Κ. Σπυριδάκη: «Η προστασία της κληρονομιάς του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων είναι υποχρέωση απέναντι στην ιστορία και ουσιαστική πράξη πολιτιστικής διπλωματίας»

Τη θετική στάση του ΠΑΣΟΚ απέναντι στη θεσμική συνεργασία της Ελληνικής Πολιτείας με το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, θέτοντας ταυτόχρονα κρίσιμα ζητήματα για τη διαφάνεια της χρηματοδότησης, την προστασία της περιουσίας και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων του Πατριαρχείου, αλλά και την ανάγκη μιας συνολικής και ενεργητικής πολιτιστικής διπλωματίας, ανέδειξε η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Κατερίνα Σπυριδάκη, ως Εισηγήτρια της Μειοψηφίας στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής.

Αντικείμενο της συνεδρίασης αποτέλεσε το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Πολιτισμού για την «Κύρωση του Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Εξωτερικών και του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας, αφενός και του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, αφετέρου».

Η Κατερίνα Σπυριδάκη χαρακτήρισε εξαρχής τη συμφωνία ως μία πρωτοβουλία «με σαφώς θετικό πρόσημο», καθώς αποσκοπεί στη διατήρηση, προστασία, μελέτη και ανάδειξη της θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και των ιερών προσκυνημάτων του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων.

«Υποχρέωση απέναντι στην ιστορία και ουσιαστική μορφή πολιτιστικής διπλωματίας»

Η Βουλευτής στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων όχι μόνο ως θρησκευτικού θεσμού, αλλά ως θεματοφύλακα ενός ανεκτίμητου πολιτιστικού και ιστορικού αποθέματος που διατρέχει αιώνες ιστορίας της Ανατολικής Μεσογείου.

Όπως ανέφερε, στα μνημεία, τα μοναστηριακά συγκροτήματα και τις συλλογές του αποτυπώνονται διαδοχικά ίχνη από την ύστερη αρχαιότητα και το Βυζάντιο μέχρι τις αραβικές κατακτήσεις, τις Σταυροφορίες, την Οθωμανική περίοδο και τη συγκρότηση της σύγχρονης Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, το ιστορικό αρχείο και η Πατριαρχική Βιβλιοθήκη, με χιλιάδες χειρόγραφα, κώδικες, λειτουργικά βιβλία και διοικητικά τεκμήρια, συγκροτούν ένα πολύτιμο αρχείο συλλογικής μνήμης.

Όπως χαρακτηριστικά τόνισε: «Οι Άγιοι Τόποι δεν υπήρξαν μόνο προορισμός πίστης αλλά και ένας από τους μεγαλύτερους τόπους της παγκόσμιας γραμματείας. Στον πυρήνα αυτής της μακραίωνης διαδρομής βρίσκεται το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων ως θεματοφύλακας των τόπων, των τελετουργιών και των αφηγήσεων που διαμόρφωσαν την πολιτιστική συνείδηση της Ευρώπης και της χριστιανικής Ανατολής.»

Και συμπλήρωσε: «Η προστασία της κληρονομιάς του αποτελεί ταυτόχρονα υποχρέωση απέναντι στην ιστορία, πράξη πολιτιστικής ευθύνης και ουσιαστική μορφή πολιτιστικής διπλωματίας για τη χώρα μας.»

Δεκαετής χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ – αναγκαίες διαφάνεια και λογοδοσία

Αναφερόμενη στο περιεχόμενο του Μνημονίου, η Κατερίνα Σπυριδάκη επισήμανε το εύρος των προβλεπόμενων δράσεων: εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων, ψηφιακή αποτύπωση, εκπόνηση μελετών, καταγραφή και τεκμηρίωση κειμηλίων, ψηφιοποίηση και συντήρηση του ιστορικού αρχείου και της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης, αλλά και ακαδημαϊκές και εκπαιδευτικές συνεργασίες με ελληνικά Πανεπιστήμια και διεθνείς επιστημονικούς και πολιτιστικούς φορείς.

Στάθηκε, ωστόσο, ιδιαίτερα στο οικονομικό σκέλος. Το Μνημόνιο προβλέπει χρηματοδότηση ενός εκατομμυρίου ευρώ ετησίως για μία δεκαετία, με ισόποση συμμετοχή των Υπουργείων Εξωτερικών και Πολιτισμού, δηλαδή συνολική δημόσια χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ.

Η Βουλευτής αναγνώρισε ότι η δεκαετής διάρκεια επιτρέπει σοβαρό μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, υπογράμμισε όμως ότι ακριβώς λόγω του ύψους και της διάρκειας της χρηματοδότησης απαιτούνται συγκεκριμένες δικλίδες λογοδοσίας: «Η δεκαετής διάρκεια της χρηματοδότησης δημιουργεί τις προϋποθέσεις για έναν σοβαρό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Παράλληλα, όμως, επιβάλλει αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.»

Στο πλαίσιο αυτό, ζήτησε να αποσαφηνιστούν τα κριτήρια επιλογής των δράσεων, τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο θα ελέγχεται η αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.

Συγκεκριμένα έργα, επιστημονική υποστήριξη και Θεολογική Σχολή

Η Κατερίνα Σπυριδάκη ζήτησε, παράλληλα, από το Υπουργείο Πολιτισμού συγκεκριμένες απαντήσεις για την εφαρμογή του Μνημονίου και όχι μόνο για το γενικό θεσμικό του πλαίσιο.

Έθεσε το ερώτημα εάν έχουν ήδη προβλεφθεί συγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις για συγκεκριμένα έργα και εάν έχει οριστεί ή συμφωνηθεί με το Πατριαρχείο εξειδικευμένη επιστημονική ομάδα που θα αναλάβει την τεχνοκρατική τους υποστήριξη.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Μονή του Τιμίου Σταυρού και στη δυνατότητα επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, ζητώντας να υπάρξει σαφής ενημέρωση για το εάν υφίσταται σχετικός σχεδιασμός.

«Συνολική πολιτική για τα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία ή μια φωτοβολίδα δημοσιότητας;»

Η Βουλευτής έθεσε όμως και ένα ευρύτερο πολιτικό ερώτημα: εάν η συγκεκριμένη συμφωνία αποτελεί μέρος μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής υποστήριξης των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων ή μία μεμονωμένη κυβερνητική πρωτοβουλία.

Όπως χαρακτηριστικά ρώτησε: «Η σύναψη του εν λόγω Μνημονίου Συνεργασίας με το Υπουργείο Πολιτισμού εντάσσεται σε μια συνολική πολιτική υποστήριξης των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων ή θα αποτελεί μια φωτοβολίδα για λίγα λεπτά δημοσιότητας;»

Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε να εξεταστεί από το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού η δυνατότητα αντίστοιχου Μνημονίου, με στόχο τη στήριξη των εκπαιδευτικών δομών και της Βιβλιοθήκης του Πατριαρχείου, αξιοποιώντας παράλληλα την τεχνογνωσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους στην οργάνωση και συντήρηση αρχείων.

Πατριαρχείο Ιεροσολύμων: η πολιτιστική προστασία συναντά τη γεωπολιτική

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε η Κατερίνα Σπυριδάκη στο γεγονός ότι η συγκεκριμένη συμφωνία δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το εξαιρετικά ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει το Πατριαρχείο.

Αναφέρθηκε στον πόλεμο στη Γάζα, στην ένταση στη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ, στην επέκταση των εποικισμών και στις επανειλημμένες συζητήσεις γύρω από το ιστορικό και νομικό καθεστώς των Ιερών Τόπων.

«Δεν μιλάμε απλώς για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το Μνημόνιο αφορά έναν θεσμό που καλείται να επιτελέσει την αποστολή του μέσα σε ένα εξαιρετικά ασταθές και διαρκώς μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον.»

Όπως επισήμανε, σε αυτές τις συνθήκες ακόμη και μία αλλαγή στη χρήση ενός ακινήτου, στην πρόσβαση σε χώρο λατρείας ή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς εκκλησιαστικής περιουσίας μπορεί να αποκτήσει ευρύτερες πολιτικές και διαθρησκευτικές συνέπειες.

Καταπατήσεις και χριστιανικά σχολεία: «Σε ποιες διπλωματικές ενέργειες έχει προβεί η Ελλάδα;»

Η Βουλευτής αναφέρθηκε, επίσης, σε πρόσφατες καταγγελίες περί καταπάτησης εκτάσεων της ιστορικής Μονής του Αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτη κοντά στην Ιεριχώ, καθώς και στα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στη λειτουργία χριστιανικών σχολείων της Ιερουσαλήμ μετά τη μη ανανέωση αδειών εισόδου εκπαιδευτικών και εργαζομένων από τη Δυτική Όχθη.

Όπως τόνισε, ακόμη και εάν μέρος των αδειών ανανεώθηκε στη συνέχεια, το περιστατικό ανέδειξε πόσο ευάλωτη μπορεί να καταστεί η λειτουργία ιστορικών εκπαιδευτικών θεσμών μέσω διοικητικών περιορισμών.

Για τον λόγο αυτό ζήτησε συγκεκριμένες απαντήσεις από την Κυβέρνηση: «Ποια είναι, λοιπόν, η θέση του Υπουργείου Εξωτερικών για τις καταπατήσεις των εκτάσεων της Μονής του Αγίου Γερασίμου και σε ποιες διπλωματικές ενέργειες έχει προβεί; Χρειάζεται να πάρουμε απαντήσεις. Ποιες πρωτοβουλίες αναλαμβάνει για την προστασία των δικαιωμάτων του Πατριαρχείου, για τη διασφάλιση και την απρόσκοπτη λειτουργία των χριστιανικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Ιερουσαλήμ;»

Ιερά Μονή Σινά: «Η πολιτιστική διπλωματία οφείλει να λειτουργεί προληπτικά και συλλογικά»

Κλείνοντας την τοποθέτησή της, η Κατερίνα Σπυριδάκη διεύρυνε τη συζήτηση στην εκκρεμότητα που αφορά την Ιερά Μονή Σινά, συνδέοντάς την με την ευρύτερη ευθύνη της χώρας για την προστασία της θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ζήτησε ενημέρωση για τον τρόπο με τον οποίο το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών, παρακολουθεί τη νομική και διοικητική κατάσταση της Μονής, ιδίως ενόψει των εξελίξεων στην Αίγυπτο.

Συμπυκνώνοντας τη θέση του ΠΑΣΟΚ, υπογράμμισε: «Πάγια θέση του ΠΑΣΟΚ είναι ότι η πολιτιστική διπλωματία οφείλει να λειτουργεί προληπτικά και συλλογικά. Είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι πέρα από τα Ιεροσόλυμα και ο ιστορικός αυτός φάρος του Σινά θα θωρακιστεί πλήρως τόσο ως προς τη νομική αναγνώριση της ηγεσίας του όσο και προς την προστασία των ανεκτίμητων πολιτιστικών θησαυρών που κουβαλά.»