ΠΑΣΟΚ: 52 χρόνια από την 3η του Σεπτέμβρη – Ο Ανδρέας Παπανδρέου, η «Αλλαγή» και μια ιστορική διαδρομή

Πενήντα δύο χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την 3η Σεπτεμβρίου 1974, την ημέρα που ο Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίασε την ιδρυτική διακήρυξη του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Ήταν η αφετηρία μιας πολιτικής διαδρομής που έμελλε να επηρεάσει καθοριστικά την Ελλάδα της Μεταπολίτευσης και να οδηγήσει, μόλις επτά χρόνια αργότερα, στη σαρωτική νίκη της 18ης Οκτωβρίου 1981 και στην περίφημη «Αλλαγή».

Το ΠΑΣΟΚ δεν αποτέλεσε απλώς ακόμη ένα κόμμα που γεννήθηκε μετά την πτώση της δικτατορίας. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια εξελίχθηκε σε έναν από τους δύο μεγάλους πόλους του πολιτικού συστήματος, κυβέρνησε τη χώρα για μεγάλα χρονικά διαστήματα και συνέδεσε το όνομά του με κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και με έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο συζήτησης μέχρι σήμερα.

Πώς γεννήθηκε το ΠΑΣΟΚ στις 3 Σεπτεμβρίου 1974

Η Ελλάδα του Σεπτεμβρίου του 1974 βρισκόταν μόλις λίγες εβδομάδες μετά την κατάρρευση της επτάχρονης δικτατορίας και την επιστροφή της Δημοκρατίας. Μέσα σε αυτό το εντελώς νέο πολιτικό περιβάλλον, ο Ανδρέας Παπανδρέου επέλεξε να μην αναβιώσει απλώς την προδικτατορική Ένωση Κέντρου, με την οποία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη η οικογένειά του.

Προχώρησε στη δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα, επιχειρώντας να εκφράσει ένα ευρύ κοινωνικό και πολιτικό ακροατήριο, από τον χώρο του Κέντρου έως την Αριστερά.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974 παρουσίασε την ιδρυτική διακήρυξη του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Στον πυρήνα της βρίσκονταν έννοιες που θα ταυτίζονταν για δεκαετίες με τον πολιτικό λόγο του ΠΑΣΟΚ: Εθνική Ανεξαρτησία, Λαϊκή Κυριαρχία, Κοινωνική Απελευθέρωση και Δημοκρατική Διαδικασία.

Παράλληλα εμφανίστηκε ένα σύμβολο που έμελλε να γίνει ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα της ελληνικής πολιτικής ζωής: ο πράσινος ήλιος. Ένα σήμα που ξεπέρασε πολύ γρήγορα τα στενά όρια ενός κομματικού λογοτύπου και συνδέθηκε με μια ολόκληρη πολιτική εποχή.

Από το 13,58% στην αξιωματική αντιπολίτευση

Η πρώτη εκλογική δοκιμασία ήρθε σχεδόν αμέσως. Στις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974, τις πρώτες μετά την πτώση της δικτατορίας, το νεοσύστατο ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε 13,58%.

Ήταν μόνο η αρχή.

Τρία χρόνια αργότερα, στις εκλογές της 20ής Νοεμβρίου 1977, το κόμμα υπερδιπλασίασε ουσιαστικά την εκλογική του επιρροή. Έφτασε στο 25,34%, εξέλεξε 93 βουλευτές και αναδείχθηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση.

Μέσα σε μόλις τρία χρόνια το πολιτικό σκηνικό είχε αλλάξει. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε πλέον αναδειχθεί στον βασικό αντίπαλο της συντηρητικής παράταξης και το ΠΑΣΟΚ αποκτούσε ισχυρές ρίζες στα λαϊκά και μεσαία στρώματα, στην περιφέρεια, στους εργαζόμενους και στη νέα γενιά.

Πώς ήρθε η μεγάλη «Αλλαγή» του 1981

Η στιγμή που καθόρισε όσο καμία άλλη την ιστορία του ΠΑΣΟΚ ήρθε στις 18 Οκτωβρίου 1981.

Με κυρίαρχο σύνθημα την «Αλλαγή», ο Ανδρέας Παπανδρέου κατάφερε να μετατρέψει την εκλογική αναμέτρηση σε ένα γεγονός με ισχυρό κοινωνικό και πολιτικό συμβολισμό.

Το αποτέλεσμα ήταν σαρωτικό: το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε 48,07% και 2.726.309 ψήφους, κατακτώντας 172 από τις 300 έδρες της Βουλής. Η Νέα Δημοκρατία του Γεωργίου Ράλλη περιορίστηκε στο 35,87% και στις 115 έδρες.

Η «Αλλαγή» δεν ήταν πλέον ένα προεκλογικό σύνθημα. Είχε μετατραπεί σε πολιτικό γεγονός που άλλαξε τις ισορροπίες της Μεταπολίτευσης.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου έγινε πρωθυπουργός και το ΠΑΣΟΚ πέρασε για πρώτη φορά από την αντιπολίτευση στην εξουσία, με τη νίκη του να σηματοδοτεί την πολιτική και κοινωνική ενσωμάτωση στρωμάτων που για δεκαετίες αισθάνονταν αποκλεισμένα από τους μηχανισμούς εξουσίας.

Ποιες ήταν οι μεγάλες αλλαγές της πρώτης περιόδου του ΠΑΣΟΚ

Η πρώτη κυβερνητική περίοδος συνδέθηκε με ορισμένες από τις σημαντικότερες κοινωνικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις της Μεταπολίτευσης.

Το 1982 αναγνωρίστηκε θεσμικά η Εθνική Αντίσταση, με τον νόμο 1285/1982, μια απόφαση με ιδιαίτερο συμβολικό βάρος σε μια χώρα που εξακολουθούσε να κουβαλά τις πληγές του Εμφυλίου και των μετεμφυλιακών διαιρέσεων.

Ακολούθησε το Εθνικό Σύστημα Υγείας, που θεσμοθετήθηκε το 1983 και αποτέλεσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές μεταρρυθμίσεις της περιόδου. Την ίδια εποχή πραγματοποιήθηκαν βαθιές αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο, ενισχύθηκε θεσμικά η ισότητα των δύο φύλων, καταργήθηκε η προίκα και καθιερώθηκε ο πολιτικός γάμος.

Οι πολιτικές αυτές, ανεξάρτητα από την αποτίμηση που κάνει κανείς για τη συνολική οικονομική διαχείριση της δεκαετίας του 1980, άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στη δομή της ελληνικής κοινωνίας.

Η δεύτερη νίκη και η επιστροφή του Ανδρέα το 1993

Το ΠΑΣΟΚ κέρδισε ξανά τις εκλογές στις 2 Ιουνίου 1985, συγκεντρώνοντας 45,82% και 161 έδρες, εξασφαλίζοντας νέα αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Μετά την ήττα του 1989 και την περίοδο πολιτικής αστάθειας που ακολούθησε, ο Ανδρέας Παπανδρέου πέτυχε μία ακόμη μεγάλη πολιτική επιστροφή. Στις 10 Οκτωβρίου 1993, το ΠΑΣΟΚ επέστρεψε στην κυβέρνηση με 46,88% και 170 έδρες.

Ήταν η τελευταία μεγάλη εκλογική νίκη του ιδρυτή του Κινήματος. Τα προβλήματα υγείας τον οδήγησαν στην παραίτηση από την πρωθυπουργία τον Ιανουάριο του 1996 και στις 23 Ιουνίου 1996 ο Ανδρέας Παπανδρέου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 77 ετών.

Από τον Ανδρέα Παπανδρέου στον Κώστα Σημίτη

Η ιστορία του ΠΑΣΟΚ δεν τελείωσε με τον ιδρυτή του. Τον Ιανουάριο του 1996 την πρωθυπουργία ανέλαβε ο Κώστας Σημίτης, ο οποίος λίγους μήνες αργότερα εξελέγη και πρόεδρος του κόμματος.

Η νέα περίοδος χαρακτηρίστηκε από διαφορετικό πολιτικό ύφος και από το πρόταγμα του «εκσυγχρονισμού». Το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές του 1996 και του 2000, ενώ η Ελλάδα πέτυχε την ένταξή της στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση και στο ευρώ. Η περίοδος Σημίτη συνδέθηκε επίσης με μεγάλα έργα υποδομής, την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και τη στρατηγική που συνέβαλε στην ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Γιατί η 3η του Σεπτέμβρη παραμένει ιστορική ημερομηνία

Πενήντα δύο χρόνια μετά, η 3η του Σεπτέμβρη παραμένει κάτι περισσότερο από την επέτειο ίδρυσης ενός πολιτικού κόμματος.

Συνδέεται με μία από τις μεγαλύτερες ανατροπές που γνώρισε το ελληνικό κομματικό σύστημα στη Μεταπολίτευση. Ένα κόμμα που ξεκίνησε με 13,58% το 1974 χρειάστηκε μόλις επτά χρόνια για να φτάσει στο 48,07%, να κατακτήσει την αυτοδυναμία και να κυριαρχήσει για μεγάλο μέρος των επόμενων δεκαετιών.

Από την ιδρυτική διακήρυξη του Ανδρέα Παπανδρέου μέχρι την «Αλλαγή» του 1981, το ΕΣΥ, τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και αργότερα την ευρωπαϊκή περίοδο του Κώστα Σημίτη, το ΠΑΣΟΚ άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας.

Και αυτό εξηγεί γιατί, ακόμη και 52 χρόνια μετά, η φράση «3 του Σεπτέμβρη» εξακολουθεί να λειτουργεί ως πολιτικό και ιστορικό σημείο αναφοράς.

Πηγή: newpost.gr