Κυριάκος Πιερρακάκης: «Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να παραμένει 27 χώρες – Πρέπει να γίνει μία»

Στο επίκεντρο της συζήτησης με θέμα «Europe’s imperative vision for a new growth leap», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 6ου «Thessaloniki Metropolitan Summit – Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe», βρέθηκαν οι προϋποθέσεις για μια νέα αναπτυξιακή δυναμική στην Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η χαμηλή παραγωγικότητα, οι δημογραφικές πιέσεις, οι εξωτερικοί κλυδωνισμοί και ο διεθνής ανταγωνισμός περιορίζουν τις προοπτικές της ηπείρου.

Βασικός άξονας των παρεμβάσεων του κ. Πιερρακάκη ήταν ότι η ηγεσία δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στη διαχείριση γνωστών προβλημάτων, ούτε να εξαντλείται σε βαρύγδουπες διακηρύξεις. Οφείλει να συνδυάζει τη στρατηγική αντίληψη με την ταχύτητα, την πολιτική βούληση με την πρακτική εφαρμογή και τη γνώση του παρελθόντος με την ικανότητα προσαρμογής σε ένα μέλλον που επιταχύνεται.

«Το μέλλον επιταχύνεται και έρχεται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από ό,τι στο παρελθόν», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να μπορούν να αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί και τις προκλήσεις που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.

Ηγεσία με ταχύτητα και πολιτική βούληση

Αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λειτουργούν οι κυβερνήσεις, ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι έχουν μια διπλή αποστολή. Από τη μία πλευρά, πρέπει να επιλύουν τις εκκρεμότητες που έχουν συσσωρευτεί και είναι ήδη γνωστές. Από την άλλη, οφείλουν να διαθέτουν την αναγκαία ευελιξία, ώστε να αντιδρούν γρήγορα σε γεγονότα που δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν.

«Πρέπει να λύνεις τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί και είναι προφανή, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να είσαι αρκετά ευέλικτος, ώστε να απαντάς έξυπνα και αποτελεσματικά σε όσα δεν γνωρίζεις ή, ακόμη καλύτερα, σε όσα δεν γνωρίζεις ότι δεν γνωρίζεις», ανέφερε.

Κατά τον υπουργό, αυτή είναι η βασική δοκιμασία της σύγχρονης πολιτικής ηγεσίας: να μη θυσιάζει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στην καθημερινή διαχείριση, αλλά και να μη χάνει την επαφή με τις απρόβλεπτες εξελίξεις, οι οποίες μπορούν να μεταβάλουν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το οικονομικό, τεχνολογικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.

Η εμπειρία της Ελλάδας, όπως σημείωσε, καταδεικνύει ότι οι μεταρρυθμίσεις που καθυστερούν για χρόνια μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικός αναπτυξιακός καταλύτης, όταν τελικά υλοποιούνται με ταχύτητα και σε μεγάλη κλίμακα.

«Υπάρχει μέρισμα από τα προφανή πράγματα που πρέπει να κάνεις για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν έχεις κάνει», υπογράμμισε, αναφερόμενος στις μεταρρυθμίσεις που προχώρησαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο της κρίσης.

Ευρώπη: από τον κατακερματισμό στην ενότητα

Ο υπουργός περιέγραψε την Ευρώπη ως μια ήπειρο που διαθέτει σημαντικές ανεκμετάλλευτες δυνατότητες, αλλά εξακολουθεί να λειτουργεί σε κρίσιμους τομείς με κατακερματισμένο τρόπο.

Στις εκκρεμότητες περιέλαβε την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, την τραπεζική ένωση -η οποία πλέον συζητείται ως Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων-, τον ψηφιακό μετασχηματισμό των νομισμάτων και του ευρώ, την κοινή ενεργειακή πολιτική και τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής τεχνολογικής στρατηγικής.

«Για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είχαμε μια σαφή στρατηγική ιδέα για το τι πρέπει να κάνουμε στον τομέα της τεχνολογίας», σημείωσε.

Όπως επεσήμανε ο κ. Πιερρακάκης, η αλλαγή του γεωπολιτικού περιβάλλοντος έχει μεταβάλει και τους υπολογισμούς των κρατών-μελών. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι νέες απαιτήσεις στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, αλλά και η τεχνολογική επιτάχυνση έχουν καταστήσει σαφές ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να δρα ως άθροισμα εθνικών πολιτικών.

«Στο σημερινό γεωπολιτικό τοπίο δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε 27. Πρέπει να είμαστε μία», τόνισε ο ίδιος χαρακτηριστικά.

Ο κ. Πιερρακάκης αναγνώρισε ότι κάθε κράτος-μέλος εξακολουθεί να έχει τις δικές του εθνικές προτεραιότητες και επιφυλάξεις. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, η κρίσιμη αλλαγή είναι ότι πλέον γίνεται περισσότερο αντιληπτό το κόστος της μη Ευρώπης, δηλαδή το κόστος της αδυναμίας για κοινή δράση.

«Ο υπολογισμός έχει αλλάξει, επειδή πλέον κατανοούμε και βλέπουμε το κόστος της μη Ευρώπης», είπε, προσθέτοντας ότι η επιτάχυνση των κρίσεων και των τεχνολογικών εξελίξεων δημιουργεί ισχυρότερη πίεση για αποφάσεις.

Οι καθυστερήσεις ως αναπτυξιακή ευκαιρία

Ο υπουργός χαρακτήρισε τις καθυστερήσεις της Ευρώπης στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και των χρηματοπιστωτικών θεσμών ως «συσσωρευμένες αποτυχίες», οι οποίες μπορούν, όμως, να μετατραπούν σε αναπτυξιακό πλεονέκτημα.

«Είναι η άλλη πλευρά του νομίσματος. Είναι το μέρισμα των προφανών πραγμάτων που μπορούμε να υλοποιήσουμε γρήγορα και τα οποία μπορούν να δώσουν σημαντική αναπτυξιακή ώθηση στην ήπειρο», υπογράμμισε.
Ως παραδείγματα ανέφερε την ενοποίηση των αγορών και την ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, καθώς και το ψηφιακό ευρώ, η υλοποίηση του οποίου τοποθετείται χρονικά έως το 2029.

Σχετικά με τις προτάσεις της έκθεσης Ντράγκι, ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι η πλήρης εφαρμογή όλων των φιλόδοξων προτάσεων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί άμεσα. Δεν αντιμετώπισε, ωστόσο, το ζήτημα ως δίλημμα «ναι ή όχι», αλλά ως ζήτημα απόστασης που πρέπει να καλυφθεί.

«Δεν είναι ζήτημα του αν θα γίνει ή όχι. Είναι ζήτημα απόστασης. Και πιστεύω ότι η απόσταση θα καλυφθεί», ανέφερε.

Τεχνολογία και τεχνητή νοημοσύνη

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Πιερρακάκης στην τεχνολογία, την οποία χαρακτήρισε «την κούρσα του 21ου αιώνα», αντίστοιχη σε σημασία με την κατάκτηση του Διαστήματος τον προηγούμενο αιώνα.

Όπως ανέφερε, η Ευρώπη πρέπει να καθορίσει με σαφήνεια σε ποιους τομείς θέλει να βρίσκεται στην τεχνολογική πρωτοπορία και σε ποιους θα επιλέξει να συνεργάζεται ή να ρυθμίζει τις σχέσεις της με άλλες δυνάμεις.

«Πρώτα πρέπει να ορίσεις ποιος είσαι και τι φιλοδοξείς να γίνεις», σημείωσε, εξηγώντας ότι μόνο μέσα από αυτή την αυτογνωσία μπορεί να διαμορφωθεί μια συνεκτική σχέση με την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους υπόλοιπους δυνητικούς εταίρους ή συμμάχους.

Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε τρεις πιθανές στρατηγικές επιλογές για την Ευρώπη:
–    να ηγηθεί των τεχνολογικών εξελίξεων,
–    να καλύψει την απόσταση και να δημιουργήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα,
–    να συνεργαστεί με άλλες δυνάμεις και να διαμορφώσει τους κανόνες.

Στην περίπτωση των δικτύων 5G, ανέφερε ότι η εθνική ασφάλεια αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τις αποφάσεις που λαμβάνονται σχετικά με τον εξοπλισμό και τη δομή των δικτύων.

Ξεκινάς από τον εαυτό σου. Το κέντρο της πυξίδας είσαι εσύ, ο βορράς είναι η πρόοδός σου και πάνω σε αυτή τη βάση δημιουργείς τον χάρτη», υπογράμμισε.

Ο υπουργός επέκρινε, παράλληλα, την αδυναμία της Ευρώπης να αξιοποιήσει εγκαίρως τις τεχνολογικές δυνατότητες που ήδη διέθετε. Αναφέρθηκε στην περίπτωση των Ericsson και Nokia, οι οποίες, όπως είπε, βρίσκονταν στην τεχνολογική πρωτοπορία στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, χωρίς όμως να αξιοποιηθεί πλήρως η δύναμη της ενιαίας αγοράς.

«Όταν βρίσκεσαι στην τεχνολογική πρωτοπορία και δεν αξιοποιείς τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς, αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο λάθος», σημείωσε.

Για την τεχνητή νοημοσύνη υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τα εργαλεία και το λεξιλόγιο προηγούμενων δεκαετιών. Η ταχύτητα των αλλαγών, όπως είπε, υπερβαίνει την ταχύτητα με την οποία λειτουργούν παραδοσιακά οι πολιτικοί και διοικητικοί μηχανισμοί.

«Ο ανθρώπινος νους σκέφτεται γραμμικά, ενώ οι αλλαγές συμβαίνουν εκθετικά. Τα πολιτικά συστήματα συνήθως αντιδρούν υπογραμμικά», ανέφερε.

Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι η διακυβέρνηση πρέπει να γίνει περισσότερο οριζόντια, με συνεργασία μεταξύ υπουργείων, αξιοποίηση εξειδικευμένων γνώσεων και προσέλκυση ταλέντου στη δημόσια διοίκηση.

«Η πολιτική είναι οριζόντια. Πρέπει να συνεργαζόμαστε, να λειτουργούμε διαλειτουργικά και να φέρνουμε ταλέντο στην κυβέρνηση», τόνισε.

Πολιτική που αποδεικνύεται στην πράξη

Σημαντικό μέρος της παρέμβασής του αφορούσε την άσκηση της πολιτικής ευθύνης και τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις μπορούν να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των πολιτών.

Ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι οι πολίτες δεν αναζητούν μεγάλες και αφηρημένες διακηρύξεις, αλλά πρακτικές λύσεις που βελτιώνουν τη ζωή τους.

«Οι πολίτες δεν χρειάζονται μεγάλες διακηρύξεις. Χρειάζονται πολύ πρακτικές εφαρμογές», ανέφερε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής είναι μεγαλύτερη όταν η ίδια η εφαρμογή της γίνεται αντιληπτή από τους πολίτες, χωρίς να χρειάζεται να υποστηριχθεί επικοινωνιακά.

«Όσο πιο πρακτικός γίνεσαι και όσο αφήνεις την υλοποίηση των πολιτικών να μιλάει από μόνη της, αντί να μιλάς εσύ για αυτές, τόσο μεγαλύτερη διαφορά κάνεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών», σημείωσε.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε το gov.gr, το οποίο δημιουργήθηκε με έμπνευση από το βρετανικό gov.uk. Όπως είπε, η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση απέκτησε κοινωνική αποδοχή επειδή «αυτοδιαφημίστηκε» μέσα από τη χρησιμότητά της και ξεπέρασε τις προσδοκίες των πολιτών.

Η ίδια λογική, πρόσθεσε, πρέπει να διέπει και τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις. Οι πολίτες μπορεί να μην αντιλαμβάνονται άμεσα τι σημαίνει μια ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, μπορούν όμως να κατανοήσουν το αποτέλεσμα όταν αυτό μεταφράζεται σε περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υψηλότερη ανάπτυξη και ισχυρότερη Ευρώπη.

Ιστορία, κρίσεις και διεθνής ανταγωνισμός

Ο κ. Πιερρακάκης συνέδεσε τη σύγχρονη πολιτική ηγεσία με την ικανότητα αξιοποίησης των ιστορικών διδαγμάτων, χωρίς όμως την παγίδευση σε μια εξιδανικευμένη ή υπερβολικά δραματοποιημένη ανάγνωση του παρελθόντος.
«Υπερεκτιμούμε και δραματοποιούμε το παρόν και υποτιμούμε το μέλλον», ανέφερε.

Επικαλέστηκε την περίπτωση του Τζον Κένεντι, ο οποίος, κατά τη διάρκεια της κρίσης των πυραύλων της Κούβας, διάβαζε το έργο της Barbara Tuchman «The Guns of August», προκειμένου να κατανοήσει πώς μια σειρά λανθασμένων αποφάσεων μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Κατά τον υπουργό, η ηγεσία απαιτεί ταυτόχρονα «να βλέπεις τον μεγάλο καμβά», να διαθέτεις πολιτικό ένστικτο και να παραμένεις σε επαφή με την κοινωνία, την πόλη και το επίπεδο, στο οποίο ασκείς την εκλεγμένη ευθύνη.
«Πρέπει να συγχρονίσεις το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της Ιστορίας», σημείωσε.

Σε ό,τι αφορά την Κίνα, ο κ. Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να χαράξει στρατηγική με βάση αποκλειστικά τις κινήσεις των άλλων δυνάμεων. Πρέπει πρώτα να καθορίσει τη δική της ταυτότητα, τις δικές της φιλοδοξίες και τα πεδία στα οποία επιθυμεί να κινηθεί γρήγορα.

Η τεχνολογική και παραγωγική άνοδος της Κίνας, όπως αναφέρθηκε στη συζήτηση, δημιουργεί ταυτόχρονα ανταγωνισμό και ευκαιρίες. Για τον κ. Πιερρακάκη, η ευρωπαϊκή απάντηση δεν μπορεί να είναι παθητική. Οφείλει να βασίζεται σε συγκεκριμένες επιλογές ηγεσίας, κάλυψης της απόστασης ή συνεργασίας.

Ο ρόλος της Ευρώπης σύμφωνα με τον Frankopan

Ο καθηγητής Peter Frankopan υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να επανεξετάσει τα όριά της, τη γεωπολιτική της ταυτότητα και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη σχέση της με τις γειτονικές περιοχές.
Επισήμανε ότι το ευρωπαϊκό μέλλον δεν μπορεί να ορίζεται αποκλειστικά από τα σημερινά 27 κράτη-μέλη, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις νέες οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές συνδέσεις που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή.

Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ μιας Ευρώπης που θα είναι περισσότερο πρόθυμη να αναλάβει ρίσκο, να κινείται ταχύτερα και να σκέφτεται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Όπως ανέφερε, οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί συχνά λειτουργούν ανασταλτικά απέναντι στις μεγάλες ιδέες, ενώ η σημερινή συγκυρία απαιτεί ακριβώς το αντίθετο.

Ο καθηγητής της Οξφόρδης υπογράμμισε ακόμη την ανάγκη η Ευρώπη να επανεξετάσει την πολιτική ανταγωνισμού και τις συγχωνεύσεις, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να ανταγωνιστούν σε κλίμακα εταιρείες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και άλλες διεθνείς δυνάμεις.

Για την κλιματική αλλαγή, έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη προνοητικότητας, ιδίως σε ζητήματα όπως η επάρκεια νερού, τα τρόφιμα, η ενέργεια, η μετανάστευση και το κόστος ζωής. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η ταχύτητα των εξελίξεων αυξάνει το ρίσκο, εάν οι κυβερνήσεις δεν προετοιμάζονται εγκαίρως για τις επιπτώσεις.

To ΑΠΕ-ΜΠΕ είναι COMMUNICATION SUPPORTER του συνεδρίου The Sixth Thessaloniki Metropolitan Summit – Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe.
ΚΩΣΤΗΣ ΠΛΑΝΤΖΟΣ

φωτογραφία: ΑΠΕ-ΜΠΕ/Economist Impact/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΣ