο μέτωπο με την Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει ο Ντόναλντ Τραμπ, αυτή τη φορά με αφορμή την πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανοίξει ο δρόμος ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ. Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την ιδέα «γελοία» και προειδοποίησε ότι, εφόσον θεωρήσει την κίνηση εχθρική προς τις ΗΠΑ, θα μπορούσε να απαντήσει με πολύ υψηλούς δασμούς ή ακόμη και με περιορισμό των εμπορικών συναλλαγών με την Ευρώπη.

«Αν το κάνουν και θεωρήσω ότι πρόκειται έστω και στο ελάχιστο για εχθρική ενέργεια, θα επιβάλω πολύ σοβαρούς δασμούς ή θα σταματήσω τις εμπορικές συναλλαγές με την Ευρώπη σε πολλά πράγματα», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους, χαρακτηρίζοντας παράλληλα την πρόταση «γελοία».

Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε: «Αν υπάρχει καλή πρόθεση, τότε εντάξει. Αν υπάρχει κακή πρόθεση, θα επιβάλουμε πολύ βαρείς δασμούς στην Ευρώπη».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε επιχειρώντας να καταστήσει σαφές ότι η πρωτοβουλία δεν στρέφεται εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Όπως ξεκαθάρισε χθες η πρόεδρός μας, η προτεινόμενη ενίσχυση της εταιρικής μας σχέσης με τον Καναδά δεν στρέφεται εναντίον κανενός άλλου, αλλά αποσκοπεί στην κοινή μας ενδυνάμωση», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Όλοφ Γκιλ.

Η πρόταση της Φον ντερ Λάιεν

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι επιθυμεί να ανοίξει ο δρόμος ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πρόταση διατυπώθηκε κατά την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ. Ο ίδιος είχε δηλώσει νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα ότι η Οτάβα επιδιώκει μια «μοναδική συμμαχία» με την ΕΕ, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν επιδιώκει πλήρη ένταξη στην Ένωση.

«Θέλουμε να ανεβάσουμε τη σχέση μας με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», είπε η φον ντερ Λάιεν, προτείνοντας να ανοίξει ο δρόμος ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «associate member» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ωστόσο, σήμερα δεν υπάρχει στις ευρωπαϊκές Συνθήκες κανένα θεσμικά κατοχυρωμένο καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους». Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί διαφορετικές εκδοχές μιας ενδιάμεσης σχέσης με την ΕΕ, χωρίς όμως να δημιουργηθεί τέτοια επίσημη κατηγορία.

Πρόσφατα, η Γερμανία είχε προτείνει ένα καθεστώς «συνδεδεμένης συμμετοχής» για την Ουκρανία ως ενδιάμεσο στάδιο πριν από την πλήρη ένταξη. Η πρόταση, ωστόσο, δεν συγκέντρωσε επαρκή υποστήριξη, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξέφρασαν αντιρρήσεις.

Τι επιδιώκει ο Καναδάς

Η κυβέρνηση Κάρνεϊ αναζητεί νέες διεθνείς συμμαχίες σε μια περίοδο έντονης επιδείνωσης των σχέσεων με την Ουάσιγκτον και επανειλημμένων δηλώσεων του Ντόναλντ Τραμπ για τον Καναδά και την κυριαρχία του.

Παράλληλα, Βρυξέλλες και Οτάβα επιδιώκουν να ενισχύσουν τη μεταξύ τους συνεργασία, τόσο για να περιορίσουν την οικονομική εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ και την Κίνα όσο και για να ενισχύσουν, όπως υποστηρίζουν οι δύο πλευρές, τη δημοκρατία και τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες.

Η φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για τη δημιουργία ενός κοινού «χώρου ευημερίας και οικονομικής ασφάλειας» μεταξύ ΕΕ και Καναδά.

Η συνεργασία θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη μεταποίηση, τη δημιουργία τεχνολογικής συμμαχίας, την ενοποίηση τμημάτων των αμυντικών βιομηχανιών, την Αρκτική, την Τεχνητή Νοημοσύνη, την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις μπαταρίες, τις κβαντικές τεχνολογίες, την κυβερνοασφάλεια και γενικότερα την οικονομική ασφάλεια.

Γιατί το «συνδεδεμένο μέλος» είναι περίπλοκη υπόθεση

Η εφαρμογή ενός τέτοιου καθεστώτος θα αποτελούσε πρωτοφανή εξέλιξη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικά νομικά και θεσμικά ζητήματα.

Η φον ντερ Λάιεν διατύπωσε την πρόταση με την ιδιότητά της ως προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η τελική απόφαση, ωστόσο, δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια της Κομισιόν, καθώς τα κράτη-μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν για το εάν και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια τέτοια σχέση.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ένδειξη ότι η πρόεδρος της Επιτροπής προτείνει την επίσημη ενσωμάτωση της έννοιας του «συνδεδεμένου μέλους» στις ευρωπαϊκές Συνθήκες. Μια τέτοια αλλαγή θα απαιτούσε εξαιρετικά σύνθετη διαδικασία, με τη συμφωνία των 27 κρατών-μελών και τις προβλεπόμενες εθνικές διαδικασίες επικύρωσης.

ΕΕ και Καναδάς διαθέτουν ήδη στενή εμπορική σχέση μέσω της CETA, της Συνολικής Οικονομικής και Εμπορικής Συμφωνίας. Η συμφωνία υπεγράφη το 2016 και εφαρμόζεται προσωρινά από τις 21 Σεπτεμβρίου 2017, χωρίς ωστόσο μέχρι σήμερα να έχουν ολοκληρωθεί οι διαδικασίες επικύρωσης από όλα τα κράτη-μέλη.

Το μεγάλο ζήτημα της Ενιαίας Αγοράς

Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση θα αποτελούσε η περίπτωση κατά την οποία η νέα σχέση θα έδινε στον Καναδά βαθύτερη πρόσβαση στην Ενιαία Αγορά της ΕΕ.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η Οτάβα θα έπρεπε να προσαρμόσει σημαντικό μέρος των προτύπων και των κανονισμών της στο ευρωπαϊκό δίκαιο.

Χώρες όπως η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν συμμετέχουν στην Ενιαία Αγορά μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, χωρίς να είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως αποτέλεσμα, εφαρμόζουν μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών κανόνων που αφορούν την Ενιαία Αγορά χωρίς να διαθέτουν τα ίδια δικαιώματα συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων με τα κράτη-μέλη.

Η Ελβετία, από την άλλη πλευρά, δεν είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, αλλά έχει εξασφαλίσει επιλεκτική πρόσβαση σε τμήματα της Ενιαίας Αγοράς μέσω σειράς διμερών συμφωνιών, μεταξύ άλλων για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, τις μεταφορές και την αμοιβαία αναγνώριση προτύπων.

Για τον Καναδά το ζήτημα είναι ακόμη πιο σύνθετο, καθώς οι κανόνες και τα πρότυπα της χώρας έχουν ιστορικά διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό γύρω από τη σχέση της με τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της, τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τι σημαίνει για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες

Η αναζήτηση μιας ειδικής σχέσης ανάμεσα στον Καναδά και την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αλλάζει επισήμως την πορεία των ευρωπαϊκών χωρών που βρίσκονται στη διαδικασία ένταξης.

Θα μπορούσε, ωστόσο, να προκαλέσει αντιδράσεις εάν δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο Καναδάς αποκτά ειδική μεταχείριση, τη στιγμή που οι υποψήφιες χώρες καλούνται να περάσουν από πολυετείς διαπραγματεύσεις, να ευθυγραμμίσουν τη νομοθεσία τους με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και συχνά να εφαρμόσουν πολιτικά δύσκολες μεταρρυθμίσεις.

Η πλήρης ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το άρθρο 49 της Συνθήκης για την ΕΕ, είναι ανοικτή σε ευρωπαϊκά κράτη που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Η ιδιότητα του κράτους-μέλους παρέχει, μεταξύ άλλων, πλήρη συμμετοχή στην Ενιαία Αγορά, δικαίωμα ψήφου και εκπροσώπησης στα ευρωπαϊκά όργανα, πρόσβαση σε κοινοτικούς πόρους και στο θεσμικό και δικαστικό σύστημα της Ένωσης.

Η Ουκρανία είχε αντιμετωπίσει αρνητικά την προηγούμενη γερμανική πρόταση περί «συνδεδεμένης συμμετοχής», θεωρώντας άδικο ένα μοντέλο στο οποίο θα συμμετείχε σε ευρωπαϊκές δομές χωρίς να διαθέτει πλήρη δικαιώματα ψήφου.

Η ΕΕ έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο νέων εντάξεων από το 2030, με το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία να συγκαταλέγονται στις χώρες που βρίσκονται πιο προχωρημένα στη διαδικασία.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, παραμένει τι ακριβώς θα σημαίνει στην πράξη ο όρος «συνδεδεμένο μέλος».