Η Κρήτη «ταξιδεύει» στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας

Σε μια χρονιά με έντονη την ελληνική παρουσία, το 83ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας υποδέχεται στο διαγωνιστικό τμήμα Orizzonti τον «Τροπικό του Θρηνούντος Γκέκο» του Σταύρου Μαρκουλάκη.

Μια μικρού μήκους ταινία βαθιά συνδεδεμένη με την Κρήτη, τον τόπο όπου γεννήθηκε ο σκηνοθέτης, αλλά και με έναν κόσμο προσωπικών αναμνήσεων, επιθυμιών και φόβων.

Η επίσημη παγκόσμια πρεμιέρα της που θα πραγματοποιηθεί σήμερα Παρασκευή (11/9) στη Βενετία, έρχεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή για τον ταλαντούχο δημιουργό, καθώς η ταινία αποτελεί ταυτόχρονα συνέχεια της κινηματογραφικής του αναζήτησης και ένα πρώτο άνοιγμα προς το σύμπαν της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας του, «Sunbruise».

Με αφετηρία την ιστορία ενός δεκαοχτάχρονου που, λίγο πριν φύγει από το χωριό του στην Κρήτη για να εκπληρώσει τη στρατιωτική του θητεία, έρχεται αντιμέτωπος με μια πρωτόγνωρη επιθυμία, ο «Τροπικός του Θρηνούντος Γκέκο» μιλά για την αφύπνιση της σεξουαλικής επιθυμίας και τη βίαιη ενηλικίωση που αυτή επιφέρει, την ομορφιά του έρωτα, αλλά και τον φόβο τού να αφεθεί κανείς ολοκληρωτικά σε αυτόν, μα πάνω απ’ όλα, για την αναγκαιότητα της μεταμόρφωσης, με κάθε κόστος.

Για τον Μαρκουλάκη, η ταινία αποτελεί το δεύτερο μέρος της «τριλογίας της αφύπνισης» και συνεχίζει τη διαδρομή που ξεκίνησε με «Τα Περιστέρια αρρωσταίνουν, όταν η πόλη φλέγεται» (2023), που ταξίδεψε σε διεθνή φεστιβάλ και βραβεύτηκε στη Δράμα και στις Νύχτες Πρεμιέρας.

Με αφορμή την παρουσία της ταινίας στο 83ο Φεστιβάλ Βενετίας, ο Σταύρος Μαρκουλάκης μίλησε στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για τις προσωπικές αφετηρίες της ταινίας, για την Κρήτη που κουβαλά πάντα μέσα του, την ανάγκη να παραμένουμε ανοιχτοί στο όνειρο, αλλά και για το «Sunbruise» και το κινηματογραφικό σύμπαν που διαμορφώνει μέσα από τις ταινίες του.

   Ακολουθεί η συνέντευξη του Στ. Μαρκουλάκη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τη Νάντια Μπακοπούλου

   -Η ταινία σου διαγωνίζεται στο τμήμα Orizzonti της Μόστρα, σε μια χρονιά με πολύ έντονη ελληνική παρουσία, τόσο λόγω του Venice Production Bridge όσο και της συμμετοχής της δεύτερης μεγάλου μήκους ταινίας της Ζακλίν Λέντζου. Πώς αισθάνεσαι που βρίσκεσαι εδώ και εκπροσωπείς το ελληνικό σινεμά;

Απαντώντας αυτή την ερώτηση στην πλατεία του San Marco, δίπλα σε μια γόνδολα, αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει κάτι λίγο εξωπραγματικό σε όλο αυτό. Είναι μια ταινία που γεννήθηκε σε έναν πολύ μικρό και βαθιά προσωπικό τόπο, από ένα χωριό στην Κρήτη, από αναμνήσεις, επιθυμίες και πράγματα που κουβαλάω χρόνια, από παιδί. Και ξαφνικά αυτό το μικρό γκέκο βγαίνει από την κρυψώνα του και φτάνει μέχρι τη Βενετία.

Το Orizzonti είναι ένα τμήμα που παρακολουθώ χρόνια και αγαπώ ιδιαίτερα, μιας και αν ψάχνεις να βρεις κάτι διαφορετικό, λίγο πιο πειραματικό ή και λίγο πιο τολμηρό στη Βενετία, λογικά θα το βρεις εδώ. Οπότε αισθάνομαι ότι η ταινία βρήκε, το πιο ταιριαστό σπίτι της εδώ.

Και φυσικά είναι συγκινητικό που συμπτωματικά συμβαίνει σε μια χρονιά με τόσο έντονη ελληνική παρουσία, τόσο λόγω της θέσης της χώρας μας ως τιμώμενης χώρας στο Venice Production Bridge, όσο και με τη συμμετοχή της δεύτερης μεγάλου μήκους της Ζακλίν, της οποίας το σινεμά συνάντησα στα πρώτα μου βήματα και αγαπώ ιδιαίτερα.

Αλλά περισσότερο από το να νιώθω ότι «εκπροσωπώ» κάτι, μου αρέσει η ιδέα ότι είμαι ένα μικρό κομμάτι μιας νέας γενιάς Ελλήνων δημιουργών που, παρά τις πολλές δυσκολίες, προσπαθεί να φανταστεί διαφορετικά τόσο το ελληνικό σινεμά όσο και, κατ’ επέκταση, την ίδια της τη ζωή και τα όνειρα.

 -Στην καρδιά της ταινίας υπάρχει η αφύπνιση της σεξουαλικής επιθυμίας και ταυτόχρονα ο φόβος τού να αφεθεί κανείς στον έρωτα. Από πού εμπνεύστηκες αυτή την ιστορία;

Πάντα με γοήτευε η στιγμή κατά την οποία η επιθυμία διεισδύει για πρώτη φορά στην καρδιά, έπειτα στο μυαλό και καταφέρνει να μετασταθεί στο σώμα και την ψυχή, με αποτέλεσμα να τα αλλάζει όλα. Ο κόσμος γύρω σου μπορεί να παραμένει ίδιος, αλλά εσύ τον αισθάνεσαι τελείως διαφορετικά. Αν το σκεφτείς, ποτέ ξανά δεν είσαι ο ίδιος με αυτό που ήσουν πριν από τη στιγμή που σε κατέκλυσε η όποια επιθυμία.

Όσο πιο άγουρος είσαι στη διαχείριση αυτής της επιθυμίας, τόσο μεγαλύτερο παράθυρο ανοίγεται στον φόβο. Ειδικά όταν μιλάμε για έρωτα. Γιατί για να ερωτευτείς πρέπει, έστω για λίγο, να παραδώσεις τον έλεγχο. Να δεχτείς ότι κάποιος άλλος έχει δύναμη πάνω σου, μπορεί να σε μεταμορφώσει.

Από εκεί ξεκίνησε η ταινία. Από ένα αγόρι που προσπαθεί με όλη του τη δύναμη να αντισταθεί σε αυτή τη μεταμόρφωση. Και όσο περισσότερο αντιστέκεται, τόσο περισσότερο το σώμα του, η φύση και τα πλάσματα γύρω του αρχίζουν να αλλάζουν μαζί του. Σαν να του λένε ότι κάποια πράγματα, όταν ξυπνήσουν μέσα μας, δεν μπορούν να ξανακοιμηθούν, ακόμη κι αν συνεχίζεις να αντιστέκεσαι. Το πού θα σε οδηγήσει αυτή η αντίσταση έχει να κάνει και με το σε τι, εν τέλει, θα μεταμορφωθείς.

Ίσως η επιθυμία είναι σαν τη φωτιά. Μπορεί να καταστρέψει τα πάντα, αλλά παραμένει για πάντα και το μεγαλύτερο δώρο που δόθηκε στον άνθρωπο για την επιβίωσή του, από την αρχή της ζωής.

 – Η Κρήτη βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας σου. Ένας ιδιαίτερος τόπος ελευθερίας αλλά και περιορισμών. Τι σημαίνει για σένα να κινηματογραφείς την πατρίδα σου; Τι βοηθά και τι αποτελεί αγκάθι;

Η Κρήτη είναι ίσως η μεγάλη μου ερωτική σχέση, όσα χρόνια κι αν περάσουν, όσο μακριά της κι αν βρίσκομαι. Την αγαπάω πολύ και ταυτόχρονα παλεύω συνέχεια μαζί της.

Είναι ένας τόπος τρομερά ελεύθερος στη φύση του και πολλές φορές πολύ περιοριστικός στους ανθρώπινους κανόνες του. Μεγάλωσα μέσα σε αυτή την αντίφαση. Από τη μία ένα τοπίο σχεδόν μυθολογικό, όπου όλα μοιάζουν πιθανά, και από την άλλη πολύ συγκεκριμένες ιδέες για το πώς πρέπει να φέρεσαι, πώς πρέπει να αγαπάς, πώς πρέπει να ζεις.

Αυτό είναι το αγκάθι της, αλλά ταυτόχρονα αυτή η μαγική της πολυπλοκότητα, γεμάτη αντιθέσεις, είναι που με κάνει να επιθυμώ να επιστρέφω συνέχεια κινηματογραφικά εκεί. Η εικόνα που έχω μέσα μου για την Κρήτη ίσως να είναι διαστρεβλωμένη, αλλά σίγουρα επιθυμώ να αναπτύξω και να κινηματογραφήσω πολύ αυτό το κράμα που έχει γεννηθεί μέσα μου γι’ αυτήν.

– Αναφέρεσαι στην ταινία ως μέρος μιας «τριλογίας της αφύπνισης». Τι είναι αυτή η τριλογία και πού βρίσκεται ο «Τροπικός του Θρηνούντος Γκέκο» μέσα της;

Όπως και καθετί στη ζωή, έτσι και αυτή η τριλογία ξεκίνησε χωρίς να ξέρω ότι θα είναι τριλογία.

Στην πραγματικότητα, όλα ξεκίνησαν το 2020, όταν μετά από το ταρακούνημα που ένιωσα λόγω μιας προσωπικής απώλειας, σε συνδυασμό με το συλλογικό τράνταγμα που νιώσαμε με τις καραντίνες και τον εγκλεισμό, όλες αυτές οι μνήμες, οι επιθυμίες και οι φόβοι κατάφεραν να γραφτούν σε τρεις πολύ μικρές ιστορίες.

Τα χρόνια που πέρασαν, αυτές οι ιστορίες δίνουν ζωή στις τρεις ταινίες που στελεχώνουν τη δική μου αφύπνιση προς την ενηλικίωση. Με επίκεντρο την επιθυμία, τον έρωτα, τη συνειδητότητα και τη μεταμόρφωση, αλλά και τη βαθιά πίστη ότι η ζωή είναι πολύ πιο διαφορετική από αυτή που μας μάθαιναν παιδιά. Προς το καλύτερο, αν καταφέρεις να τη δεις με μάτια ονειρικά.

Ο «Τροπικός του Θρηνούντος Γκέκο» είναι μάλιστα, στα μάτια μου, το πρώτο σημείο εκκίνησης αυτής της τριλογίας, μιας και γεννά την αφύπνιση της επιθυμίας και τον φόβο που μπορεί να προκαλέσει η παράδοση σε αυτήν. Με το «Τα Περιστέρια Αρρωσταίνουν, όταν η Πόλη Φλέγεται» επιστρέφω σε εκείνη τη στιγμή όπου ένας άνθρωπος συναντά κάποιον άλλον και κάτι μέσα του μετακινείται για πάντα. Η αφύπνιση του έρωτα.

Και το τρίτο μέρος, στο οποίο μπαίνω τώρα, αποτελεί την αφύπνιση της συνειδητότητας και της μνήμης. Τι συμβαίνει όταν κάτι τελειώνει ή νομίζουμε ότι τελειώνει, λόγω της περιορισμένης μας αντίληψης για τα όρια του χωροχρόνου; Τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος που κάποτε σε μεταμόρφωσε δεν υπάρχει πια δίπλα σου, αλλά συνεχίζει να υπάρχει μέσα στον τρόπο που θυμάσαι τον εαυτό σου; Τι μνήμη, εν τέλει, εγγράφεται στα κύτταρα του σώματος, του μυαλού και της ψυχής μας, προερχόμενη πριν ακόμη από τη γέννησή μας σε αυτή τη συλλογική πραγματικότητα;

Ίσως τελικά η τριλογία να είναι ένας μικρός κύκλος. Επιθυμώ, ερωτεύομαι, μεταμορφώνομαι, θυμάμαι.

– Και από αυτό το σύμπαν γεννιέται και η πρώτη μεγάλου μήκους σου, το «Sunbruise». Ποια είναι η σχέση των δύο ταινιών;

Το «Sunbruise» είναι σαν να παίρνει τον μικρό σπόρο που υπάρχει στον «Τροπικό» και να τον αφήνει να μεγαλώσει λίγο άγρια, ίσως υπερφυσικά και σίγουρα ελεύθερα.

Επιστρέφω στην Κρήτη, στην οικογένεια, στην επιθυμία, στα σώματα και στα ζώα, αλλά αυτή τη φορά όλα αρχίζουν να αποκτούν μεγαλύτερες διαστάσεις. Το πραγματικό μπερδεύεται περισσότερο με το μυθολογικό και κάποια στιγμή δεν ξέρεις ακριβώς πού τελειώνει το ένα και αρχίζει το άλλο.

Όπως μαρτυρά και ο τίτλος, ο ήλιος είναι ζωή, αλλά όσο πιο κοντά φτάνεις στο φως, τόσο μεγαλύτερη προστασία θα χρειαστείς για να μην τον αφήσεις να σε κάψει. Γιατί ναι, μπορεί να το κάνει.

Νομίζω ότι το δώρο που πήρα με την ολοκλήρωση του «Τροπικού» και τη μετάβαση στη μεγάλου μήκους είναι ότι αποδέχομαι σιγά σιγά πως ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τα πράγματα είναι βαθιά ιδεαλιστικός και ονειρικός. Όσο μεγαλώνεις, αυτός ο δρόμος θέασης της πραγματικότητας γίνεται όλο και πιο στενός. Σε αντίθεση με το τι επιτάσσει η καθημερινότητα και η βαθιά κυνική διάθεση της κοινωνίας, επιθυμώ να παλέψω να μείνω σε αυτή την κατεύθυνση, να κρατήσω τον δρόμο ανοιχτό και να αναπαραστήσω κινηματογραφικά τη δική μου ονειρική πραγματικότητα. Με ενδιαφέρει να δω τι συμβαίνει όταν μια ανάμνηση, ένας φόβος ή μια επιθυμία γίνουν τόσο δυνατά, ώστε να αρχίσουν να μεταμορφώνουν το σύμπαν γύρω τους.

Και κάπως έτσι βλέπω και το «Sunbruise». Είναι ένα όνειρο, κάποιες φορές εφιάλτης, το οποίο, αν αποφασίσεις να μπεις μέσα ανοιχτός, θα γίνει ταξίδι αστρικό. Κι εσύ μαζί του, άστρο.

*Η ταινία είναι μια συμπαραγωγή Ελλάδας, Γαλλίας και Ολλανδίας και έχει υποστηριχθεί από τον ΕΚΚΟΜΕΔ, την ΕΡΤ, το CNC και το ARTE

Δείτε εδώ το τρέιλερ της ταινίας:

Νάντια Μπακοπούλου

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Σταύρος Μαρκουλάκης

Λεπτομέρειες στη συνδρομητική σελίδα του ΑΠΕ-ΜΠΕ.